Ыбырай Алтынсариннің өлеңдері мен шығармалары
Сабақтың мақсаты
Қазақ даласының дара ұстазы Ыбырай Алтынсариннің ұстаздық жолын, сондай-ақ қазақ даласы мен келешек ұрпақ игілігі үшін атқарған еңбектерін түсіндіру және оқушылардың пәнге қызығушылығын арттыру.
Білімділік
Ы. Алтынсариннің адамгершілік және ақындық қырын таныту, тіл шеберлігін ұғындыру.
Дамытушылық
Ой тұжырымын қалыптастыру, тарихи тіл байлығын, есте сақтау қабілетін, көркем мәтінді мәнерлеп оқу шеберлігін дамыту.
Тәрбиелік
Өнер мен әдебиетті құрметтеуге, ұлы тұлғалардың көзқарасын сыйлауға тәрбиелеу.
Сабақтың міндеттері
- Зейін қойып тыңдау және мәтінмен жұмыс істеу.
- Мәнерлеп оқу, мазмұндама беру.
- Өнегелі білім алып, қорытынды жасай білу.
Ыбырай Алтынсарин: өмірі мен ағартушылық жолы
Ыбырай Алтынсарин 1841 жылы қазіргі Қостанай облысы аумағында дүниеге келген. Әкесі Алтынсары Ыбырай төрт жасқа толғанда қайтыс болып, ол атасы Балқожа бидің тәрбиесінде өседі.
1844 жылы Орынборда қазақ балаларына арналған жеті жылдық мектеп ашу туралы патша ережесі бекітіледі. Балқожа би 1846 жылы бес жасар немересі Ыбырайды осы мектепке жаздырады.
1850 жылғы 23 тамызда орыс-қазақ мектебі ашылып, қазақтан 30 бала қабылданады. Солардың бірі — Ыбырай. Мектептің бастапқы мақсаты қазақ балаларын орысша оқыту арқылы патша әкімшілігіне көмекші қызметкерлер даярлау болғанымен, Ыбырай бұл мүмкіндікті жан-жақты білім алу жолына тиімді пайдаланды.
Ол оқуға ерекше ынтамен кірісіп, 1857 жылы мектепті «өте жақсы» деген бағамен бітіреді.
Топтық жұмыс форматы
- Зерттеушілер тобы: ағартушының өмір жолын зерттеу.
- Баяндаушылар тобы: педагогикалық қызметін баяндау.
Хронологиялық жұмыс
«Жылдар сөйлейді» кестесі арқылы негізгі даталарды жүйелеу: 1841, 1860, 1879, 1880.
Негізгі тұжырым
Ыбырай Алтынсарин өз өмірін түгелдей келешек ұрпақтың білімі мен тәрбиесіне арнады: балаларға арналған шығармалар жазды, аудармалар жасады, оқу-ағарту ісін жүйелеуге күш салды.
Шығармалары мен еңбектері
Ыбырай Алтынсарин халықты білім мен мәдениетке жетелеуді армандап, бар қабілетін осы жолға жұмсады. Оның ең алғашқы ірі еңбектерінің бірі — «Қазақ хрестоматиясы», 1879 жылы Орынборда жарық көрді.
Таңдамалы шығармалар
Сергіту сәті
Ы. Алтынсариннің «Өзен» өлеңін мәнерлеп оқу арқылы тіл байлығын және көркем оқу мәдениетін дамыту.
Шығармашылық тапсырмалар
- Зерттеушілер тобы: Ы. Алтынсаринге ескерткіш орнату жобасын ұсыну.
- Баяндаушылар тобы: «Тілшімен сұхбат» форматында ойталқы жүргізу.
Өмірінің соңы және тарихи мәні
Ыбырай Алтынсарин 1889 жылы 30 шілдеде Қостанай қаласында дүниеден өтті.
Оның қаламынан көптеген маңызды көркем туынды туды. Қазақ даласында тұңғыш рет мектеп ашып, ағартушылық бағыттағы жүйелі жұмыс жүргізген тұлғаның еңбегі бүгінге дейін өз құндылығын жоғалтқан жоқ.
Сабақты қорытындылау
Ыбырай Алтынсарин — қазақ халқының ұлы мақтанышы, тұңғыш ағартушы-ғалым, шебер жазушы. Оның ұрпақ болашағы үшін атқарған қызметі — білім беру ісін дамыту, мектеп ашу, балалар әдебиетін қалыптастыру — тарихи маңызы жоғары мұра.
Бекіту сұрақтары
- Ыбырай Алтынсарин кім?
- Атасының аты кім?
- Ыбырайдың атасының тәрбиесінде өсуінің себебі қандай?
- Алғаш ашылған орыс-қазақ мектебіне қазақтан неше бала қабылданды?
Үй тапсырмасы
Оқу және талдау
- Ыбырайдың өлеңдерінің мазмұнын түсініп келу.
- Ыбырайдың өмірі мен шығармашылығы туралы қосымша мәлімет оқып келу.
Жазу және сөйлеу
- «Өзен» өлеңін жатқа, мәнерлеп айту.
- «Даланың дара ұстазы» тақырыбында шағын шығарма жазу.
- Мұражайға (виртуалды/нақты) саяхат жасап, қысқаша әсернама дайындау.
Автор туралы мәлімет
Мектеп
Жезқазған қаласы, №133 негізгі мектеп
Пән мұғалімі
Наурызбаева Қарлыға Елубайқызы