Мәндес сөздер
Ақтөбе облысы · Әйтеке би ауданы · Жабасақ орта мектебі
Бастауыш сынып мұғалімі: Гулайым Игисинова · Пәні: Қазақ тілі · Сынып: 4-сынып
Сабақтың тақырыбы
Қарсы мәндес сөздер
Мақсаты
Оқушыларға мағынасы қарама-қарсы сөздер туралы жалпы түсінік беру және сөз бен оның мағынасы туралы білімін тереңдету.
Міндеттері
- Сөздің қарама-қарсы мағынада қолданылуы заттың сапалық белгісін салыстыруға қажет екенін ұғындыру; қарсы мәндес сөздерді мәтіннен табуға және орынды қолдануға үйрету; сөз туралы білімді пысықтау.
- Зеректікке, ұқыптылыққа, адалдыққа баулу; көркем жазу арқылы әсемдікті сүюге тәрбиелеу.
- Шығармашылық деңгейдегі тапсырмалар арқылы ойлау қабілетін және сөздік қорын дамыту; сөйлеу дағдыларын жетілдіру.
Сабақтың түрі
Кіріктірілген сабақ
Әдістері
Әңгімелеу, түсіндіру, ойын элементтері, талдау және жинақтау, сұрақ-жауап.
Көрнекіліктер
Суреттер, кесте, жұмбақтар, «Қарама-қарсы қызық сөздер» топтамасы, ойын құралдары, үлестірмелі карточкалар.
Сабақтың барысы
I. Психологиялық дайындық
Оқушыларды топқа бөлу, бір-біріне жылы лебіз айтып, ынтымақтастық атмосферасын қалыптастыру.
Назар аударатын тұс
Сабақ бойы жұппен және топпен жұмыста бірін-бірі тыңдау, пікірді сыйлау.
II. Үй тапсырмасын тексеру
Сұрақ-жауап
- Біз қандай тарауды оқып жатырмыз?
- Тақырып: «Сөз және оның мағынасы».
- Сөз неден жасалады?
- Сөздің мағынасы бола ма?
- Мағыналарына қарай сөздің қандай түрлері болады?
Кестемен жұмыс
Сөз (мағынасына қарай)
- Мәндес сөздер
- Қарсы мәндес сөздер
- Көп мағыналы сөздер
Өткен сабақ: мәндес сөздер.
Үй жұмысы: 203-жаттығу.
Пысықтау тапсырмасы
Мәндес сөздерді тауып жазыңдар:
III. Жаңа сабақты меңгерту
Сөздер мағынасына қарай түрлерге бөлінеді. Солардың бірі — қарсы мәндес сөздер. Бүгін сабақта мағынасы қарама-қарсы сөздерді сөйлеуде және жазуда орынды қолдануды үйренеміз.
1) Суретпен жұмыс
Әр топқа төмендегі мағыналарға сай суреттер таратылады. Оқушылар жұптарды салыстырып, қорытынды жасайды.
Жұп
Күн — түн
Жұп
Биік — аласа
Жұп
Ақ — қара
Жұп
Ескі — жаңа
Талқылау сұрағы
Не байқадыңдар? Бұл сөздердің мағыналары бір-біріне қарама-қарсы екенін дәлелдеңдер.
I топ
«Ақ» сөзіне қарсы мәндес сөздер келтіріңдер.
II топ
«Қара» сөзіне қарсы мәндес сөздер келтіріңдер.
III топ
«Биік» сөзіне қарсы мәндес сөздер келтіріңдер.
IV топ
«Аласа» сөзіне қарсы мәндес сөздер келтіріңдер.
2) Оқулықпен жұмыс
205-жаттығу
Берілген сөз жұптарын оқып, олардың мағынасын түсіндіру.
206-жаттығу
- Мақалды жатқа жазу.
- Қарсы мәндес сөздерді табу және мағынасын түсіндіру.
- Мақалдың мағынасын өз сөздерімен түсіндіру.
Есте сақта
Қарсы мәндес сөздер ойды нақтылап, салыстыруды күшейтеді және мәтіннің әсерін арттырады.
3) Топтық жұмыс: мақалмен жұмыс
Әр топ қарсы мәндес сөздері бар бір мақал айтады. Келесі топ мақал ішіндегі қарсы мәндес сөздерді табады және мақалдың мағынасын ашады.
4) 207-жаттығу: мәтінмен жұмыс және сұрақтар
Мәтінді мұқият оқып, төмендегі сұрақтарға жауап беріңдер:
- Абай ата кім?
- Атамыз нені жақсы көріпті?
- Жұмбақтар нені қажет етеді?
- Тапқырлық пен ақылдың рөлі қандай?
- Атамыз айтқан «сегіз батырды» ата.
Сөйлем құрау (қарсы мәндес жұптар)
I топ
Қыс пен жаз
II топ
Күн мен түн
III топ
Тақ пен жұп
IV топ
Жақсылық пен жамандық
5) «Жұмбақ шешу» ойыны
Абай ата сияқты біз де жұмбақ шешуді жақсы көреміз. Әр топқа бір жұмбақтан беріледі.
Жұмбақ 1
Бар ма, жоқ па — білмеймін, ол жоқ жерде жүрмеймін.
Жауабы: ауа
Жұмбақ 2
Аппақ дала, қара дән. Сепкен дәннен түсінуге болады.
Жауабы: әріптер
Жұмбақ 3
Бірі ащы, бірі тәтті. Екі ұнтақ, екеуі де ақ. Біреуі майға ұнайды, біреуі шайға ұнайды.
Жауабы: тұз бен шекер
Жұмбақ 4
Қараңғыда жымыңдайды, жанады. Жарық түссе, бірден сөніп қалады.
Жауабы: жұлдыз
Жұмбақтардан табылған қарсы мәндес сөздер
бар — жоқ
аппақ — қара
ащы — тәтті
қараңғы — жарық
6) 208-жаттығу
- Жұмбақты оқып, шешуін табу.
- Қарсы мәндес сөздерді табу.
- Олардың не үшін қолданылғанын түсіндіру.
Ойлан
Мұндай сөздер мәтінде не үшін қолданылған? Олар ойды қалай айқындайды?
7) Ойын: «Сөз ойлау, тез ойлау»
М. Әлімбаевтың «Қарама-қарсы қызық сөздер» топтамасы бойынша көп нүктенің орнына тиісті сөзді қойып, сөйлемді толықтырыңдар.
Ыстықта тоңып та, шыдамаймыз суыққа.
Ащы терім ақты, жеміс өсті тәтті.
Халқың үшін жаның сал, қарғыс алма — алғыс ал!
Ақылсыздар ұқпайды, аққа қара жұқпайды.
Еңбекші болсаң ерінбе, ауырдың өзін жеңіл де.
Сөздің де дұрысы бар, бұрысы бар.
Түйін: Әрдайым дұрыс сөйлеуге тырысыңдар.
Үлкенге кешіріммен қарағаны — кішінің үлкендікке жарағаны.
Жақсы істің ұсағын да ірідей көр. Жақсыны ағадай көр, інідей көр.