Мұздың қасиеттерін зерттеу
Сабақ құрылымы: «Күміс қыс»
Бұл материал мектепке дейінгі ұйымға арналған тіл дамыту бойынша ашық сабақтың мазмұнын жүйелеп береді. Негізгі идея — қыс мезгілінің табиғи ерекшеліктерін таныту, балалардың байланыстырып сөйлеуін дамыту, зерттеу дағдыларын қалыптастыру және шығармашылық жұмыс арқылы ойды көркем жеткізу.
Білім беру саласы
Қатынас
Ұйымдастырылған оқу іс-әрекеті
Тіл дамыту
Түрі
Ашық сабақ
Типі
Дамыта оқыту (Тәй-тәй бағдарламасы)
Мақсаты
- Қыс мезгілінің табиғи ерекшеліктерін меңгерту.
- Схема бойынша сурет мазмұнын құрастыру және сөздерді байланыстырып айтуға дағдыландыру.
- Тіл мәдениетін қалыптастыру.
Білімділік
- Қыс мезгілі, қысқы ойындар, табиғат және еңбек туралы түсінік беру.
- Затты зерттеуге арналған алгоритм құруға үйрету.
- Граттаж (тырмалау) техникасымен таныстыру.
Дамытушылық
- Танымдық және шығармашылық қабілеттерін дамыту.
- Сөздік қорын байытып, байланыстырып сөйлеуге ынталандыру.
- Сабаққа қызығушылығын арттыру.
Тәрбиелілік
- Табиғатқа, қоршаған ортаға сүйіспеншілік тәрбиелеу.
- Шыдамдылық пен ұқыптылыққа баулу.
Әдіс-тәсілдер
Көрнекіліктер мен құралдар
- «Таңғажайып алаңы» ойыны, схемалар, суреттер
- Мұз, зертханалық құралдар, зерттеу карточкалары
- Май шам, бояу, қатты қағаз, стек, сүлгі
- Тәжірибе жүргізуге арналған қауіпсіз құрал-жабдықтар
Сабақтың барысы
1) Амандасу және психологиялық дайындық
Амандасу үлгілері: «Қайырлы күн!», «Сәлеметсіз бе?», «Хош келдіңіздер!», «Төрлетіңіздер!», «Good morning!»
Өлең-жаттығу
Амансың ба, нұрлы күн!
Амансың ба, қара жер!
Аман-есен болайық,
Бейбітшілік қалайық!
Амандасудың түрлері көрсетіледі: қол алысу, басынан сипау, бетінен ұстау, құшақтау.
2) Ұйымдастыру кезеңі: қыс көрінісін елестету
Балаларға «өзімізді сыртта, таза ауада тұрғандай елестетейік» деген бағыт беріледі.
- Айнала қандай?
- Қар қандай? Мұз қандай?
- Ауа қандай? Терезелерде не бар?
- Қыс қандай болады? (қарлы, боранды, аязды)
- Қыста аулада қандай құстарды кездестіруге болады?
Қыстың нағыз ортасы — «сықырлауық қыс» немесе «жалтыр қыс» деп те аталады: айнала аппақ көрпеге оранып, тап-таза күйге енеді.
3) Әңгімелесу: қыстағы өзгерістер
- Жерді қар басады.
- Өзен-көлді мұз басады.
- Құстар сирек сайрайды.
- Ағаштардың өсуі баяулайды, жәндіктер тығылып қалады.
- Адамдар қалың киінеді.
Қыс айлары
- Желтоқсан
- Жыл аяғы, қыстың басы. Суық, ызғарлы.
- Қаңтар
- Жыл басы, қыстың ортасы. Ең қарлы ай, үскірік аяз.
- Ақпан
- Жел мен боран айы. Қатты, долы боран жиі соғады.
4) Ойын тапсырмалары
№1 тапсырма
«Қыс жақсы ма, жаман ба?» — қыстың жақсы және қиын тұстарын салыстырып айту.
№2 тапсырма
«Ғажайып баспалдақ» — берілген сөздерді қатыстырып, екі жол өлең құрастыру:
- Бар, қар
- Ойнады, тоңбады
- Мұз, біз
№3 тапсырма
«Сөйлемді аяқта»:
- Қырау басқан … (әйнек, ағаштар).
- Балалар аққала … (жасады, жасап ойнады).
- Қар жапалақтап … (жауып тұр, жауады).
№4 тапсырма
«Ұқсастығын тап»:
- Мұз жылтыр — не сияқты?
- Қар ақ — не сияқты?
Балалар фишка арқылы орталықтарға бөлінеді, жұмыс ережелері қысқаша түсіндіріледі.
Орталықтар бойынша жұмыс
1) Тіл дамыту орталығы
«Таңғажайып алаңы» ойыны арқылы қыс туралы мәтінмен жұмыс жасалады.
Өлең (Ш. Ахметов)
Аяз қысып,
Өрнек сызып,
Терезені торлайды.
Қарға омбығып,
Бет домбығып,
Сырғанап жастар ойнайды.
Кейде ұлып,
Кейде ысқырып,
Ұйтқып боран соғады.
Бөбектерім, айтыңдаршы,
Бұл қай кезде болады?
Схема бойынша әңгіме жоспары
- Суретке тақырып қою.
- Балалар не істеп жүр? Көңіл күйі қандай?
- Қысқы табиғаттағы белгілерді атау.
- Саған қармен ойнаған ұнай ма? Неліктен?
4 схема мазмұны
- 1) Жыл мезгілі мен ауа райы
- Суретте қандай жыл мезгілі? Қайдан білдің?
- 2) Қысқы табиғат
- Ағаштардан нені байқадың? Жерден нені көрдің?
- 3) Қысқы еңбек
- Қыста қандай еңбек істеледі? Адамдар не жасап жатыр?
- 4) Балалардың ойындары
- Балалар не істеп жүр? Көңіл күйлері қандай?
Үлгі әңгіме
Қыстың шуақты күні. Жапалақтап қар жауып тұр. Айнала аппақ. Ағаштарды қырау басқан. Үйлердің төбесінде де қар жатыр. Жерде омбы қар. Адамдар жолды қардан тазартады. Ал балалар көңілді, өйткені олар қардан аққала жасап, шанамен сырғанап, шаңғы теуіп, мұзда ойнады.
Жұмбақ
Ол көңілді сайқымазақ емес,
Үш қабатты, бірақ үй емес,
Қайырымды, бірақ дәрігер емес.
Жауабы: аққала.
Тақпақ
Бір топ бала далада
Соқты қардан аққала.
Мұрны сәбіз үп-үшкір,
Көзі көмір қап-қара.
Бұл қай мезгіл?
2) Ғылым орталығы (таным)
Мақсат: қыс мезгілінің ерекшеліктерін нақтылау және тәжірибе арқылы мұздың қасиеттерін зерттеу.
Түсіндіру: қар деген не?
Қар — кішкентай мұз кристалдарынан тұрады.
Аязды күні қар қиыршықталып түсіп, аяқ астында сықырлайды.
Күн жылығанда қар жапалақтап жауады.
Қарды жеуге болмайды: оның құрамында микробтар болуы мүмкін, ол денсаулыққа зиян.
Жұмбақ
Суда қалқиды, жылыда балқиды.
Жауабы: мұз.
Аңыз: Су-ана туралы
Ерте, ерте, ертеде Су-ана өмір сүріпті. Оның үлкен отбасы болыпты: ұлдары — тұман, жаңбыр, қар; қыздары — шық, мұздық және Қарша қыз. Мінездері әр түрлі екен. Бүгін Су-ананың қызы — мұздың қасиеттерін тәжірибе арқылы анықтаймыз.
Тәжірибе: мұздың қасиеттері
- Мұз текшесін жылы жерге қойсақ, ол ериді.
- Еріген суға бояу қосып қайта қатырсақ, мұздың түсі өзгереді.
- Мұздың дәмі бар ма? Иісі бар ма? (Жоқ.)
- Температурасы қандай? (Суық.)
- Ауыр ма, жеңіл ме? (Салыстырып көру.)
Пайдасы
- Балмұздақ жасауға қолданылады.
- Мұз айдыны, сырғанақ жасауға болады.
- Су астындағы тіршілік иелері үшін мұз қабаты қорғаныш қызметін атқарады.
Зияны
- Мұзды жеуге болмайды.
- Құлап қалсаң, жарақаттауы мүмкін.
- Өзен-көл мұзымен жүруге болмайды (қауіпсіздік ережесі).
Қорытынды: зерттеу нәтижелері алгоритм бойынша белгіленеді (көрдім — байқадым — салыстырдым — қорытынды жасадым).
3) Өнер орталығы (шығармашылық)
Мақсат: дәстүрден тыс тырмалау (граттаж) әдісі арқылы қыс көрінісін бейнелеу.
Балалар ортаға жиналып, әр орталықта орындаған жұмыстарын таныстырады: не жасағанын, қандай қиындық болғанын, қандай нәтиже шыққанын әңгімелейді.
Сергіту сәті
Жел улейді: у-у-у,
Боран соқты: зу-зу,
Қатты-қатты жел соқты: гу-гу,
Шыдай алмай жапырақтар: ах-ах,
Билеп кетті қалтырап: пах-пах.
Осыдан кейін балалар белсенділік орталықтарымен ауысады.
Қорытынды және рефлексия
Балалардың жұмысы қорытындыланып, негізгі сұрақтар қойылады:
- Біз не үйрендік?
- Саған не ұнады? Неліктен?
- Қай тапсырма ең қызық болды?
«Тамаша!» шеңбері
Көңіл-күйіміз қандай? — Тамаша!
Қыс мезгілі қандай? — Тамаша!
Ауа райы қандай? — Тамаша!
Қысқы ойындар қандай? — Тамаша!
Қонақтарымыз қандай? — Тамаша!
Қонақтарға бүгінгі көтеріңкі көңіл-күйді сыйлау үшін смайлик беріледі.
Сабақ соңында шағын сыйлық ұсынылып, қоштасу айтылады: «Келгендеріңізге рахмет! Сау болыңыздар!»
Қосымша сөйлем құрату (тірек-сызба бойынша)
Сұрақ-жауап үлгісі
- Мынау кімдер? — Бұлар балалар.
- Балалардың көңіл-күйі қандай? — Балалар көңілді.
- Балалар қанша? — Балалар көп.
- Балалар не істеді? — Балалар ойнады.
Қорытынды сөйлем: Көп балалар көңілді ойнады.
Затты зерттеу алгоритмі (ұсыныс)
- Нені зерттеймін? (нысанды ата)
- Қандай? (түсі, пішіні, беті, температурасы)
- Не істейді? (еріді ме, қатты ма, жылтыр ма)
- Салыстыр (ұқсастығын тап)
- Қорытынды жаса (пайдасы/зияны)
- Нәтижені белгіле (сөзбен немесе шартты таңбамен)