Мұсабек Байзақұлы (1849 - 1932жж)Молда Мұса (шын аты Мұсабек) Байзақов қазіргі Шымкент облысының Түркістан ауданындағы Шоқтас деген жерде, 1849 жылы туған
Мұсабек Байзақұлы (1849–1932): өмірі мен шығармашылық жолы
Молда Мұса (шын аты — Мұсабек) Байзақұлы 1849 жылы қазіргі Шымкент өңіріндегі Түркістан ауданына қарасты Шоқтас деген жерде дүниеге келген. Әкесі Байзақ — сөзге шешен, елге беделді, ауқатты кісі болған. Алайда талапты жас әкімшілік жолмен ел басқаруға да, кәсіп қуып мал жиып баюға да құмартпай, өнерпаздықты таңдайды.
Өнерге бет бұруы
Ол замандастары Мәделі қожа, Майлы қожа, Құлыншақ сияқты ақындарды өзіне үлгі тұтып, ақындық жолды саналы түрде қуады. Осылайша Молда Мұсаның есімі ел арасына біртіндеп кең тарай бастайды.
Білім жолы және рухани кеңістігі
Болашақ ақын алдымен әкесі ұстаған молдадан хат танып, кейін Қарнақ қыстағында молда Қозы ашқан діни мектепте оқиды. Бірақ схоластикалық діни оқумен шектелуді қанағат тұтпай, оқуын тастап, өз бетінше білім алуға кіріседі.
- Тілдік көкжиегі: шағатай, араб, парсы және түркі тектес туыс халықтардың әдебиетімен танысады.
- Әдеби ықпалы: көрші елдер мұрасынан үлгі алып, сөз өрнегін байытады.
Зерттелуі және бағалануы
Молда Мұсаның шығармалары ел арасына кең тарап, ақын атағы жайылғанымен, ұзақ уақыт бойы оның шығармашылығына арналған мақалалар мен арнайы зерттеулер аз болды. Ақын туралы алғаш қалам тербеп, мақала жазған — Өтебай Тұрманжанов.
Әуезов бағасы
Кейінірек М. О. Әуезов алтыншы сыныпқа арналған хрестоматиясында Молда Мұсаға жеке тарау арнап, оның білімдарлығын, араб, парсы, шағатай әдебиеті мен тарихын жақсы білетінін, сондай-ақ қазақ, қырғыз және Орта Азия халықтарының ескілігіне жетіктігін атап өтеді. Әуезовтің пайымынша, Мұса көптің ортасынан шыққандықтан, өлең тілін жұртқа түсінікті етіп жеткізе білген.
Шығармаларының тақырыптық өрісі
Молда Мұса мұрасынан махаббат және табиғат лирикасын, әлеуметтік мәні зор толғауларды, көптеген мысал өлеңдерді, сондай-ақ айтыс жырларын кездестіруге болады. Ақынның Манат қызбен айтысы ел ішінде ерекше кең тараған.
Лирика
Махаббат пен табиғатты суреттейтін өлеңдерінде тіл өрнегі мен образ жасау шеберлігі байқалады.
Қоғамдық ой
Әлеуметтік мазмұндағы толғауларында халық тұрмысы, заман тынысы және қоғамдық өзгерістер көрініс табады.
Соңғы жылдары және өмірден өтуі
Молда Мұса кеңестік дәуір тұсында да біраз ғұмыр кешіп, халықтар достығы, Отан қорғау, социалистік өзгерістер туралы бірқатар шығармалар жазған. Ол 1932 жылы, 83 жасында қайтыс болды.