Отбасы тәрбиесінің мақсаттылығы

Тұлға қалыптасуы: мақсат пен жауапкершілік

Тәрбиенің түпкі мақсаты – бала бойына қандай да бір бейімділікті күштеп енгізу емес, оны адамгершілігі тұтас тұлға етіп қалыптастыру, тұрақты ізгі қасиеттерді орнықтыру. Адамның кім болып қалыптасуы тек ата-анаға, ұстазға немесе қоғамға ғана тәуелді емес: ең алдымен адамның өзіне байланысты. Дегенмен, адам бірден кемел тұлғаға айналмайды — ол ұзақ үрдіс, жүйелі еңбек пен ортақ жауапкершілік.

Тәрбиенің үш сатысы

Бала тәрбиесі үш арқауға сүйеніп өсіп-жетіледі: ой саулығы, тән саулығы, жан саулығы. Ежелгі грек философы Демокриттің «жақсы адам болып қалыптасуда жаратылыстан гөрі жаттығудың рөлі зор» деген ойы ой мен жан тәрбиесінің адамгершіліктің рухани өзегі екенін аңғартады.

Жақсы қасиеттер әр адамның жан дүниесінде бар. Ең маңыздысы — оны дер кезінде танып, дамытуға жағдай жасау. Бала өзін-өзі тануға бірден икемді бола бермейді, сондықтан баланың «Менін» қалыптастыру — ата-ананың тікелей міндеті.

Отбасы тәрбиесінің өзегі: бірлік, үлгі, жауапкершілік

Отбасы — адам баласының өскен өнер ұясы. Өмірдің ең қуанышты, ең қызықты кезеңдері осы ортада өтеді. Бала өмірінің алғашқы күнінен бастап ата-ана тәрбие жұмысын бастайды: денсаулығын қорғау, білім мен тәрбие беру, қоғамға бейімдеу — ата-ананың басты борышы. Ал баланың парызы — ата-анасын құрметтеу, қамқор болу.

«Ұяда не көрсең, ұшқанда соны ілесің» деген сөздің мәні осы: бала жақсы адам болып өсуі үшін ол күн сайын отбасы мүшелерінің арасындағы әділетті, жарасымды қарым-қатынасты көріп өсуі керек. Өз ата-анасын сыйлаған бала өзгені де құрметтеуге бейім болады.

Білім мен тәрбие: ажырамас байланыс

Әр ата-ана баласының тәрбиелі, білімді, еңбексүйгіш, елге пайдасы тиетін азамат болғанын қалайды. Бұл тілектің орындалуына мүмкіндік жасайтын — ең алдымен ата-ананың өзі.

Баланы балабақшаға беру тәрбие жауапкершілігін толықтай тәрбиешіге жүктеу деген сөз емес. Керісінше, ата-ана тәрбиешімен тығыз байланыста болып, балаға дұрыс тәрбие мен сапалы білім берілуіне бірлесе әрекет етуі тиіс.

Ата-анаға арналған нақты мақсаттар

Төмендегі қағидаларды жүйелі ұстану баланың тәрбиелі, өнегелі, білімді болып өсуіне ықпал етеді.

1. 1

   Қателігін түсінуге мүмкіндік беру: баланы ұялатып емес, түсіндіру арқылы түзету.

2. 2

   Жақсы іс-әрекетін байқау: дұрыс қадамын атап, көңіл күйін көтеру.

3. 3

   Өзін-өзі бақылау: ата-ананың сабыр сақтап, өзін ұстай білуі.

4. 4

   Дауыс көтеруге асықпау: жазаламас бұрын түсінуге тырысу.

5. 5

   Сырласу және дос болу: баланың тілін тауып, ой-пайымына мән беру.

6. 6

   Салыстырмау: өзге балалармен өлшемей, баланың мінезі мен әрекетін түсініп, түзетуге жол ашу.

7. 7

   Даму ерекшелігін ескеру: жүйке жүйесі, физиологиялық және рухани-эстетикалық қалыптасуына көңіл бөлу.

8. 8

   Қабілетін бағалау: шығармашылығын, ақыл-ойын, сезімталдығын қолдау.

9. 9

   Еркіндік пен бақылау тепе-теңдігі: талап-тілегіне орынды мүмкіндік беріп, өмірге көзқарасын бақылап отыру.

Кеңес көп, бірақ нәтижеге жеткізетіні — жүйелілік. Кейде ата-ана баланың еркелігіне шыдамай айғайға басады, ал кейде уақыт тапшылығынан баласына жеткілікті көңіл бөле алмайды. Шектен тыс еркелету де мінездің дұрыс қалыптасуына кері әсер етуі мүмкін.

Тәжірибеден: ашық тәрбие сабағының мазмұны

7-сыныпта «Тамырын жайып тереңге» атты ашық тәрбие сабағында ата-аналарға балаға рухани тәрбие берудегі отбасының рөлі түсіндірілді.

Сабақ барысында ата-аналар бір-біріне жылы лебіз білдіріп, ойды жалғастырып, қолдау көрсетті. Сыныптан тыс шараларда да отбасы мәселелері және бала тәрбиесіндегі ата-ананың іс-әрекеті талқыланып отырды.

Отбасы тәрбиесін нығайтудың шарттары

Ұрпақ тәрбиесінде әрбір отбасы иесі, әр әке мен ана өз еркін меңгеріп, мемлекет ерекше мән беріп отырған әлеуметтік маңызды салаға сергек қарауы қажет. Төмендегі шарттарды орындау — ата-аналық парызды өтеудің нақты жолы.