Мектеп бітірушілерге мамандық таңдау мүмкіндіктері мен бағыт - бағдарын беру
Жоспар · мазмұн · нәтиже
Мамандық таңдауға бағыт беру жұмысы
Бұл мәтінде мектептегі кәсіби бағдар жұмысының мақсаты, қолданылған тәсілдер және оқушыларды саналы таңдау жасауға жетелейтін практикалық қадамдар жүйеленді.
Нысана
Мектеп түлектері
Нәтиже
Өзіндік шешім
Кіріспе: кәсіби бағдардың мәні
Қазақстан Республикасының даму стратегияларында өскелең ұрпақтың жаңа құндылықтар жүйесіне бейімделуі, мемлекет дамуының кезеңдерімен қатар өз болашағын қалыптастыруы маңызды міндет ретінде аталады. Осы тұрғыда мектептің жауапкершілігі — оқушыға «дайын шешім» ұсыну емес, кәсіби таңдауды саналы түрде жасауына жағдай туғызу.
Оқушыларға мамандық таңдату оңай емес. Сондықтан әр мектептің алдында кәсіби бағдар беру және болашақ мамандықты анықтауға ықпал ету міндеті тұр. Мектептегі педагог-психологтың негізгі қызметтерінің бірі — оқушыны кәсіби бағыттау.
Ең маңыздысы: әр оқушы өз қызығушылығына, қабілетіне, бейімділігіне және жеке қалауына сүйенуі керек. Қазіргі ғасыр — нарықтық орта, яғни әр адам өз таңдауы үшін жауап беретін кезең. Сол себепті мамандық таңдау алдында жан-жақты ойлану, ақыл таразысына салу, шешім қабылдағаннан кейін жоспар құрып, оған жетуге табандылықпен ұмтылу қажет.
Редакторлық түйін
- Таңдау — сыртқы қысымға емес, өзін тануға сүйенгенде ғана орнықты болады.
- Мақсат қойылған соң, оған жетудің нақты жоспары және әрекет мәдениеті қалыптасуы тиіс.
- Психологиялық сүйемелдеу — шешімді «оқушының өзі» қабылдауына көмектеседі.
Пікірталас: «Мамандық таңдау қажет пе?»
Мақсаты — оқушыларға мамандық туралы ақпарат беру, олардың пікірін тыңдау, ойды еркін жеткізуге баулу. Форматы — пікірталас.
Негізгі ұғымдар
«Мамандық» (профессия) сөзі латынның professio — «анықталған іс, кәсіп» мағынасынан тарайды.
Ашық энциклопедиялық анықтама бойынша, мамандық — адамнан арнаулы білімді, еңбек дағдыларын және іскерлікті талап ететін еңбек іс-әрекетінің түрі. Сонымен қатар, ол — жауапкершілік пен дайындықты қажет ететін қызмет.
Миға шабуылға арналған сұрақтар
- «Мамандық» дегенді сіз қалай түсінесіз?
- Мектепті бітірген соң кім болғыңыз келеді?
- Мамандықты алдын ала жоспарлау қажет пе, әлде «қолдан келгеніне түсе салу» дұрыс па?
Ойлануға себеп болатын дерек
Әлемде 50 мыңға жуық мамандық бар, жыл сайын олардың қатарына шамамен 500 жаңа түрі қосылады. Бұл таңдауды күрделендіргенімен, дұрыс бағдарды табуға мүмкіндік береді: адам өзін танып, еңбек нарығының сұранысын ескерсе, таңдау нақтыланады.
Психологиялық кеңес: 3 ұстаным
Мамандық таңдауда есте ұстайтын негізгі қағида — үш бастама: қалаймын, қолымнан келеді, қажет.
Қалаймын
Жүрек қалауыңызға, қызығушылығыңызға, құндылықтарыңызға сай мамандықты таңдаңыз. Бұл ұзақ мерзімді мотивацияны сақтауға көмектеседі.
Қолымнан келеді
Қабілетіңізді, мінез ерекшелігіңізді, дағдыларыңызды ескеріңіз. Күшті жағыңызға сүйенген таңдау — нәтижеге жеткізетін жол.
Қажет
Еңбек нарығындағы сұранысты бағамдаңыз. Заман талабына сай мамандық — тұрақты мүмкіндік пен кәсіби өсімнің негізі.
Ескерту: уақытты жоғалтпау
Кейде оқушы белгілі бір мамандыққа түсіп, бірнеше жыл оқығаннан кейін өзіне сәйкес келмейтінін түсініп, басқа бағытқа ауысады. Бұл — уақыт пен күштің артық шығыны. Сондықтан «бос қиялға» ермей, таңдауды нақты дерекке, өзін тануға және кеңеске сүйеніп жасаған жөн.
Қорытынды
Оқу жылы бойы психологиялық тесттер мен бағыттаушы тапсырмалар арқылы әр оқушының бейімділігі анықталып, кәсіби бағдар нақтылауға көмектеседі. Қоғамға қажет азамат болуды мақсат етсек, мамандық таңдау мәселесіне терең үңіліп, жауапкершілік танытуымыз керек.
Диагностика және сауалнамалар
Кәсіби бағдар жұмысында сауалнама мен диагностикалық құралдар оқушының қызығушылығы мен бейімділігін нақтылауға көмектеседі.
Е. А. Климов бойынша дифференциалдық-диагностикалық сауалнама
Нұсқау: сауалнама 20 жұптан тұрады. Сұрақтарға көп ойланбай жауап беріңіз.
Бағалау белгілері: + (ұнайды), ++ (нақты ұнайды), +++ (өте ұнайды), - (ұнамайды), -- (нақты ұнамайды), --- (мүлдем ұнамайды).
Нәтиже: жауап парағындағы әр баған бойынша «+» және «-» саны есептеледі.
«Бүгінгі мектеп түлегі — ертеңгі елдің тірегі» сауалнамасы
Бұл сауалнама оқушының мамандық туралы түсінігін, жеке шешім қабылдау деңгейін және отбасы ықпалын анықтауға бағытталған. Сұрақтарға шынайы әрі мұқият жауап беру ұсынылады.
Аты-жөні
Сыныбы
Мерзімі
Сауалнама сұрақтары (іріктеме)
- Мамандық, маман дегенді қалай түсінесіз?
- Мамандық таңдау дегеніміз не?
- Сіз үшін мамандық таңдаудың маңызы бар ма?
- Қандай маман иесі болғыңыз келеді?
- Мамандық таңдауда қандай нақты шешім қабылдадыңыз?
- Мамандыққа байланысты қандай пәнді таңдадыңыз?
- Ата-анаңыз мамандық таңдауға қатысты қандай кеңес береді?
- Шешімді өзіңіз қабылдадыңыз ба, әлде басқа біреу ұсынды ма?
- Достарыңызға мамандық таңдау бойынша қандай кеңес берер едіңіз?
Жауап бергеніңіз үшін алғыс білдіреміз.
Кездесу кеші: «Менің мамандығым»
Мақсаты — мектеп бітірушілерге мамандық таңдау мүмкіндіктері мен бағыт-бағдар беру, қоғам алдындағы жауапкершілігін қалыптастыру. Қатысушылар: 5–9-сынып оқушылары, студенттер, ұстаздар. Арнайы қонақтар: мектеп әкімшілігі, ата-аналар, түлектер мен студенттер.
Ел болашағы білімді ұрпақпен айқындалады: экономикалық және қоғамдық жаңару талабына сай білім беру жүйесі қажет, ал ұлттық бәсекеге қабілеттіліктің маңызды шарты — білім мен рухтың мықтылығы.
Жүргізушілердің кіріспе сөзі (ықшамдалған)
Құрметті ұстаздар, оқушылар, ата-аналар және қонақтар! «Менің мамандығым» атты кездесу кешіне қош келдіңіздер. Бұл кештің мақсаты — кәсіби бағыт таңдауға көмектесу және жауапкершілік сезімін күшейту.
Мектептің басты міндеттерінің бірі — оқушыларға кәсіби бағдар беру, болашақ мамандығын айқындауға қолдау көрсету.
Арнайы шақырылған қонақтар (тізім)
- Мектеп директоры — Өмірбаев Дәулет Қазбанұлы
- Оқу ісінің меңгерушісі — Әшімова Жанат Абзалқызы
- Ұстаз — Тасбулатова Қымбат апай
- Студент — Көшенова Алтынай
- 9-сынып оқушылары — Мұқатаев Арлан, Нұрбақыт Солтан
Кеш құрылымы: танысу және әңгімелеу
Танысу алаңы
Қатысушылар бір-бірімен танысады: студенттер — толық аты-жөні, оқу орны, мамандығы; мамандар — оқыған орны, мамандығы; түлектер — таңдаған мамандығы мен арманындағы оқу орны туралы айтады.
Қызықты сәт
Сұрақ: «Мектептегі естен кетпес, қызыққа толы оқиғаңыз қандай?» Қонақтар өз естеліктерімен бөліседі.
Психометрия: өзін-өзі тану
Қатысушыларға геометриялық фигуралар ұсынылады. Әр адам өзіне ұнаған фигураны таңдайды. Таңдау адамның белгілі бір қасиеті мен қабілетін сипаттайды.
Квадрат таңдалса
Сізде төзімділік, шыдамдылық, еңбекқорлық қасиеттері жақсы дамыған. Айналаңызға адамдарды жинап, ұйымдастыру, реттеу және жүйелеу қабілетіңіз бар. Мұндай ерекшелік басқарушылық қырдың айқын екенін көрсетеді.
Түйін: саналы таңдау — болашаққа салынған инвестиция
Кәсіби бағдар беру жұмысы оқушыға мамандық әлемін танытып қана қоймай, өз қызығушылығы мен қабілетін бағамдауға, еңбек нарығын ескеруге және шешімді жауапкершілікпен қабылдауға үйретеді. Мақсат — «қайда түссем екен?» деген күмәнді азайтып, «неге дәл осы бағыт?» деген дәлелді жауапқа жетелеу.