Мәтіннің тапсырмасын оқыту
Сабақ тақырыбы: Етістік
Бұл сабақ жоспары қазақ тіліндегі етістік сөз табын жүйелі түрде қайталап, ойын элементтері арқылы бекітуге бағытталған.
Сабақ түрі
Аралас сабақ
Әдіс-тәсілдер
- Сын тұрғысынан ойлау
- Әңгімелеу, түсіндіру
- Сұрақ-жауап
- Сахналау, талдау
Көрнекіліктер
Кестелер, сызбалар, топтамалар
Сабақтың мақсаттары
Білімділік
Етістік сөз табы туралы толық теориялық білім беру; етістіктің негізгі лексикалық мағынасы мен қызметі туралы ұғымды кеңейту. Халықтық педагогикаға сүйене отырып, ойын арқылы жаңа білімді тиянақтау.
Дамытушылық
Сөйлемді жүйелі құруға, өздігінен қорытынды жасай білуге үйрету арқылы логикалық ойлау қабілетін дамыту.
Тәрбиелік
Ұлттық тәрбиені күшейту: тыйым сөздерді білу және қолдану. Әдемі жазуға, мәнерлі сөйлеуге тәрбиелеу.
Сабақ барысы
1) Психологиялық дайындық
Оқушыларды сабаққа жұмылдыру, жағымды көңіл күй қалыптастыру.
2) Үй тапсырмасын тексеру
Сұрақ: Сызықшаның қойылу себебі неде?
Жауап: Бастауыш та, баяндауыш та зат есімнен жасалса, арасына сызықша қойылады.
Тапсырма: «Ғарышкер» сөзін жіктеу
Оқушылар сөзді жақтарға қарай түрлендіріп, жіктік жалғауларын еске түсіреді.
3) Сахналық көрініс (үй жануарлары арқылы)
Мұғалім үй жануарларының атрибуттарын оқушыларға таратып, шағын көрініс ұйымдастырады. Одан кейін жетекші сұрақтар қойылады:
- Сиыр не істеді?
- Жылқы не қылды?
- Қой не істеді?
- Ешкі қайтті?
Осы сұрақтарға жауап беретін сөздер заттың қимылын білдіреді. Заттың қимылын білдіретін сөз табы — етістік.
4) Жаңа тақырыпты бекіту: етістіктің түрлері
Оқушылар етістікпен 2-сыныптан бері таныс екенін еске түсіріп, топтастыру жасайды.
Тапсырма: «Дара етістік дегеніміз не?» сұрағына анықтама беріп, аталған түрлерді дәптерге жазып алу.
5) Дәптермен жұмыс: 380-жаттығу (ауызша)
- Мәтіннің тапсырмасын оқу.
- Етістіктерді тауып, сұрақ қою.
- Етістіктің сөйлемдегі қызметін анықтау (қай сөйлем мүшесі?).
- Мәтіндегі қиын сөздерді түсіндіру.
Месопотамия
Кіші Азия мен Қиыр Шығыс өңірлерімен байланысты көне өркениеттер аймағы.
Шыбық себет
Қолөнер арқылы тоқылып жасалған себет.
Қыш кітап
Балшық қоспасын қалыпқа құйып, дерек жазып, кептіріп, отқа қақтау арқылы жасалған жазба үлгісі.
6) Жұмбақ: әріптерді құрастыру және өзін-өзі тексеру
Берілген дауыссыз дыбыстардың алдына, ортасына немесе соңына дауысты дыбыстарды қойып, жұмбақты құрастырыңдар. Жұмбақ табылғаннан кейін кітапты жауып, дәптерге жатқа жазып шығып, жасыл пастамен тексеріңдер.
Берілген таңбалар
ұ з м н с р т с л д д м м н ғ ш ж р д а ы е у е а а ы е і е а а а а ы
Талдау 1
Етістіктің дара не күрделі екенін анықтау.
Талдау 2
Дара етістікті күрделі етістікке айналдыру.
Қосымша: 384-жаттығу.
7) Тақтамен жұмыс: негізгі және туынды етістік
- Мәтіннің тапсырмасын оқу.
- 1-жолдағы сөздер қай сөз табына жатады? 2-жолдағы ше?
- Негізгі етістікті және туынды етістікті тақтаға жазу.
Мысал 1
Марат партаны шегеле.
Мысал 2
Жанар, сен үйді ақта.
Шығармашылық жұмыс және ойын арқылы бекіту
8) Шығармашылық тапсырма: жасырылған мақал
Кітапта жасырылған мақалды көбейту кестесін қолдана отырып табу: алдымен жеке әріптерді анықтап, содан кейін сөздерді құрастыру. Торкөздегі әріптерді табу ережесі бойынша жасырылған сөйлем ашылады.
Нәтиже
Атаңның баласы болма, Адамның баласы бол.
Тапсырма: мақалдың мағынасын түсіндіріңдер.
9) «Қарлы кесек» ойыны: топтық талдау
Сынып 4 түске бөлінеді: қызыл, жасыл, сары, көк. Әр топ мақалмен жұмыс істеп, талдау түрін орындайды.
1-топ
Синтаксистік талдау: сөйлем мүшелеріне ажырату.
«Атаңның баласы болма, Адамның баласы бол.»
2-топ
Морфологиялық талдау: сөз құрамына талдау.
«Атаңның баласы болма, Адамның баласы бол.»
3-топ
Фонетикалық талдау (үлгі):
- Б — дауыссыз, ұяң
- А — дауысты, жуан
- Л — дауыссыз, үнді
- А — дауысты, жуан
- С — дауыссыз, қатаң
- Ы — дауысты, жуан
Қосымша: «Бес жол өлең» құрастыру
- Кім?
- Қандай?
- Не істеді?
- Сөйлем.
- Мағыналас сөздер.
Қорытынды бөлім
Сабақ соңында оқушылардың түсінігін сұрақтар арқылы жинақтап, негізгі ұғымдарды нақтылау ұсынылады.
Қайталау сұрақтары
- Етістік дегеніміз не?
- Дара және күрделі етістік дегеніміз не?
- Негізгі және туынды етістіктің айырмасы қандай?
- Болымды және болымсыз етістік дегеніміз не?
Бағалау
Оқушылардың тапсырмаларға қатысуы, топтық жұмыстағы белсенділігі, талдау сапасы және жазба жұмыстары негізінде бағалау жүргізіледі.
Нәтиже күтілімі
Оқушы етістікті таниды, сұрақ қоя алады, түрлерін ажыратады және сөйлемдегі қызметін анықтайды.