Тұрлаусыз мүшелері бар сөйлем
Сабақтың мақсаты
- 1 Құрамында күрделі мүшелері бар сөйлемдер құрастыра білуге машықтандыру; дара және күрделі мүшелерді ажыратуды үйрету.
- 2 Сөйлем мүшелері туралы білімді тиянақтау; ойлау, есте сақтау және логикалық пайымдауды дамыту; пәнге қызығушылықты арттыру.
- 3 Дұрыс сөйлеу мәдениетіне, сауатты жазуға, өз бетінше жұмыс істеуге, ұқыптылық пен ізденімпаздыққа тәрбиелеу.
Сабақ барысы
Сабақ құрылымы бірнеше кезеңнен тұрады: ұйымдастыру, үй тапсырмасын тексеру, қызығушылықты ояту, жаңа білімді меңгерту және ой толғаныс.
I. Ұйымдастыру кезеңі
- Сабаққа дайындығын тексеру, оқу құралдарын реттеу.
- Сыныптың назарын сабаққа шоғырландыру.
II. Үй тапсырмасын тексеру
3-жаттығу
Сөйлемдерді оқып, сын есім мен сан есімнен жасалған күрделі сөздерді табу.
Сан есімнен
он екі он бес
Сын есімнен
ұзын бойлы мұздай суық қара ала
- Барлық оқушының тапсырманы дұрыс, толық және түсініп орындағанын анықтау.
- Білім мен іс-әрекеттегі олқылықтарды байқап, түзету жұмысына бағыт беру.
III. Қызығушылықты ояту
1) Сөйлем мүшелерінің негізгі белгілерін еске түсіру
Сөйлем мүшелері — сөйлем құрамында белгілі бір сұраққа жауап беріп, толық мағынаны білдіретін сөздер.
Сөйлем мүшелерінің байланысы сұрақ қою арқылы анықталады.
Тұрлаулы мүшелер
Бастауыш пен баяндауыш
Тұрлаусыз мүшелер
Бастауыш пен баяндауыштан басқа мүшелер
2) Сөйлем мүшелерінің құрылысына қарай бөлінуі
Дара мүшелер
Бір сөзден тұрады.
Күрделі мүшелер
Бірнеше сөзден тұрады.
Ұқсастығы
- Бір сұраққа жауап береді.
- Сөйлемде бір ғана сөйлем мүшесінің қызметін атқарады.
- Бір сөз табынан жасалады.
IV. Мағынаны тану
Бүгінгі сабақта сөйлемнің дара және күрделі мүшелерін пысықтаймыз.
Көркем жазу
Сары ала күз келді.
Оқулықпен жұмыс — 2-жаттығу
Мәтінді мәнерлеп оқып, күрделі сөйлем мүшелерін теріп жазу.
Семантикалық карта
Сөйлем ішіндегі дара және күрделі мүшелер сөз таптарынан жасалатынын еске түсіріп, семантикалық картаны толтыру.
4-жаттығу
Екі бағандағы сөздерді қатыстырып мақал-мәтелдер құрастыру және күрделі мүшелерді табу.
Берілген сөздер
- еріншектің
- аяғы
- бір
- тоғыз
- білгенің
- білмегенің
- от
- басынан
- ертеңі
- бітпейді
- өнеге
- тоқсан
- тоқсан тоғыз
- қоянды
- құтқарады
Талқылауға үлгі мақалдар
- Отан — отбасынан басталады.
- Қоянды қамыс өлтіреді, жігітті намыс өлтіреді.
Тапсырма: осы секілді сөздер кездесетін тағы қандай мақал-мәтелдерді білесіңдер? Мағынасын түсіндіріңдер.
V. Ой толғаныс
1) Шығармашылық жұмыс
1-топ
Білім орталығы: «Күзгі каникул» тақырыбында шағын эссе жазу.
2-топ
Зерттеу орталығы: тақырып бойынша өлең құрастыру және оқу.
3-топ
Өнер орталығы: тақырыпқа сай сурет салу.
2) «Сезімнен шыққан ойлар»
«Сары ала күз келді» галереясын толықтыру: оқушылар жапырақ таңдап алып, тақырыпқа сай сөйлем құрайды.
1-топ
Тұрлаулы мүшелерден тұратын сөйлем құрастыру (дара мүшелермен).
2-топ
Тұрлаусыз мүшелері бар сөйлем құрастыру (күрделі мүшелермен).
3-топ
«күз», «жеміс», «көкөніс», «жапырақ» сөздеріне фонетикалық талдау жасау.
Орындаған жұмыстарын жапырақтарға жазып, ағаш бейнесіне іледі.
3) Үйге тапсырма
5-жаттығу, 51-бет.
Қорытынды
Бұл сабақта сөйлем мүшелерін сұрақ арқылы анықтау, олардың тұрлаулы және тұрлаусыз түрлерін ажырату, сондай-ақ құрылысына қарай дара және күрделі мүшелерді тану дағдылары бекітіледі. Мақал-мәтелдермен және шығармашылық тапсырмалармен жұмыс оқушының тілдік қорын кеңейтіп, сауатты сөйлеу мен жазуға бағыттайды.