Балабақшадағы тәрбие - барлық тәрбиенің бастамасы
Балабақшадағы тәрбие: тәрбиенің бастау бұлағы
Балабақшадағы тәрбие — барлық тәрбиенің бастамасы. Тәрбиеші балаға адам мәдениетінің кең әлемін, күрделі әрі алуан түрлі қарым-қатынастар жүйесін танытатын, бағыт беретін маңызды ересектердің бірі. Қазіргі таңда ата-аналардың күту деңгейі жоғары: бала жан-жақты дамысын, дені сау, үйлесімді болып өссін дейді. Сол үшін ерте жастан музыкаға, биге, шет тілдеріне, спорт секциялары мен түрлі үйірмелерге баулиды. Мұның бәрі заман талабына сай болғанымен, ең бастысы — рухани-адамгершілік тәрбиенің тәрбиенің өзегі екенін ұмытпау.
Негізгі ой
Рухани-адамгершілік тәрбие — баланың болашақ тұлғалық тұғыры, оның мінезі мен құндылықтарының өзегі.
Қазіргі жағдай
Қоғамдағы өзгерістер бала өміріне тікелей әсер етеді; сондықтан тәрбие мазмұны уақытпен бірге жаңарып, тереңдей түсуі тиіс.
Ұлт болашағы және ұлттық негіздегі тәрбие
Еліміз егемендік алғаннан бері қоғамда көптеген өзгерістер орын алды. Бұл жаңалықтар мен үрдістердің бала өміріне ықпалы айқын. Ел ертеңі, ұлт болашағы үшін этнопедагогика мен этнопсихология жетістіктерін тәрбие құралына айналдыру — бүгінгі күннің өзекті талабы. Егеменді елге лайық ұрпақ тәрбиелеудің маңызды жолдарының бірі — өсіп келе жатқан ұрпақты эстетикалық тұрғыдан шыңдау, оны халықтық педагогика арқылы жүйелі жүзеге асыру.
Қағида: «Ел боламын десең, бесігіңді түзе». Ұрпаққа дұрыс тәрбие беру — қоғамның да, әр отбасының да ортақ парызы.
Баланы «әлі кішкентай» деп шектемей, ерте күнінен бастап оның елін сүйетін, ұлтын ұлықтайтын, отаншыл азамат болып қалыптасуына жағдай жасау қажет. Тәрбие ұрығын ең алдымен ата-ана себеді, ал оның жүйелі жалғасын балабақша береді. Әсіресе, күні бойы балабақшада болатын бала үшін ұйымның ықпалы басым. Сондықтан басты сұрақ өзекті: балабақшалар балаларды ұлттық болмысқа сай азамат етіп қалыптастыруға жеткілікті деңгейде тәлім бере алып жүр ме?
Тәрбиеші тұлғасы: үлгі арқылы тәрбиелеу
Жазушы-педагог Ж. Аймауытов: «Баланы тәрбиелеу үшін әрбір тәрбиешінің өзі тәрбиелі болуы керек. Себебі, бала айтып ұқтырғаннан гөрі, көргеніне көбірек еліктейді. Сондықтан жақсы мінезді іспен көрсету керек», — дейді. Бұл ойдың өзегінде отбасыдағы ата-анаға да, мектепке дейінгі ұйымдағы тәрбиешіге де ортақ жауапкершілік жатыр.
Көрсетудің күші
Бала үшін сөзден бұрын әрекет сөйлейді: сыйластық, ұқыптылық, әділдік күнделікті мінез-құлықтан көрінуі тиіс.
Сабақтастық
Отбасындағы ұлттық құндылыққа негізделген тәрбие балабақша мен бастауыш мектепте жүйелі жалғасса, нәтиже айқын болады.
Мектеп бейнесі
Халықтың дара қасиеті мен бет-бейнесі білім мен тәрбиенің мазмұнына тікелей байланысты.
Адамгершілік тәрбиенің мазмұны және күнделікті іске асуы
Адамгершілік — қоғамдық өмірдің тарихи-әлеуметтік заңдылықтарына сай адамдар арасындағы қатынасты реттейтін, игі іс-әрекеттер мен мінез-құлықтағы имандылықты, инабаттылықты, әдептілік қалыптарын қамтитын терең ұғым. Тәрбиелеу мен білім беру жұмысының мазмұны мен формалары балалардың жас ерекшелігі мен мүмкіндігі ескеріліп нақтылануы керек.
Күнделікті тәжірибе
- Адамгершілік пен еңбекке тәрбиелеу күнделікті өмірде, қолжетімді жұмыстарды ұйымдастыру барысында іске асады.
- Ойын әрекеті — мінезді, қарым-қатынасты, жауапкершілікті қалыптастыратын табиғи орта.
- Оқу іс-әрекеті жоспарлы түрде баланың саналы, сергек болуына, мектепке дайындығына ықпал етеді.
Мектепке дейінгі тәрбие бағдарламалары баланың жан-жақты дамуын және мектепке дайындығын көздейді. Жас ұрпақты саналы, сергек етіп тәрбиелеу — отбасы мен мектепке дейінгі ұйым қызметкерлерінің ортақ міндеті.
Халықтық педагогика: дәстүр мен құндылықтың тірегі
Қазіргі тәрбиенің мақсаттарының бірі — қоғамға пайдалы, үлкенге құрмет көрсететін, кішіге қамқор бола алатын, жан-жақты дамыған тұлға қалыптастыру. Бұл жолда халық педагогикасының орны ерекше.
Анықтама
Халықтық педагогика — ұлттар мен ұлыстардың ғасырлар бойғы ұрпақ тәрбиесіндегі әдет-ғұрыптары мен дәстүрлерінің, мәдени ойлау үрдісінің озық үлгілерінің жиынтығы.
Міндет
Бабалар дәстүрін сақтай отырып, ұрпақты адал, әділ, ержүрек, ізгі мінезді, ар-ожданды етіп өсіру — ата-ана мен тәрбиешінің басты борышы.
Демек, саналы да салауатты, халқымыздың дәстүрі мен әлем мәдениетін қатар танып, ел тізгінін берік ұстайтын ұрпақ тәрбиелеу — әр отбасы мен мектепке дейінгі ұйымдағы адамгершілік тәрбиесінің сапасына тікелей байланысты.
Білім беру саясаты және бағдарламалық негіз
Қазақстан Республикасының білім беру саласындағы басты міндеттердің бірі — ұлттық ерекшеліктерді ескере отырып, жас бүлдіршіндерге терең білім мен сапалы тәрбие беру. 2009 жылғы мектепке дейінгі тәрбиенің оқу стандартына сәйкес «Біз мектепке барамыз» бағдарламасында ұлтжандылықты, халқымыздың мәдени-тарихи дәстүрлері арқылы тәрбиелеуді күшейту және бала бойында жалпыадамзаттық, мәдени, адамгершілік құндылықтарды дамыту міндеттері айқындалған.
Тәрбиешінің кәсіби ұстанымы
Бағдарламаларға сүйене отырып, оқу-тәрбие үдерісінде әр саланы қазақ халқының тұрмыс-салтымен, әдет-ғұрпымен, өнегелі дәстүрлерімен шебер ұштастыру маңызды. Мақсат — бала бойында ұлттық мақтаныш пен ұлттық-патриоттық сезімді қалыптастыруды бүгінгі күн талабына сай мазмұнды әрі пәрменді жүргізу.
Жаһандану жағдайындағы рухани қауіпсіздік
Қазіргі қоғамдағы саяси, әлеуметтік және экономикалық серпінді өзгерістер білім беруді әлемдік кеңістікпен ықпалдастыру талабын күшейтті. Алайда жаһандану дәуірінде ұлт ретінде әлсірететін рухани мәңгүрттікке жол бермеу және халық тәжірибесіне тән тәрбиелік мазмұнды сақтап қалу үшін тарихымыз бен мәдени мұраларымызды терең зерделеу қажет.
Түйінді бағыт
Рухани құндылықтарды саралап, оларды білім беру жүйесіне кешенді енгізу арқылы ұлттық негіздегі тәрбие құрылымын нығайту.
Ғылыми көзқарас
Тәлім-тәрбиелік мәнін жоғалтпаған асыл құндылықтарды тәрбиенің мазмұнына арқау ету педагогика тарихына жаңаша көзқарасты талап етеді.
Қазақ халқының болмысына, сана-сезіміне, тұлғалық сипатына сай әрі жалпыадамзаттық деңгейде құндылық саналатын рухани мұралар бар. Сол құндылықтарды тәрбиенің өзегіне айналдыру — жетілген тұлға қалыптастырудың сенімді жолы.
Қорытынды ұстаным
Еліміздің ертеңі — бүгінгі жас ұрпақтың қолында. Егемендігіміз баянды, болашағымыз жарқын болсын десек, ұлт ұрпағына дұрыс тәрбие беру — ортақ парыз. Бұл парыздың өзегі — балабақша мен отбасының бірлігі, тәрбиешінің өнегесі және халықтық педагогикаға сүйенген ұлттық құндылықтар жүйесі.