Қамар сұлу романынан алған әсер
Сабақтың тақырыбы
С. Торайғыровтың «Қамар сұлу» романындағы кейіпкерлер бейнесі мен романның тілі (презентациясымен).
Мақсаты
- Романда көтерілген әлеуметтік және адамгершілік мәселелер туралы азаматтық пайымды тереңдету.
- Ой түйінін кейіпкерлер арқылы дәлелдету, роман құндылығын жан-жақты ұғындыру.
- Сын тұрғысынан ойлау дағдыларын қалыптастыру, сөйлеу мәдениетін дамыту.
- Ұлттық салт-дәстүрді қадірлеуге, құрметтеуге тәрбиелеу.
Оқыту нәтижелері
- С. Торайғыровтың өмірі мен шығармашылығын, «Қамар сұлу» романының мазмұнын жан-жақты біледі.
- Прозаны құрылымы мен мазмұнына қарай талдауға машықтанады.
- Өзіндік пікір қалыптастырады, дәлелдеп айтуға үйренеді.
- Өз бетінше жұмыс істеу дағдысы дамиды.
- Топтық жұмыста сыни ойлау қабілеті артады.
Сабақтың барысы
І. Ұйымдастыру (2 минут)
Сәлемдесу, түгендеу, сыныптағы психологиялық ахуалды бақылау. «Жүректен жүрекке» тәсілі арқылы жағымды орта қалыптастыру.
Топқа бөлу
- 1) Қамар
- 2) Ахмет
- 3) Омар
- 4) Жәуке
- 5) Жорға Нұрым
- 6) Оспан би
Сабақ ережелері
- Белсенді қатысу
- Тыныштық сақтау
- Бір-бірін тыңдау
- Ойын ашық айту
- Ынтымақтастық
Бағалау парағы таратылады, критерийлер түсіндіріледі.
ІІ. Миға шабуыл (білімді өзектендіру)
С. Торайғыровтың өмірі мен шығармашылығы, «Қамар сұлу» романы бойынша «Мен саған, сен маған» ойыны арқылы жұптық сұрақ-жауап ұйымдастырылады.
Сергіту сәті: «Поэзия минуты»
С. Торайғыровтың өлеңдерін жатқа, мәнерлеп оқу.
Танымдық сұрақ:
«Бір ақын бар, есімі оның екі түбір, төрт буыннан, төртеуі де бітеу буыннан тұрады. Бұл кім?»
Кіріспе ой
Ұлы Абайдың 27 жасында Әбдірахманның қазасына арналған жоқтауы — қазақ руханиятындағы терең мұң мен көрегендіктің үлгісі. Сол көреген ойдың жалғасын ХХ ғасыр басында жарқ етіп көрінген Сұлтанмахмұт Торайғыровтың тағдырынан да аңғаруға болады.
С. Торайғыров 27 жасында дүниеден өтсе де, қысқа ғұмырында лирикалық өлеңдер, бес-алты поэма, ондаған мақала және екі роман жазып үлгерді.
Алдыңғы сабақта «Қамар сұлу» романының композициялық құрылымы талданған болатын. Бұл сабақта мәтінге тереңірек үңіліп, зерттеу бағытында жұмыс жүргізіледі: әйел тағдыры, мінез болмысы, жан мен тән жарасы туралы ой өрбітіледі.
ІІІ. Түсіну (топтық тапсырмалар)
Әр топқа тапсырма жазылған карточкалар таратылып, үйден танысып келген материал бойынша жұмыс орындалады. Нәтижесі постер түрінде рәсімделіп, қорғалады.
І топ
Сөзжұмбақ шешу («Қамар сұлу»).
ІІ топ
Талқылау кестесін толтыру.
ІІІ топ
Талдау кестесін толтыру.
IV топ
Роман тілінің ерекшелігін сипаттау.
V топ
Романда қолданылған мақал-мәтелдерді анықтау, контекстін түсіндіру.
VI топ
Кесте бойынша дәуірге байланысты сипаттама беру.
Сергіту сәті ретінде «Поэзия минуты» жалғасады: оқушылар С. Торайғыров өлеңдерін жатқа, мәнерлеп оқиды.
IV. Қолдану (De Bono қалпақтары)
«Алты қалпақ» әдісі арқылы романға түрлі қырынан баға беру: дерек, позитив, сын, эмоция, жаңашыл идея және үдерісті басқару.
Ақ қалпақ
«Қамар сұлу» романына жарнама жасау (ақпараттық, нақты дерекке сүйену).
Сары қалпақ
Идеясының жағымды жақтары, жетістіктері мен тәрбиелік құндылықтарын айту.
Қара қалпақ
Кері әсері, проблемалық және жағымсыз қырларын сын тұрғысынан көрсету.
Қызыл қалпақ
Оқырмандық әсер: «Неге сенімдімін? Неге көзім жетті?» деген сұрақтарға сезіммен жауап беру.
Жасыл қалпақ
Романнан туындаған жаңа идея, балама шешім, мүмкіндік ұсыну.
Көк қалпақ
Барлық қалпақ бағыттарын бақылап, қорытынды жасау, пікір алмасуды ұйымдастыру.
Сергіту сәті
Әріптер бойынша ән айту арқылы көңіл-күйді сергіту.
V. Талдау (психологиялық сезімдер)
Романды оқу барысында әр оқушыда психологиялық әсерлер қалыптасады. Топтар сол әсерлерді талдап, мәтінмен байланыстырып дәлелдейді.
Елестету
Оқиға мен кейіпкер бейнесін көз алдына келтіру, детальдің әсерін айту.
Сүйсіну
Кейіпкердің адамгершілік болмысына, тілдік шеберлікке тәнті болу.
Жек көру
Әділетсіздік, зорлық, дүниеқоңыздық секілді құбылыстарға сыни көзқарас.
Жаны ашу
Қамар тағдырындағы қысым мен қасіретті сезіну, себеп-салдарын ашу.
Өкініш
Уақыт, орта, шешім салдарынан туған орны толмас жоғалтуды пайымдау.
Таңдану
Оқиға бұрылысы мен кейіпкер әрекетінің күтпеген тұстарын талдау.
Сергіту сәті (2 минут)
Мақал-мәтел жарысы.
VI. Синтез
«Кейіпкерге хат» тапсырмасы: Қамар, Ахмет, Омар, Қасен, Нұрым, Жәуке бейнесіне хат жазу. Жұппен және топпен диалог құрып орындау.
VII. Бағалау және рефлексия
Бағалау
- Тест құрастыру: топтар бір-біріне дайындаған тест сұрақтарын ұсынады.
- Топ ішінде өзара бағалау және жиынтық бағалау жүргізіледі.
Рефлексия
Не білдім?
Сабақтан түйген негізгі ойды қысқа, нақты жазу.
Нені білгім келеді?
Келесі қадамға қажетті сұрақ пен қызығушылықты белгілеу.
Келесі оқылымға тапсырма
- 1)С. Торайғыров туралы сұрақтар дайындау.
- 2)1917–1956 жылдардағы қазақ әдебиеті туралы мәліметпен танысып келу.
- 3)Қазақ әдебиеті оқулығы: 233–240-беттер.
Қорытынды ой
«Біле бер, қанша білсең — тағы тіле, жетерсің мұратыңа біле-біле».
Осы сөзді әрдайым жадыңызда сақтап, білімге құштар болыңыз. Бүгінгі сабақтан түйген ойларыңыз болашақта өміріңізден көрініс тауып, күн нұрындай айналаңызға жылу мен шапағат болып тарасын.