Нарықтық шаруашылық туралы


Адамзаттың өмiр сүру тарихында эканомиканы ұйымдастырудың

ең негiзгi өндiрiстерi белгiлi әмiршiлдiк және нарықтық . Шаруашы -

лықты басқарудың бұл әдiстерi бiр өндiрiс тәсiлдерi шеңберiнде

бiрге өмiр сүре алмайды . Егер шаруашылықты басқару таза нарық

құралына негiзделсе онда ол орталықтан жоспарлануды қажет

етпейдi және керiсiнше орталықтан жоспарлану нарықты қабылдамай-

ды . Соңғы кездерi эканомиканы ұйымдастырудың үшiншi әдiсi

деп әкiмшiлдiк әдiспен нарықтық әдiстiң аралас болуын айтады .

Бұл әлi аз зерiктелген дегенмен әкiмшiлдiк әдiспен нарықтық

әдiске көшу жолын жеңiлдету деп есептеуге болады .

Әкiшiлдiк аралас нарықтық шаруашылықты әмiршiлдiк әкiмшiлдiк

әдiспен ұйымдастыру өндiрушiнiң үстемдiгiне негiзделедi .

Бұндай жағдайда әрине нарықтық механизм қажет емес . Тауар

өндiрушiлер мен тұтынушылар арасындағы шаруашылық байланыс -

тар орталық оргндардың шешiмi арқылы анықталады . Әмiршiлдiк

әдiсте барлығы алдын – ала байланыс құру арқылы есептеледi .

Орталық органдар өздерiнiң қарамағындағы шаруашылықтарға не

өндiру кiмге өндiру және қандай бағамен өндiру керек деген сұрақ-

тарды бұйрық – нұсқау түрiнде берiп отырады .

Шаруашылықты әмiршiлдiк әдiспен ұйымдастырудың бiрнеше

кемшiлiктерi бар .


Бiрiншiден эканомиканы мұндай әдiспен ұйымдастыру күрделi

халық шаруашылығының егежей – тегежейiне жете алмайды . Бұған

уақыт фактолры өте қатты әсер етедi . Себебi барлық шаруашылық

мәселелерi орталықтан шешетiн болсақ шаруашылыққа байланысты

сұрақтар кәсiпорнына жоғарғы органдарға жеткенiнше одан шешiмiн

тауып қайтып келгенше жағдай қайта өзгерiп кетуi мүмкiн ал ол

проблемаларды шешушi қиындатады .

Екiншiден жоспарлы баға ғылыми – техникалық прогрестiң

жетiстiктерiн ендiруге ресурсты үнемдеудi жүзеге асыруға өнiмнiң

сапасын артыруға өндiрiс шығындарын төмендетуге мүмкiндiк туғыз-

байды .

Үшiншiден тауар өндiрушiлердi материалдық ресурстар мен

өнiмдерден оқшаулау - қоғамдық өндiрiстiң тиiмдiлiгiнiң төмендеуiне

оның қарқыны мен денгейiнiң құлдырауына әкелiп соқтырады .

Нарық механизi бұған қарама – қарсы принцпке негiзделген онда

шаруашылық субьектiлерiнiң ешқайсысы шаруашылық сұрақтарды

алдын ала саналы түрде шешумен айналыспайды . Бұл сұрақтар өте

қарапайым түрде шешумен айналыспайды . Тауарөндiрушiлер

нарықта кездеседi сөйтiп өндiрiстiң көлемi мен бағасын анықтайды .

Басқаша айтқанда нарықтық әдiске негiзделген эканомиканың

өзектi үш мәселесiн шешу мақсатында әрекет етедi .

Тұтыеушы бiр немесе басқа тауарды сатып алуды таңдау арқылы

өз белсендiлiгiн блдiредi . Егер тұтынушы белгiлi бiр тауарлар

түрiн көп сатып алса. онда оған баға өседi . Бағаның артыуы тауар

өндiрудiң көбеюiн ынталандырады . Бұндай мезинизм бiз бұрын

ойлағандай эканомикадағы бассыздық пен бұлдырлық емес , керiсiн -

ше оның сынаудан өткел тәртiбi болып табылады .

Шаруашылықтың нарықтық механизммен әрекет етуi бейнелеп ай-

тқанда автоматтандырылған сипатта болады тауарға сұраным артса

баға өседi онда тауар өндiрушiлер өндiрiс көлемiн ұлғайтады және

керiсiнше сұраным азайып бағаға төмендесе оны азайтады .


Ұқсас жұмыстар
Аудиттің мәні және оның нарықтық экономика жағдайындағы ролі
ҚОРҚЫТ туралы
МАХМҰД ҚАШҚАРИ туралы
ЖҮСІП БАЛАСАҒҰН туралы
Қожа Ахмет Яссауи туралы
ШАҚШАҚҰЛЫ ЖӘНІБЕК туралы
ӨТЕҒҰЛҰЛЫ ӨТЕГЕН туралы
Мемлекеттің пайда болуы туралы
Бәсеке, оның экономикалық табиғаты мен елдің шаруашылық өміріндегі атқаратын рөлі
Қазақстандағы банктік жүйенің даму кезеңдері туралы


Көмек