Қазақ халқының тағам ұсыну тәрбиесіҚазақ халқының кісі сыйлау, үйге келген кісінің қолына су құйып, ас - тағам ұсынуының өзінен үлкен адамгершілік пен мәдениеттілік қасиетімен менмұндалап айқын көрініп тұр
Қазақ халқының тағам ұсыну тәрбиесі
Қазақ халқының кісі сыйлау дәстүрі — үйге келген адамға қолына су құйып, ас- тағам ұсынудан анық көрінеді. Бұл — үлкен адамгершілік пен мәдениеттіліктің белгісі. Әр отбасы қонақты төрге шығарып, астына көрпе төсеп, дастархан жайып, ас алдында жасы кіші адамдардың бірі леген мен құман алып, қонақтың қолына су құяды.
Су құюдың жөн-жосығы
Қолға су құйып, ас ұсынудың өзіндік тәртібі бар. «Бата — бастан, су — аяқтан» деген қағида бойынша батаны төрдегі үлкен кісі береді, ал су құюды аяқ жақтан бастайды.
Әдетте, суды қонақтар түгел отырып болған соң құяды. Алайда жиын-тойлар мен нәзір-құзырларда адам көп болғандықтан, суды екі жігіт екі босағадан бастап, төрге қарай айналдыра құйып шығады.
Кейде есік алдына үлкен леген қойылып, қонақтарды үйге кірерде қол жудырып кіргізеді. Ал адам саны аз болса, бір адам оң босағадан бастап, отырғандардың бәріне айналдырып су құяды. Тамақтан кейін қолға су құю солдан оңға қарай басталады.
Маңызды әдеп:
Қол жуғаннан кейін қолды сілкімейді; орамалмен сүртеді.
Дастархан басындағы жауапкершілік
Қазақ салтында дастарханда төмен жақта отырғандар өзінен жоғары отырған адамдарға шыны-аяқ әперу мен ас- тағам ұсынуға жауапты болады. Бұл — жай ғана қызмет емес, тәрбие мен әдептің көрінісі.
Ереже мен ұқыптылық:
- Шыны-аяқ пен асты оң қолмен ұсынады.
- Оң қолдың қаруын сол қолдың сыртымен басып, алақанды жайып, қонаққа қаратып ұсынады.
- Бұл тәртіп ұрпаққа мұқият үйретіледі; әйтпесе «тәрбиесіз, көргенсіз» деген сөгіске қалуы мүмкін.
Шәй құю мәдениеті
Тамақ алудың да, шәй құюдың да өзіндік жолы бар. Шәй құйылып жатқанда, үй ішіндегі адамдарға түгел құйылып біткенше, көпшілік сабыр сақтап күтеді. Шәй толық құйылғаннан кейін ғана үй иесі «Астан алыңыздар!» дегенде асқа қол созады. Өйткені бұлай істемеу — үй иесін елемегендік ретінде қабылданады.
Той-томалақтағы тәртіп
Үлкен жиындарда шәй құйып, шыны-аяқ алып, ас ұсынуға тәрбиелі, пысық жігіттер мен епті, іскер адамдарды арнайы орналастырады.
Шәй құйған келін бір тізерлеп, қонақтарға қырын қарап отырып, шәйдің қызылын және сүтін мөлшермен бөліп, дәмін келтіріп құяды. Сонымен бірге, көз қиығымен босаған ыдыс-аяқты бақылап отырады.
Қонақтар шәй құюшы келіннің және шыны алып беруші азаматтың іс-қимылына қарап, сол ауылдың адамгершілігі мен мәдениетіне баға береді.
Тәрбиенің түп мәні
Осы дәстүрлердің барлығы ұрпаққа егжей-тегжейлі түсіндіріліп, бойына сіңіріледі. Мұндай тәрбие салт-дәстүрді қалыптастырып қана қоймай, ізгілікке, адамгершілікке, қонақжайлыққа, береке-бірлікке, достыққа жетелейді; перзентті әдепті, ибалы болуға баулиды.