Сабақтың барысы. Сабақтың тақырыбы
Сабақтың барысы
I кезең
Ұйымдастыру
II кезең
Қайталау (сұрақ-жауап)
III кезең
Жаңа тақырып және практикалық жұмыс
Өтілгенді қайталау: ою-өрнекке қысқаша саяхат
Бұған дейін біз өсімдік тектес және жануар тектес ою-өрнектерді, олардың шығу тарихын қарастырдық. Енді сол білімді сұрақ-жауап арқылы пысықтаймыз: ою-өрнек қайдан шықты және оны қалай сақтап қалдық?
Аңыз: Оюхан туралы
Ерте заманда әділ хан өмір сүріпті. Оның елінде ою-өрнек, кесте, тоқымашылық, бәдіз және тігін өнері ерекше дамыған екен: үйлерінің іші-сырты, киім-кешегі, жиһазы мен құрал-сайманының бәрі оюланып, өрнектеліп тұратын көрінеді. Халық бір тілде, бір ниетте болғандықтан, ел билеушісі Оюхан атанып кетіпті.
Бір күні өзге елдің ханы соғыс ашып, Оюханды тақтан түсіреді. Ол көне салт-дәстүр мен ежелгі өнердің белгілерін жойып, «жаңаны» орнатқысы келеді. Бірақ ескі оюдың орнын басатын жаңа өрнек таба алмайды, сөйтіп оның жаңалығы ұзаққа бармай, ұмыт болады.
Ханның теріс жолға түскенін айтқан адамдардың өзі жазаға тартылады. Оюхан зынданға қамалады.
Жаңа ханның жалғыз ұлы сапарға шығып, жолындағы жан-жануарды қырып-жойып, өз пайдасын ғана ойлайды. Ақыры бір үкі оның бетіне шапшып, көзін тұмшалайды. Ол тентіреп жүріп жардан құлап, көлге батып қаза болады.
Баласының өлімін естірткеннің басын аламын деген жарлықтан қорыққан ел үнсіз қалады. Мұны естіген Оюхан іздеуге өзі баратынын хабарлайды. Жолда жапа шеккен жан-жануарға көмектесіп, ең соңында қанаты сынған үкіні емдейді. Үкіден сұрап, болған жайды біледі де, көрген көріністің бәрін кілем бетіне оюлап түсіріп, ханның алдына жаяды.
Кілемдегі оюлар сөйлеп тұрғандай: хан баласының жолы, жасаған қиянаты және қазасы бейнеленген еді. Хан ашуға булықса да, Оюхан: «Дат, тақсыр! Баланың өлімін өз аузыңыздан естідік. Жарлық бойынша енді бас алынуы тиіс» дейді. Ел-жұрты Оюханды ақ киізге көтеріп, ұлан-асыр той жасап, өнердің жолын қайта жалғастырады.
Ескерту: сабақта осы бөлімге байланысты иллюстрациялар қолданылуы мүмкін.
Пысықтау сұрақтары (қысқаша жауаптарымен)
1) Ою-өрнектер неше түрге бөлінеді?
Жауабы: 4 түрге бөлінеді: өсімдік тектес, зооморфтық, геометриялық, космологиялық.
2) «Итқұйрық» оюы бұйымның қай жеріне салынады?
Жауабы: ер адамның шалбарының балағына салынады. «Дұшпаның кеудеңнен төмен болсын» деген мағына береді.
3) «Қошқармүйіз» оюы нені білдіреді?
Жауабы: байлықтың, молшылықтың, бақыттың белгісі.
4) «Қос аққу» оюы нені білдіреді?
Жауабы: пәктіктің, адалдықтың, бақыттың белгісі.
5) Пазырық қорғанынан табылған ең көне оюлардың бірін атаңдар.
Жауабы: «Төртқұлақ».
6) Ою-өрнектің шамамен қанша түрі бар?
Жауабы: шамамен 200–300 түрі бар.
Жаңа тақырып: жапсырмалы бедерлі ою
Бүгінгі сабақтың негізгі тақырыбы — жапсырмалы бедерлі ою.
Анықтама: жапсырмалы бедерлі ою — өрнек нақыштарын бұйым бетіне тек бір жазықтықта ғана емес, екі немесе үш жазықтықта бедерлеп орындау тәсілі. Нәтижесінде бір оюдың бөлшектері екіншісінен оқшауланып, айқындалып, көлемді әсер береді.
Бойтұмар: мағынасы мен мәні
Бойтұмар — магиялық мәні бар, тіл-көзден сақтайды деп сенілген, мазмұны терең ұлттық сувенир. Бұл сабақта бойтұмардың жасалу технологиясымен танысып, практикалық жұмыс орындаймыз.
Түстердің мәні
- Қара — туған жердің белгісі.
- Ақ — адалдық пен тазалықтың белгісі.
- Қызыл — жастықтың жалынды қуаты, тіл-көзден сақтаудың нышаны.
«Қошқармүйіз» — молшылық пен байлықтың белгісі.
Ескерту: сабақта осы оюға қатысты үлгі/сурет қолданылады.
Орындау реті және жұмыс форматы
Бойтұмарды дайындау кезеңдері дайындалу картасы (нұсқау картасы) арқылы беріледі. Оқушылар кезең-кезеңімен жапсырмалы бедерлеу әдісін қолданып, жұмысын аяқтайды.
Сабақтағы белсенді бөлімдер
- Сергіту сәті
- Сарамандық (практикалық) жұмыс
- Қорытындылау және бағалау
Ескерту: бұл бөлімде технологиялық карта, үлгілер және компьютерлік таныстырылым қолданылуы мүмкін.
Қорытынды бөлім: тест
Сабақ соңында оқушылардың білімін бекіту үшін қысқа тест өткізіледі.
1) Аспан әлеміне байланысты ою-өрнектерді атаңдар.
- A) Қошқармүйіз
- Ә) Балға оюы
- Б) Сыңармүйіз
- В) Үш гүл
- Г) Жұлдыз
2) Малдың ізіне байланысты ою-өрнек
- A) Бес дөңгелек
- Ә) Қошқармүйіз
- Б) Түйе табан
- В) Су өрнегі
3) «Өнерлінің неше саусағы тең, өнерсіздің бір саусағы кем»
- A) 5
- Б) 10
- В) 7
4) «Өнерлі жан ненің көркі, үкілі қамыс көлдің көркі»
- A) Жердің
- Б) Үй
- В) Елдің
5) Магиялық ою-өрнекке қайсы ою жатады?
- A) Тұмар
- Б) Түйе табан
- В) Құсқанат
Қорытынды
Сабақ соңында оқушылардың жұмысы бағаланып, үй тапсырмасы беріледі. Негізгі түйін: ұлттық ою-өрнек — тек сәндік элемент емес, мәдени жад пен тәрбиелік мәні терең көркем тіл.