Еңбек пен тәрбие егізӨміріміздің даму барысын дұрыс түсініп, оның ішінде ғылымның, тәрбиенің, бүгіні мен ертеңін танып, бағдарлап отыруда тәрбие мен еңбек бөлінбестей берік, маңызды да мәнді рөл атқарады
Еңбек пен тәрбие — егіз ұғым
Өміріміздің даму бағытын дұрыс түсініп, ғылым мен тәрбиенің бүгінгі және ертеңгі болмысын танып, бағдарлай алу үшін тәрбие мен еңбек бөлінбестей берік байланыста қарастырылуы қажет. Олар тұлғаның қалыптасуында да, қоғамның ілгерілеуінде де маңызды рөл атқарады.
Адамзаттың жинақталған материалдық байлығы қаншалықты мол болса, рухани қазынасы да соншалықты терең. Бұл — баршаға ортақ мұра.
Әл-Фарабидің көзқарасы: еңбек, ақыл және тәрбие
Әбу Насыр әл-Фараби: «Бұл қазынаның барлығын халық жасайды, ол адал да ерінбей еткен еңбектің жемісі», — деп атап өткен. Оның пайымынша, игіліктің түп-төркіні — маңдай тер мен табанды еңбек.
Әл-Фараби тәрбие мәселесін логикамен байланыстырып, «Ақыл мен түсінік» еңбегінде ақылдылық пен адамгершілік үлгілі тәрбиеге тәуелді екенін айтады. Тәрбиенің негізі — таза еңбек, ал еңбек өз кезегінде тәрбиеден нәр алады деген тұжырым ұсынады.
Түйін
Еңбек — тәрбиені нығайтады, тәрбие — еңбектің мәдениетін қалыптастырады.
Маңызы
Ақыл мен адамгершілік — жүйелі тәрбиенің және мағыналы еңбектің нәтижесі.
Еңбек тәрбиесінің дамуы және Ушинскийдің үлесі
Қоғамның тарихи дамуымен бірге еңбек тәрбиесі де түрлі нысанда қалыптасып, жетіліп, жаңарып отырды. Еңбек тәрбиесінің теориясын жүйелеуде ерекше рөл атқарған ғалымдардың бірі — К. Д. Ушинский.
Ол адамның жан-жақты дамуы үшін еңбектің маңызы зор екенін дәлелдеп, тәрбиенің өзекті талаптарының бірі ретінде: еңбек сүйгіштікке, еңбек ете білуге және еңбекке ынталы болуға баулуды алға қойды. Ушинскийдің түсінігінде, пайдалы еңбекпен айналысқан адам — қоғамның лайықты азаматы.
Балалық шақтан басталатын дағды
Ушинский баланың санасына сәби кезінен-ақ еңбектің қажеттілігі мен маңызын сіңіруді, пайдалы іске ұмтылуды және кез келген жұмысты шын ниетпен, ұқыпты орындауды тәрбиелеуді ұсынды.
Еңбек тәрбиесінің негізгі міндеттерінің бірі — жастардың қоғамдық жұмыстарды және ауыл шаруашылығындағы жетістіктерді терең түсініп, оған тікелей араласуы; өндірісті танып, онымен жұмыс істеу тәжірибесін саналы түрде меңгеруі.
Абай: білім — еңбекпен келетін құндылық
Абай нағыз пайдалы еңбек ретінде әртүрлі қолөнерді, егіншілікті және білім алуды бағалады. Ол ақыл мен білім күрделі еңбек арқылы келетінін философиялық тұрғыда түйіндеді.
Сонымен қатар, жастар тәрбиесінде отбасы мен мектептің рөлін айрықша атап, тұлғаның мінезі мен дағдысы ерте кезеңде қалыптасатынын ескертті.
Қазақ дәстүріндегі еңбек тәрбиесі: өмірмен біте қайнасқан мектеп
Еңбектің бейнеті мен зейнетін қатар таныған халқымыз баланы еңбекке тәрбиелеуді ең алдымен отбасынан бастаған. Жастарды еңбекке баулу күнделікті кәсіп пен тұрмыс-тіршілікке негізделіп, төрт түлік малды баптау, аңшылық кәсіпті игеру сияқты тіршілік дағдыларымен ұштасқан.
Әйелдер мен қыз-келіншектерге тән өнер
- Жүн иіру, өрнек тоқу
- Киіз басу, үй жабдықтарын дайындау
- Ою ою, сырмақ пен түс киіз өрнектеу
- Тері илеу, бас киім тігу
Ерлерге тән кәсіптер мен шеберлік
- Тері, ағаш, темірмен байланысты жұмыстар
- Етікшілік: етік, мәсі, кебіс, шоқай, шәркей тігу
- Өрімшілік: жүген, өмілдірік, құйысқан, қамшы, шідер секілді әбзелдер жасау
- Балташылық: ашамай, арба, шана жасау
- Ұсталық пен зергерлік: құрал-сайман, әшекей бұйымдар жасау
Халқымыз еңбек пен өнерді егіз санап, шеберлікті қадірлеген. Ағаштан түйін түйген балташыны да, темірден құрал жасап, әшекей соққан ұстаны да ел жоғары бағалаған — өйткені мұндай еңбек қоғамға пайда әкеліп, ұрпаққа өнеге болған.