Қазақша рефераттар

Сабақта пайдаланылатын әдебиеттер

Сабақтың мақсаттары

Білімдік

  • Термодинамиканың I және II бастамаларының заңдылықтарын білу.
  • Жылу мөлшерінің шамасын және физикалық мағынасын түсіну.
  • Есеп шығаруда қолданылатын негізгі формулалардың шығу негізін және қолданылуын меңгеру.

Дамытушылық

  • Өз бетімен жұмыс істеу дағдысын дамыту.
  • Есте сақтау, ойлау, сөйлеу мәдениетін жетілдіру.
  • Ауызша және жазбаша есептеу қабілеттерін күшейту.

Тәрбиелік

  • Тапқырлыққа баулу, зейін мен байқампаздықты арттыру.
  • Ойын және логикалық ойлау қабілетін дамыту.
  • Еңбекқорлыққа, жауапкершілікке және мақсатқа жетуге тәрбиелеу.

Сабақтың сипаты

Сабақтың түрі
Практикалық
Сабақтың типі
Аралас сабақ
Әдіс-тәсілдер
МОТ және ДСОТ элементтері; эвристикалық, практикалық, иллюстративті, проблемалық ахуал.

Пайдаланылатын әдебиеттер

  1. «Физика» оқулығы (10-сынып), Ұ. Башарұлы.
  2. «Физика» оқулығы (10-сынып), Б. Я. Мякишев.
  3. «Физика есептер жинағы», В. Рымкевич.
  4. «Сборник задач по физике», В. Дымкович.

Сабақтың құрылымы

  1. Ұйымдастыру кезеңі
  2. Топтастыру стратегиясы: «Жылу туралы не білеміз?»
  3. Қайталау: «Оқу — білімнің анасы» (миға шабуыл)
  4. «Ойлау мен есептеу — логикалық ойлаудың негізі» (тақтамен жұмыс, есеп шығару)
  1. «Зерделі сұрақ — дәлелді жауап»: Алдар көсе өмірінен дерек
  2. Қатесі бар физикалық диктант
  3. «Ұлы ғалымдар зертханасында» (үй тәжірибелері)
  4. Мақал-мәтелдердің физикамен байланысы

Сабақтың барысы

1) Ұйымдастыру кезеңі

Оқушылардың назарын сабаққа аудару үшін «Бәріміз біріміз үшін, біріміз бәрі үшін» ұранымен сынып үш топқа бөлінеді:

Тапқырлар

Жылдам ойлау, дәл жауап

Жүйріктер

Есептеу шапшаңдығы

Алғырлар

Талдау, қорытынды

2) Топтастыру стратегиясы: «Жылу туралы не білеміз?»

Оқушылар жылу құбылыстары туралы бұрынғы білімдерін еске түсіріп, негізгі ұғымдарды топтастырады.

3) Қайталау (миға шабуыл)

Тапқырлар тобы

  • Авогадро саны неге тең?
  • Термодинамикадағы жұмыс дегеніміз не?
  • Термодинамиканың бірінші заңының тұжырымы қандай?
  • Изотермиялық процесте қандай шама тұрақты?
  • МКТ-ның бірінші қағидасы қандай?
  • Ньютонның бірінші заңының тұжырымы қандай?

Жүйріктер тобы

  • Больцман тұрақтысы қандай?
  • Жылу мөлшері дегеніміз не?
  • Термодинамиканың екінші заңының мағынасы қандай?
  • Изобаралық процесте қандай шама тұрақты?
  • Ньютонның үшінші заңының тұжырымы қандай?
  • Температура деп нені айтамыз?

Алғырлар тобы

  • Универсал газ тұрақтысы қандай?
  • Ішкі энергия дегеніміз не?
  • Изохоралық процесте қандай шама тұрақты?
  • МКТ қағидаларын атаңыз.
  • Заттың үш күйін атаңыз.
  • Кристалл денелер дегеніміз не?

4) Тақтамен жұмыс: есеп шығару (№626)

Есеп шарты: массасы m газ T-ге дейін изобаралық күйде қыздырылады. Газдың істеген жұмысы, жылу мөлшері және ішкі энергиясының өзгерісін анықтаңыз.

1) Тапқырлар тобы (азот)

Берілгені
m = 0.51 кг, T = 81 K
c
1.05 кДж/(кг·K)
Q
36.78 × 10³ Дж
ΔU
43.37 × 10³ Дж
A
−6.59 × 10³ Дж

Ескерту: бастапқы жазбадағы формулалар мен белгілер реттелді; есептеу логикасы оқушының шешіміне сәйкес берілді.

2) Жүйріктер тобы (сутегі)

Берілгені
m = 0.066 кг, T = 238 K
c
14.3 кДж/(кг·K)
Q
224.62 Дж
ΔU
97.9 Дж
A
−126.72 Дж

3) Алғырлар тобы (ауа)

Берілгені
m = 0.31 кг, T = 27 K
c
1.01 кДж/(кг·K)
Q
8.45 Дж
ΔU
3597.6 Дж
A
3551.5 Дж

5) «Зерделі сұрақ — дәлелді жауап» (Алдар көсе туралы)

Оқиға

Бірде Алдар көсе байдың үйіне қонақ болады. Дастарханға бауырсақ әкелген келіншек: «Бауырсақ тез суымасын деп темір ыдысқа салып әкелдім», — дейді.

Сұрақ: Алдар көсе қандай жауап қайтаруы мүмкін?

Түсіндірме

Алдар көсе: «Темір ыдысқа емес, ағаш ыдысқа салсаң, бауырсағың тез суымайды», — деп жауап береді. Бұл жылу өткізгіштік қасиетіне байланысты: металл жылуды тез өткізеді, ал ағаш жылуды нашар өткізеді.

6) Қатесі бар физикалық диктант

Оқушылар тұжырымдардың дұрыстығын анықтап, қате жерін түзетеді (1 — дұрыс, 0 — қате).

Тұжырым Бағасы
Ньютонның 4 заңы бар. 0
Денелердің жылулық күйін сипаттайтын шама — температура. 1
Заттың үш күйі бар. 1
Ауа ылғалдылығын өлшейтін құрал — термометр. 0
Массаның өлшем бірлігі — килограмм. 1
Жылу берілу кезінде дененің алған немесе жоғалтқан энергиясы жылу мөлшері деп аталады. 1
Температураны термометрмен өлшейді. 1
Броундық қозғалыс — жылулық қозғалыс. 1
Ішкі энергияның өлшем бірлігі — джоуль. 1
Изотермиялық процесте қысым тұрақты. 0
Авогадро тұрақтысы 1.38 × 10−23-ке тең. 0
Қатты денелер пішінін және көлемін сақтайды. 1
Молекулалардың өзара әсері өте әлсіз газ — идеал газ. 1
Өз сұйығымен динамикалық тепе-теңдіктегі газ — идеал газ. 0
Дененің пішіні мен көлемінің өзгеруі — деформация. 1

Бастапқы мәтіндегі қорытынды код сақталды: 011011111001101

7) «Ұлы ғалымдар зертханасында»: үй тәжірибелері

Үй тапсырмасы бойынша оқушы шағын тәжірибе жасап, нәтижесін түсіндіріп береді.

Қажетті жабдықтар

  • Тарелка, су
  • Ине, тиын
  • Стакан
  • Май
  • Шырпы, қағаз

Тапсырмалар

  1. Тарелкаға су құйып, ішіне тиын салыңыз. Қолды суламастан тиынды алып көріңіз.
  2. Ине мен тиынды су бетіне қалқытып көріп, себебін түсіндіріңіз.

Түсіндірме (негізгі идеялар)

  • Стакан ішіндегі түтін (жанып тұрған қағаз) ауа қысымын/тығыздығын өзгертеді; нәтижесінде су қысымы төмен аймаққа қарай бағытталады.
  • Металл заттардың (ине, тиын) су бетінде қалқуына беткі қабат құбылыстары әсер етеді: қолға жұққан май суға «сулануды» әлсіретіп, беткі керілу әсерін күшейтеді.
  • Сұйықтың кері итеруші күші (Архимед күші) де батуды тежейді: жоғары бағытталған күш ығыстырылған судың салмағына тең.

8) Мақал-мәтелдердің физикамен байланысы

«Көсеу ұзын болса, қол күймейді» мақалын қандай құбылыспен байланыстыруға болады?

Бұл мақал жылу өткізгіштік құбылысына сәйкес келеді. Көсеу көбіне металдан жасалады, ал металдардың жылу өткізгіштігі жоғары. Көсеу қысқа болса, жылу қызған бөліктен салқындау бөлікке тез өтеді де, қолды күйдіреді.

Қосымша мақал-мәтелдер

  • «Тонның жылуы терісінен емес, жүнінен.»
  • «Қол жұмылмай жылынбайды.»
  • «Нан піскенше күлше күйеді.»
  • «Астарлы шапан тоңдырмас.»

Бағалау

Бағалау топтық жұмыс нәтижесіне қарай жүргізіледі. Ұпай саны бойынша қорытынды баға шығарылады.

Үй тапсырмасы

  • Термодинамиканың I және II заңдары, жылу мөлшері тақырыбы бойынша конспектіні толықтыру.
  • Р. Клаузиус, Д. Джоуль, Р. Майердің өмірі мен еңбектері туралы деректер жинау.
  • Термодинамика негіздері бойынша сөзжұмбақ құрастыру.

Қорытынды

Сабақ барысында термодинамиканың негізгі заңдары қайталанып, изопроцестер бойынша сұрақтар талданды, есептер шығарылды, ал күнделікті өмір мысалдары арқылы жылу құбылыстарының мағынасы нақтылай түсті.