Ыбырай Алтынсарин - қазақ халқының аса көрнекті ағартушысы
Қазақстан тарихы • 8-сынып
Сабақ тақырыбы: Ыбырай Алтынсарин — қазақ халқының аса көрнекті ағартушысы
Бұл материал Ыбырай Алтынсариннің ұстаздық жолын, қазақ даласында білім беру ісін дамытуға бағытталған қызметін және келешек ұрпақ қамы үшін атқарған еңбектерін жүйелі түрде түсіндіруге арналған.
Сабақтың мақсаты
Қазақ даласының дара ұстазы Ыбырай Алтынсариннің өмірі мен қызметін таныта отырып, оқушылардың пәнге қызығушылығын арттыру.
Міндеттері
- Білімділік: Ыбырайдың адамгершілік және ақындық қырын таныту, тіл шеберлігін ұғындыру.
- Дамытушылық: есте сақтау мен зейін қабілеттерін дамыту.
- Тәрбиелік: уақытты тиімді пайдалану, жүйелі ойлау, ұқыптылық, шапшаңдық және компьютерлік сауаттылыққа тәрбиелеу.
Әдіс-тәсілдер және көрнекіліктер
Әдістер:
топпен жұмыс, баяндау, сұрақ-жауап, ойын элементтері.
Көрнекіліктер:
интерактивті тақта, Ы. Алтынсариннің портреті.
Сабақ барысы
I. Ұйымдастыру кезеңі
- Оқушыларды сабаққа әзірлеу.
- Оқу құрал-жабдықтарын тексеру.
- Бір-біріне жақсы тілектер айту.
II. Үй тапсырмасын тексеру
«Білім аукционы» әдісі арқылы өткен тақырып бойынша сұрақтар қойылып, жауаптар жүйеленеді.
III. Ой қозғау
Ы. Алтынсариннің «Кел, балалар, оқылық!» өлеңі оқылады. Оқушылар өлең авторын анықтайды және негізгі ойды талқылайды.
IV. Жаңа сабақ
Ыбырай Алтынсарин — қазақ халқының аса көрнекті ағартушысы, ұлы ұстаз, әрі қоғам қайраткері. Оның өмірі мен қызметі қазақ даласында оқу-ағарту ісінің орнығуына жол ашты.
Ыбырай Алтынсарин туралы қысқаша деректер
Туған жылы
1841
Қостанай өңірінде дүниеге келген.
Білімі
1857
Орынбордағы мектепті алтын медальмен бітірген.
Қызметі
1879
Торғай облысы мектептерінің инспекторы болып тағайындалған.
Қайтыс болған жылы
1889
30 шілдеде Қостанайда дүниеден өткен.
Өмір жолы мен білімге құштарлығы
Әкесі Алтынсары Ыбырай төрт жасқа келгенде қайтыс болып, ол атасы Балқожа бидің тәрбиесінде өседі. Жасынан зерек болған Ыбырай бірнеше тілді (орыс, араб, татар, парсы) еркін меңгеріп, әлем әдебиеті классиктерінің шығармаларын ықыласпен оқиды. Үздіксіз ізденіс оның өз заманының ең білімді тұлғаларының біріне айналуына ықпал етті.
Ағартушылық қызметі және қоғамдық көзқарасы
1879 жылдан бастап өңірлік мектептер жүйесін ұйымдастыруға тікелей ықпал етіп, қазақ даласында білім берудің кең таралуына еңбек сіңірді. Ағартушылық жұмыстары арқылы темір жол, электр қуаты, егіншілік, түрлі қолөнердің пайдасын түсіндіріп, халықты кәсіпке, еңбекке шақырды. Сонымен қатар тарих, фольклор, әдеп-ғұрып пен салт-дәстүрге қатысты материалдар жинап, баспасөз беттерінде жариялап отырды.
Ол патша үкіметінің жергілікті халыққа қысым көрсеткен жүгенсіз саясатын сынап, әділет пен адамгершілік құндылықтарын қорғады.
Ақындық мұрасы
Ыбырай Алтынсарин — қазақ балалар әдебиетінің іргесін қалаушылардың бірі. «Әй, достарым!», «Әй, жігіттер!», «Ана» сияқты өлеңдері арқылы талай ұрпақ тәрбиелік өнеге алып, білімге, адал еңбекке ұмтылды.
Шығармашылық тапсырма: «Қай топ тез?»
Оқушылар топтарға бөлініп, тапсырмаларды жылдам әрі дәл орындауға ұмтылады.
«Зерттеушілер» тобы
Ағартушының өмір жолына зерттеу жасау.
«Баяндаушылар» тобы
Педагогикалық қызметін баяндау.
«Зерделеушілер» тобы
Хронологиялық кестемен жұмыс жасау: 1841 • 1857 • 1879 • 1889.
Ойын: «Мәтіндегі қатені тап»
Оқушылар қате берілген тұжырымдарды түзетіп, нақты дерекпен дәлелдейді.
-
Қате:
Ыбырай Алтынсарин 1857 жылы дүниеге келді.
Дұрысы:
Ыбырай Алтынсарин 1841 жылы дүниеге келді.
-
Қате:
Әкесінен ерте айырылған ол әжесінің тәрбиесінде болды.
Дұрысы:
Әкесінен ерте айырылған ол атасы Балқожа бидің тәрбиесінде болды.
-
Қате:
1841 жылы Ы. Алтынсарин Торғай облысы мектептерінің инспекторы болып тағайындалды.
Дұрысы:
1879 жылы Ы. Алтынсарин Торғай облысы мектептерінің инспекторы болып тағайындалды.
Ыбырайдың қазақ тарихындағы орны
Топтық жұмыс барысында оқушылар Ыбырай Алтынсариннің қазақ қоғамындағы рөлін сипаттайды: мектеп ашу ісін бастауы, оқулық пен оқу мәдениетін қалыптастыруы, ағартушылық ойды халық санасына орнықтыруы және ұлттық тәрбиені біліммен ұштастыруы.
Талқылау сұрағы (Зерттеушілер)
Ыбырай Алтынсариннің ағартушылық және педагогикалық көзқарасы қалай қалыптасты?
Талқылау сұрағы (Баяндаушылар)
Халыққа білім беру саласында оның сіңірген еңбегі қандай?
Талқылау сұрағы (Зерделеушілер)
Ы. Алтынсариннің негізгі шығармалары мен еңбектерін атаңдар.
Қорытынды
Ыбырай Алтынсарин — қазақ халқының ұлы мақтанышы, тұңғыш ағартушы-ғалым, шебер жазушы және ұлы ұстаз. Оның қаламынан көптеген маңызды көркем шығармалар туды. Қазақ даласында алғаш мектеп ашып, білімнің қоғамдық құндылық ретіндегі орнын айқындаған Алтынсарин еңбегі бүгінге дейін өз маңызын жойған жоқ.
Үй тапсырмасы
Мұғалім ұсынған тапсырма бойынша Ы. Алтынсариннің өмірі мен еңбектеріне байланысты қысқаша конспект немесе жоспар құрастыру.
Бағалау
Топтық жұмысқа қатысу белсенділігі, жауаптардың нақтылығы, хронологияны дұрыс құрастыру және шығармашылық тапсырмаларды орындау сапасы бойынша бағаланады.