Жаман қатынның тілі ащы
Үй іші мен отбасы туралы мақал-мәтелдер
Төмендегі мақал-мәтелдер қазақтың отбасы, ер мен әйелдің орны, үйдің берекесі мен тіршіліктің ұйытқысы туралы көзқарасын жинақтайды. Кейбірі тәрбиелік ой тастаса, енді бірі мінез бен татулықтың қадірін еске салады.
Ер мен әйелдің орны
Әйел – үйдің көркі, еркек – түздің көркі.
Ер жігіттің аты жақсы болса — бір бақыт, алған жары жақсы болса — мың бақыт.
Жақсы жұбай — жарым бақыт.
Астында атың болса, арғымақ не керек? Жақсы қатының болса, ұжмақ не керек?
Татулық пен мінез
Ерлі-байлы ұрысар да, керісер; көрісер де келісер.
Жақсы әйел жаман еркекті түзетеді, жаман әйел жақсы еркекті жүдетеді.
Жаман әйелдің мінезі қиық келер, сөзі сұйық келер.
Бұлттан шыққан күн ащы; жаман қатынның тілі ащы.
Үйдің берекесі мен шаруасы
Үйді қырық еркек толтыра алмайды, бір әйел толтырады.
От жақпаған үй — қорамен тең, кісі кірмеген үй — моламен тең.
Салақ қатынның үйінен сабақтаған ине табылмас.
Байсыз қатын — баусыз оймақ.
Келін, туыстық, сыйластық
Келін — келін, келін — бақ; келмей жатып, сөзін бақ.
Келіннің бетін кім бұрын ашса, сол ыстық.
Төркіні жақын қатынның төсегі жиылмайды.
Әйел сырын әйелден сұра.
Ескертпе, мысқыл, тұспал
Еріншек қатынның етегі жыртық.
Ерке қатынның ерні тыртық.
Долы қатын — жылауық, сұғанақ қатын — сұрауық.
Олақ қатын — оймақшыл, салақ қатын — сауықшыл.
Көп әйел, күндестік, дау
Жаман қатын алғаның — жауы үйінде.
Екі қатын алғанның дауы үйінде.
Бір үйде екі әйел болса — ойран, бір үйде екі сиыр болса — айран.
Күндестің күні де күндес, күлі де күндес.
Қысқа түйіндер
Қатын қырық шырақты.
Қапқа түскен — қатындікі.
Қапияда қатын ақыл табады.
Айлас қатын — мұңдас.
Қосымша мақал-мәтелдер
Атасы жаман алғанын жамандайды, туысы жаман туғанын жамандайды.
Қатын көп болса, шөмішті ит жалар.
Бір қатын — сылаумен қатын, бір қатын — қынаумен қатын, бір қатын — сынаумен қатын.
Қатынның қоры — табашыл, еркектің қоры — тобашыл.
Қатыны жоқ ханның қызын алам дейді.
Көшерде жұрт жаман, айырыларда әйел жаман.