Ұлттық табиғи паркте
Катонқарағай ұлттық паркі: Алтайдың аманаты
Қазақстанда мемлекеттік ұлттық табиғи парктер көп емес, саусақпен санарлық. Солардың ішіндегі ең ірісі — 2001 жылғы 17 шілдеде Үкімет қаулысымен құрылған Катонқарағай ұлттық табиғи паркі. Оның аумағы Алтай–Саян экоаймағының Қазақстандағы жобаланған бөлігінің құрамына кіреді.
Жалпы аумағы
643 477 га
Орман жамылғысы
34%
Ландшафт ауқымы
Даладан мұздыққа дейін
Бірегей табиғи белдеулер
Парк табиғат байлығына аса бай: орманды даладан тайгаға дейінгі белдеулер, биік таулы аймақтың альпілік шалғындары, мұздықтар — бәрі бір аумақта тоғысқан. Қылқанжапырақты ағаштар — шырша, қарағай, балқарағай, самырсын — бұл өлкенің басты қазынасы.
Неге бұл маңызды?
- Әр белдеу — өзіндік биоалуантүрлілік пен климаттық тепе-теңдіктің тірегі.
- Тайга мен альпілік шалғындар сирек өсімдіктер мен жануарлардың мекені.
- Мұздықтар мен тау өзендері өңірдің су қорын толықтырып отырады.
Қорғау ісі: жауапкершілік пен төзім
Ұлттық паркті алғашқы күннен бастап Ерен Жұмағұлов басқарады. Ұзақ жылдар ұстаздық етіп, кейін орман шаруашылығын басқарған, аңшылық пен балықшылықты қатар ұстанған ол табиғаттың тылсымын танып-білуге ғұмырын арнаған азамат.
Ащы сабақ
Парк құрылғанға дейін сирек кездесетін балқарағай мен самырсын, шырша мен Сібір шыршасы аяусыз кесілді. Кейде адамдар бұзауға қазық үшін теректі тамырымен жұлып, мал айдау үшін қарақатты түбімен қопарып, табиғатты ысырапқа ұшыратты.
Бір кездері бұл өңірде құстың 260 түрі кездессе, уақыт өте олардың саны азайды. Ұшатын тиін туралы естігеніңіз бар ма? Қауіп төнгенде терісі керіліп, 40 метрге дейін қалықтап ұшады. Қазір ол да сиреп барады. Қара дегелек, балық аулайтын скапа, күдір, қар барысы сияқты түрлерге де қамқорлық қажет.
Флора байлығы: Қызыл кітаптағы мақтаныштар
Катонқарағай аумағында флора мен фауна аса бай. Мұнда жоғары сатыдағы өсімдіктердің мыңнан астам түрі бар, соның шамамен 30-ы Қазақстанның Қызыл кітабына енгізілген. Қызғылт радиола, маралтүбір, Алтай рауғашы, Алтай қасқыржидегі, ірі гүлді шолпанкебіс — елдің мақтанышы.
Ерен Жұмағұловтың ұстанымы
«Ендеше аң мен құсты, орманды қорғағаннан абыройлы іс жоқ», — дейді ол.
Адам күші: орманшылық, еңбек, тұрмыс
Ұлттық табиғи паркте сегіз орманшылық бар. Мұнда үш жүзден астам адам еңбек етеді, қажетті техника да жеткілікті. Дегенмен түйткіл аз емес: ең өзектісі — орманшылардың еңбекақысының төмендігі. Ал питомникте күндіз-түні бел жазбай жұмыс істейтін қыз-келіншектердің айлығы шамамен он мың теңгенің төңірегінде ғана.
Өз қаржысын табуға қадам
«Өзіміз де ізденіп, қаржы табудың жолдарын қарастырып жатырмыз. Биыл 10 миллион теңге көлемінде пайда таптық. Мекеме жанынан ағаштан бұйымдар жасауды бастадық: аңшыларға қажет құралдар — орындық, үстел, бал құятын түрлі ыдыстар. Орманшылар ағаш өсіріп, келешек ұрпақ үшін тер төгіп жатыр», — дейді Ерен.
Тұқым бағы: жер жәннатының тынысы
«Тұқым бағы» атауы да дәл қойылғандай. Ішіне кіргенде-ақ табиғаттың баппен өсірілген бір бөлігіне енгендей әсер аласың. Тұқым бағының директоры Ерікбек Жайсаңбаев мұнда отыз жылға жуық еңбек еткен.
Мақсаты
Ағаш отырғызуға арналған көшет өсіру: тұқымды өңдеп, осы жерде мәпелеп өсіреді; қыстың қырауында көшеттерді қымтап, суықтан қорғайды.
Өсу қарқыны
Сібір шыршасы бір жылда небәрі 10 сантиметрге ғана өседі. Қазір мұнда 500 мыңнан астам көшет өсірілуде, 3–4 жылдан соң олар табиғи ортаға отырғызылады.
Белқарағай ауылынан келетін бригадир Маша Тұрғанбаева бастаған қыз-келіншектер арамшөп жұлып, көшетті күтіп-баптап, бір қарағанда көрінбейтін, бірақ аса қажет жұмысты атқарады.
Қайта оралған түрлер және ғылыми назар
Соңғы жылдары парк аумағында қабандар көріне бастапты — бұл табиғаттың қауіпсіздік сезіне бастағанының белгісі. Тыйым салынған аулау азайған сайын қара аю, қар барысы, Орталық Азия тас сусары, Алтай арқары секілді жануарлар да біртіндеп көбейіп келеді. Жабайы маралдың да саны арта түскен.
Сонымен қатар елімізде тіршілігі көп зерттелмеген Иконников жарқанатының ғылыми әрі экологиялық маңызы зор. Бұл түр де қазір ерекше назарда.
Экобілім және қоғамдық қолдау
Парк қызметкерлері тек күзетпен шектелмей, ағартушылық жұмысты да күшейтіп келеді. Ерен Жұмағұловтың бастамасымен «Табиғат жаршысы» атты ақпараттық газет ай сайын тұрақты шығады. Аудандағы бірнеше мектептің түлектері табиғат жанашыры ретінде өз жұмыстары туралы осы басылымға үздіксіз жазып тұрады.
Жастардың жеңісі
Өткен жылы Өрел мектебінің бір топ түлегі Санкт-Петербург қаласында «Алтын бүршік» алқасы мен 5 мың АҚШ долларын жеңіп алған.
Қазір ұлттық парктің ұйымдастыруымен 17 эко-туристік мектепішілік клуб және төрт мектеп орманшылығы құрылып, жұмыс істеп жатыр. Жыл сайын ұлттық парк негізінде халықаралық туристік «Мұзтау» фестивалі ұйымдастырылады.