Дауа кітабының негізгі мазмұндық идеясы - жастарға шығармашылық жол
«Бір ел – бір кітап» акциясы және кітаптың қоғамдағы орны
Кітап — адамзаттың баға жетпес рухани құндылығы. Ол білім мен тәрбие құралы ретінде жеке тұлғаны қалыптастыруда ерекше ықпалға ие. Электронды дәуірдің қарқыны күшейсе де, кітаптың орнын ештеңе толық алмастыра алмайды.
Мемлекеттік ұстаным және оқу құндылығы
Елдің қарқынды дамуы, сондай-ақ білімді әрі сауатты жастарға артылған сенім сапалы білім алуға және кәсіби маман болуға үндеу ретінде көрініс табады. «Жалпыға арналған білім» және «Өмір бойы білім алу» қағидалары — болашаққа бағытталған жүйелі қадам. Оқу бағдарламаларын қолдау мен сауаттылықты арттыру мәдени саясаттың тұрақты басымдығы болып қала береді.
Акцияның мәні: кітап пен оқырманды жақындату
Оқырман мен кітаптың арасын жақындату үшін әлемде түрлі бастамалар жүзеге асырылады. Соның ішінде кітап оқу акциялары кең тараған. Алғашында мұндай жобалар АҚШ-та танымал болды: «One Book, One Chicago» және «If All of Seattle Read the Same Book…» тәрізді үлгілер қоғамды бір ортақ мәтін төңірегіне жинады.
Негізгі принцип
Бір шығарманы белгілі бір уақыт аралығында көпшілік болып оқу және талқылау.
Күтілетін нәтиже
Оқу тәжірибесін ортақ мәдени оқиғаға айналдыру, пікір алмасу мәдениетін күшейту.
Қазақстанда басталуы: 2007 жылдан бергі жүйелі дәстүр
Қазақстанда оқу мәдениетін көтеру мәселесі республикалық деңгейде бірнеше жылдан бері жүйелі қолға алынып келеді. Бұған 2007 жылы Астанада өткен «Оқитын ел — бәсекеге қабілетті ел» атты халықаралық оқу конгресі айқын дәлел.
Ұйымдастырушылар және жұмыс тәртібі
- Акцияны ұйымдастырушылар: Қазақстан Республикасы Мәдениет және ақпарат министрлігі, Қазақстан Республикасы Ұлттық академиялық кітапханасы және Қазақстан Республикасы кітапханашылар қауымдастығы.
- Алғашқы жылы ұйымдастыру комитеті құрылып, оның төрайымы болып Қазақстанның халық жазушысы, ақын, Қазақстан Республикасы Мемлекеттік сыйлығының иегері Фариза Оңғарсынова сайланды.
- Ереже бойынша жыл сайын ұлттық гуманизм мен жалпыадамзаттық идеяны бейнелейтін, ел тарихы мен заман тынысына сай, әрі қоғамдық пікірталасқа түрткі болатын туындылар іріктеледі.
- Оқырман пікірі сауалнама арқылы жинақталып, таңдаулы көркем проза немесе поэзиялық шығармалар ұйымдастыру комитетінің шешімімен «жыл кітабы» ретінде бекітіледі.
Жыл кітаптары (2007–2013): оқырманды біріктірген таңдаулар
Акцияның мақсаты тек «оқыту» емес: ел тағдыры мен тарихын арқау еткен шығармаларға қайта үңілу, жастарды терең ойға жетелеу және әдеби талғамды тәрбиелеу.
2007 — Абай, «Қара сөздер»
Философиялық мұраАбайдың «Қара сөздері» оқырманды өзін және айналасын тануға, озық гуманистік ойға ұмтылуға жетелейді.
2008 — М. Әуезов, «Қилы заман»
Тарих және азаматтық үнПовестегі кейіпкерлер мінезі мен заман тартысы жастарды отансүйгіштікке үндейді. Шығарма өткенге жаңаша көзқараспен қарауға ықпал етіп, ұлттық намыс пен жігерді оятады.
2009 — Мағжан Жұмабаев, «Жан сөзі» (махаббат лирикасы)
ЛирикаҰлттық поэзияның көрнекті өкілі Мағжанның махаббат лирикасы оқырманға сезімнің нәзік әлемін танытып, көркем ойлау мәдениетін тереңдетті.
2010 — Жұбан Молдағалиев, «Мен қазақпын»
Рух және бірегейлікПоэма асқақ үнімен оқырманды рухтандырады. Ақын қазақ халқының өткені мен тағдырын лирикалық-публицистикалық өрнекпен толғай отырып, ұлттық ерекшелікті, ерлік дәстүрін, туған жер мен елге деген сүйіспеншілікті биік деңгейде жырлайды.
2011 — Жүсіпбек Аймауытов, «Ақбілек»
Тағдыр және тарихи санаРоман ұлт тарихының күрделі кезеңдерін, басты кейіпкердің ауыр да сындарлы жолын шынайы оқиғалар мен бедерлі бейнелер арқылы көрсетеді. Тәуелсіздік идеясы мен ұлттық-адамдық ізгілік құндылықтары көркемдік тұрғыда терең ашылады.
Профессор, филология ғылымдарының докторы Т. Жұртбай «Ақбілек» романын ұлттық және адами ізгілік құндылықтарын, адамның жан әлемі мен сезім байлығын бейнелейтін шығарма ретінде бағалаған.
2012 — Оралхан Бөкей, «Қайдасың, қасқа құлыным»
Табиғат және трагизмОралхан Бөкей Алтайдың көркем табиғатын, туған жердің асқақтығын ерекше өрнекпен суреттейді. Повесте балалық махаббат, сағыныш, аяушылық пен өкініш сезімдері қатар өріліп, ескі ырымға сенудің қасіреті ойландырар сұрақ тудырады: «Егер құлын өлтірілмесе, елдің құлагері болар ма еді?»
2013 — Фариза Оңғарсынова, «Дауа»
Өлең және ішкі тәрбиеТаңдамалы өлеңдерден тұратын бұл жинақтың идеялық өзегі — жастарды шығармашылыққа, өзіндік ойды өлең арқылы өрнектеуге жетелеу. Өнер мен сөз құдіреті адамды теріс қылықтан, арам ниеттен, ұятқа қалдырар әрекеттен тежеп, рухани сауығуға бастай алатыны айқындалады.
Ортақ үрдіс
Абай, Мұхтар, Мағжан, Жұбан, Жүсіпбек, Оралхан секілді алыптардан құралған тізбек акцияның жалпыұлттық деңгейге көтерілгенін көрсетеді. Жыл сайын қатысушылар қатары өсіп, іс-шара форматы кеңейіп, жаңаша сипат алып келеді.
Мектеп кітапханалары тәжірибесі: Екібастұздағы іс-шаралар
Акция жетінші рет өткізілген кезеңнің өзінде-ақ жазба мәдени мұраны насихаттауда және оқушылардың кітап оқуға деген көзқарасын жақсартуда елеулі нәтижелерге қол жеткізгені байқалады. Оқырманды тарту әртүрлі форматтағы жұмыстар арқылы мүмкін болды.
Ұйымдастыру формалары
- баяндамалар, презентациялар
- ток-шоу, оқырмандар конференциялары
- кітап көрмелері, ашық сөрелер
- экскурсиялар, оқу марафондары
- флешмобтар, әдеби кештер, ауызша журналдар
Нәтижелік әсер
Екібастұз қалалық мектеп кітапханаларында өткізілген жұмыстар акцияға таңдалған әрбір шығарманы кең әрі жан-жақты ашуға мүмкіндік берді. Оқушылар жазушы шығармашылығымен тереңірек танысып, талқылау мәдениеті мен оқу мотивациясын күшейтті.
Мысалдар (2011 жыл)
- «Ақбілек тағдырына — менің көзқарасым» оқу марафоны
- «Ақбілек романы — ұлт тағдыры» дөңгелек үстелі
- кітап көрмелері, презентациялар
Қорытынды: оқу — тәрбиенің де, дамудың да тірегі
Әдеби шығарма оқу — тек мәтінді игеру емес, өзіңді-өзің тәрбиелеу, парасатқа бастайтын жолды табу. «Бір ел – бір кітап» акциясы келер ұрпақты оқуға ғана емес, озық гуманистік ойға және адамгершілік құндылықтарға баулитын маңызды қоғамдық бастама ретінде орнығып келеді.
Қоғамдық оқуды ортақ мәдени кеңістікке айналдырады.
Тарих пен құндылыққа жаңаша көзқарас қалыптастырады.
Кітапхана жұмысының түрін көбейтіп, оқырман белсенділігін арттырады.