Сабақты пысықтауға арналған тапсырмалармен жұмыс

Солтүстік Қазақстан облысы, Жамбыл ауданы, Железное ауылы

Қазақ тілі мен әдебиеті пәні мұғалімі: Маканова Айнұр Асанқызы

Сабақ тақырыбы

Етістіктің шақтары

Сабақтың мақсаты

Өткен сабақта үйренген сөздерді және осы шақ, келер шақ, өткен шақ формаларын еске түсіріп, ойын арқылы бекіту.
Қисынды ойлау қабілетін дамыту үшін әртүрлі тапсырмалар орындату.
«Жыл мезгілдері» тақырыбы бойынша сөйлесу дағдысын қалыптастыру.
Ауызекі сөйлеу, жазу, аудару, сауатты оқу дағдыларын жетілдіру.
Әңгіме құрап сөйлей білуін дамыту, сөздік қорын молайту.
Уақытты тиімді пайдалануға тәрбиелеу.

Әдіс-тәсілдер

қайталау әңгіме сұрақ-жауап оқу аудару жазу ойын

Көрнекіліктер

Сызбалар, кестелер
Интерактивті тақта
Қосымша материалдар

Сабақтың барысы

I. Ұйымдастыру кезеңі

1) Сәлемдесу

«Сәлеметсіңдер ме, балалар?»
«Көңіл-күйлерің қалай?» (оқушылар жауап береді)
«Сабақ басталды. Отырыңдар.»

2) Түгелдеу. Кезекшімен сұхбат

«Бүгін сыныпта кім кезекші?»
«Бүгінгі сабақта кім жоқ?»
Жыл мезгілі, ай, күн, аптаның күні туралы сұрақтар.
«Далада ауа райы қандай?» (оқушылар жауап береді)

II. Үй тапсырмасын тексеру

Өткен тақырып бойынша тапсырмалар тексеріліп, қысқаша кері байланыс беріледі.

III. Фонетикалық жаттығу

талдау жұмысы

Мәтін

Ғылым таппай мақтанба,

Орын таппай баптанба.

Орысша: «Пока не знаешь — молчи» (мағынасына сай).

Тапсырмалар

«Мақтанба» сөзіне морфологиялық талдау жаса.
«Отыр» сөзіне фонетикалық талдау жаса.

Морфологиялық талдау: «Мақтанба»

Түбір: мақтан — етістік
Жұрнақ: -ба — болымсыздық жұрнағы

Фонетикалық талдау: «Отыр»

2 буын: о-тыр
Дауыстылар: о, ы; дауыссыздар: т, р
Жалпы сипаты: жуан буынды сөз (берілген үлгі бойынша).

IV. Пысықтау тапсырмалары

ойын + практика

1) Сөздік диктант (сөзжұмбақ)

Төмендегі сөздерді аударып, сөзжұмбақ түрінде жасырамыз. Нәтижесінде негізгі сөз шығуы керек: «Етістік».

Аударма жұптары

Завтра: ертең
Житель: тұрғын
Крупный: ірі
Север: солтүстік
Пожелание: тілек
Младший брат: іні
Куропатка: кекілік

Нәтиже

Шыққан сөз:

Етістік

Қорытынды: етістік — іс-әрекетті білдіретін сөз табы.

2) Етістік туралы қайталау сұрақтары

Етістік қандай сұрақтарға жауап береді?
Тұлғасына қарай: негізгі (оқы, жаз, бар), туынды (тұзда, ойла).
Құрамына қарай: дара (жаз, оқы), күрделі (барып кел, кіріп шық).
Мағынасына қарай: болымды (бар, кел), болымсыз (барма, келме; -ма/-ме/-ба/-бе/-па/-пе).

3) Өлеңмен жұмыс: етістікті тап

Алтын дәнін сары дала
Құйып жатыр қамбаға.
Күз еңкейе береді,
Жер жемісін тереді.

Тапсырма: өлеңнен етістіктерді теріп жаз.

Етістіктің шақтары

Етістіктің 3 шағы бар: осы шақ, келер шақ, өткен шақ.

Осы шақ

қимылдың қазір болып жатқанын білдіреді

Келер шақ

қимылдың алда болатынын білдіреді

Өткен шақ

қимылдың бұрын болғанын білдіреді

4) «Аудармашы» ойыны

Етістік	Шақ	Тапсырма
құйып жатыр	осы шақ	Осы етістікпен сөйлем құра.
береді	келер шақ (мәндес қолданыс)	Осы етістікпен сөйлем құра.
тереді	келер шақ (мәндес қолданыс)	Осы етістікпен сөйлем құра.

Ескерту: -ады/-еді тұлғасы контекстке қарай ауыспалы осы шақ/келер шақ ретінде де қолданылуы мүмкін.

5) «Кім тез айтады?» ойыны

барады

келер шақ

кеттіңіз

өткен шақ

отырмын

осы шақ

бардың

өткен шақ

келеді

келер шақ

ұшады

келер шақ (мәндес қолданыс)

жазып отыр

осы шақ

қарайды

келер шақ (мәндес қолданыс)

6) «Сұңқардың көзі» ойыны (кестемен жұмыс)

Кестеден 6 сөзді таңдап, олардың қай шақта тұрғанын анықтап жазыңдар.

Мақсат

шақты дәл анықтау

Дағды

жылдам талдау

Нәтиже

қорытынды жазу

7) Сергіту сәті

Сөздер тізбегі (chain of words) арқылы қысқа сергіту жаттығуы орындалады.

8) «Дұрыс құрастыр» ойыны

Дәптерде сөйлемдерді дұрыс құрастырып жазу: шақты дұрыс қою, жіктік есімдіктерді орнымен қолдану, сөз тәртібін сақтау және орысшаға аудару.

Берілген сөйлем	Дұрыс нұсқа
Ол кеше жинаймын сәбіз.	Ол кеше сәбіз жинады.
Оқыды мен кітап.	Мен кітап оқыдым.
Кітапханаға бардым сіз.	Сіз кітапханаға бардыңыз.

9) «Аукцион» ойыны: жіктеу

Берілген тіркесті жіктеп айтыңдар: «оқып жүр» (осы шақ).

Жақ	Қазақша	Орысша аудармасы
1-жақ жекеше	Мен оқып жүрмін.	Я учусь.
2-жақ жекеше	Сен оқып жүрсің.	Ты учишься.
2-жақ сыпайы	Сіз оқып жүрсіз.	Вы учитесь.
3-жақ жекеше	Ол оқып жүр.	Он учится.
1-жақ көпше	Біз оқып жүрміз.	Мы учимся.
2-жақ көпше	Сендер оқып жүрсіңдер.	Вы учитесь.
2-жақ көпше сыпайы	Сіздер оқып жүрсіздер.	Вы учитесь.
3-жақ көпше	Олар оқып жүр.	Они учатся.

Қосымша тапсырма: алғашқы әріптер бойынша қазақша сөздерді табу (қысқа сөзжұмбақ/жұмбақ түрінде).

V. Сабақты бекіту

Сабақ барысында біз сөйлемдер құрап, түрлі тапсырмалар орындадық. Осы әрекеттердің барлығында етістіктер қолданылды. Сондықтан іс-әрекеттің жүзеге асу уақытына қарай етістіктің шақ түрі анықталатынын байқадық.

«Білімді адам» ойыны: сөзжұмбақ

Өткен шақ жұрнақтары: -ды/-ді, -ты/-ті
Осы шақ тұлғалары: -ып/-іп/-п (көмекші етістікпен тіркесуі мүмкін)
Келер шақ тұлғалары: -а/-е/-й (және контекстік қолданыстар)
Мысал: бармадым — өткен шақ (болымсыз).

VI. Үй тапсырмасы

«Жазып отыр» тіркесін жіктеп жазу.

VII. Бағалау

Оқушылардың белсенділігі, тапсырмаларды орындау сапасы және сөйлеу дағдысы бойынша бағаланады.