Қазақша рефераттар

Шошқа тұқымдары

Сабақтың тақырыбы

§55. Жануарлар селекциясы

Білімділік

Оқушыларға жануарлар селекциясының генетикалық негіздері туралы түсінік беру, оның маңызы мен қызметін ашу.

Дамытушылық

Генетикалық негіздерді және олардың маңызын талдату, білімді жетілдіру, шығармашылық қабілеттерді дамыту.

Тәрбиелік

Ойын элементтері арқылы ойды еркін жеткізуге, ашық сөйлеуге үйрету; адамгершілік және эстетикалық тәрбие беру.

Сабақ туралы мәлімет

Сабақтың типі
Дәстүрлі
Сабақтың түрі
Аралас сабақ
Сабақтың өту әдістері
СТО элементтері, ауызша жұмыс, баяндау, сұрақ-жауап.
Пәнаралық байланыс
География, химия.

Көрнекіліктер

  • Кестелер, суреттер, муляждар
  • Электронды оқулық
  • Интерактивті тақта
  • Тірек-сызбалар

Сабақтың барысы

I. Ұйымдастыру кезеңі

Сәлемдесу, оқушыларды түгелдеу, назарды сабаққа аудару және сыныптың жұмысқа дайын күйін қалыптастыру.

II. Үй тапсырмасын сұрау — «Алтын балық» ойыны

Шарты: топ жетекшілері тақтаға шығып, екі сұрақ қояды. Сұраққа бірінші болып жауап берген оқушыға «алтын балық» беріледі. Ойынның «сиқыры» ретінде қосымша тапсырмалар/ұпайлар қарастырылады.

Негізгі сұрақтар

  1. Жасанды (индукциялы) мутагенез дегеніміз не?
  2. Радиациялық және химиялық мутагенез дегеніміз не?

I топ: «Жас қыран»

  1. Қай ғалым және қай жылы радий сәулелерімен әсер ету арқылы саңырауқұлақтардың жаңа мутантты формаларын алды?
  2. Дж. Стадлер қай жылы және қай өсімдікке тәжірибе жүргізді?
  3. Формальдегид пен этилениминнің мутагендік қасиетін анықтаған ғалым кім?
  4. Полиплоидия дегеніміз не?
  5. Қырыққабат пен тұрыпқа тәжірибе жүргізген ғалым кім?
  6. Автополиплоидия дегеніміз не?
  7. Н. В. Цицин жүргізген тәжірибенің мәні қандай?

II топ: «Жас тұлпар»

  1. Полиплоидия нешеге бөлінеді?
  2. Дж. Миллер қай жылы дрозофила шыбынынан мутацияны анықтады?
  3. Қыша газының мутагендік әсерін анықтаған ғалым кім?
  4. 1932 жылы В. В. Сахаров қандай тәжірибе жасады?
  5. Аллополиплоидия дегеніміз не?
  6. Қазіргі кезде қанша мутагендік қосылыс белгілі?
  7. Химиялық мутагендерді атаңыз.

III. Өткен сабақты пысықтау

Қысқаша қайталау, негізгі ұғымдарды нақтылау, сұрақ-жауап арқылы білімді бекіту.

IV. Жаңа тақырып: жануарлар селекциясының ерекшеліктері

Жануарлар селекциясында қолданылатын жалпы әдістер өсімдіктер селекциясына ұқсас болғанымен, жануарлардың биологиялық табиғатына байланысты бірқатар маңызды ерекшеліктері бар. Ауыл шаруашылығы жануарлары тек жынысты жолмен көбейеді. Сондықтан олардан қолдан жасанды түрде мутация алу кең қолданылмайды: мұндай жағдайда тіршілік қабілеті төмендеп, түрлі ауруларға бейімділік артуы мүмкін.

1) Экстерьер бойынша сұрыптау

Жануарларды сыртқы белгілері (дене бітімі, мүшелерінің үйлесімділігі, жалпы конституциясы) бойынша іріктеу.

2) Ұрпақтары бойынша сынау

Тұқымды жақсартуда кең қолданылатын әдіс: өндіруші аталықтың құндылығы оның ұрпағының өнімділігімен бағаланады.

Мысал: тауық өнімділігін арттыру

Жұмыртқалағыштықты арттыру үшін қораз таңдалып, оның мекиен ұрпақтарының жұмыртқа өнімділігі аналық ұрпақпен және тұқымның орташа көрсеткішімен салыстырылады. Егер мекиеннен тараған ұрпақ өнімділігі жоғары болса, қораз тұқымды асылдандыруға аталық ретінде пайдаланылады.

Ғылыми негіз: М. Ф. Ивановтың еңбегі

Қазіргі жануарлар селекциясының негізін салушылардың бірі М. Ф. Иванов ұрпақтары бойынша сынау арқылы жоғары өнімді Украинаның далалық ақ шошқа тұқымын (соның ішінде Аскания-1 аталығы) алды. Сонымен қатар жүн сапасы жоғары Аскания рамбульесі қойын және сүтті бағыттағы ірі қараның Кострома тұқымын шығаруға үлес қосты.

Бекіту және қорытынды бөлім

V. Сабақты бекіту

Кесте толтыру тапсырмасы: селекция әдістерін салыстырып, қысқаша сипаттама беру және ауыл шаруашылығындағы маңызын көрсету.

Селекцияның әдістері Қысқаша сипаттама Ұрпақ бермеу себептері Тұқым беруді қалпына келтіру тәсілдері Алыстан будандастыру мысалдары Маңыздылығы
Өсімдіктерді алыстан будандастыру Толтыру Толтыру Толтыру Толтыру Толтыру
Жануарларды алыстан будандастыру Толтыру Толтыру Толтыру Толтыру Толтыру

Білімді жүйелеу

Шарты: екі топқа мәтін беріледі. Әр топ мәтін бойынша қысқаша түсіндірме жасайды (слайдтар арқылы жұмыс).

I топ: «Жас қыран»

Қазақстанның қол жеткізген табыстары

II топ: «Жас тұлпар»

Жануарлар селекциясында қолданылатын будандастыру әдістері

VI. Жаңа сабақты қорытындылау

Негізгі ұғымдарды түйіндеу: сұрыптау түрлері (экстерьер, ұрпақ бойынша сынау), селекцияның мақсаттары және Қазақстандағы тұқым шығару тәжірибелері.

VII. Оқушы білімін бағалау

Қатысу белсенділігі, жауаптың дәлдігі, дәлел келтіруі және топтық жұмыстағы үлесі бойынша бағалау.

VIII. Үйге тапсырма

§55 тақырыбын оқу, терминдер сөздігін құрастыру және жануарлар селекциясындағы сұрыптау мен будандастыру әдістеріне мысалдар дайындау.