Жетім кім
Сабақтың тақырыбы
Мұхтар Әуезовтің «Жетім» әңгімесі.
Сабақтың мақсаты
Білімділік
Шығарманың мазмұнын ашу, көркем мәтінді оқуға қызығушылықты арттыру, оқушыны шығармашылыққа баулу.
Дамытушылық
Ой-өрісті дамыту, өздігінен қорытынды шығара білуге дағдыландыру.
Тәрбиелік
Жаңа материалды меңгеру арқылы мейірімділікке, адамгершілікке тәрбиелеу.
Сабақтың сипаттамасы
Түрі
Жаңа материалды меңгерту сабағы.
Әдісі
Түсіндіру, сұрақ-жауап, «түртіп алу» стратегиясы.
Көрнекілігі
Автордың портреті, кітаптар, балалар үйіне қатысты суреттер.
Нәтиже
Оқушы мәтін идеясын түсініп, кейіпкер тағдырына талдау жасайды.
Сабақтың барысы
I. Ұйымдастыру кезеңі
Сабаққа бағыттау және ынталандыру
- Оқушылардың зейінін сабаққа аудару.
- Психологиялық дайындық жүргізу.
II. Өткенді пысықтау
Үй тапсырмасын тексеру
«Аяулы Жақаң» мәтінінің мазмұнын айтқызу, жоспар құрғызу.
Қызығушылықты ояту
Төмендегі сұрақтарға дұрыс жауап бергенде ұлы жазушының аты шығады.
Берілген есімдер
Міржақып, Ахмет, Спандияр, Ыбырай (және т.б.)
Міндет
Сұрақ-жауап арқылы сәйкестендіріп, дұрыс жауапты табу.
- «Шешенің балаларын сүюі» өлеңінің авторы кім?
- «Ақкөл жағасында» әңгімесінің басты кейіпкері кім?
- Қазақ тіл білімінің негізін салушы кім?
- «Орындалған арман» мәтіні қалай басталады?
- Ыбырай Алтынсариннің шәкірті кім?
- «Дүниеде жамандық неден?» мәтінінің авторы кім?
III. Мағынаны тану
Мәтінмен жұмыс және талдау
Ой қозғау: Мұхтар Әуезов туралы не білеміз?
Тұлғалық қыры
Ұлы жазушы, драматург, қоғам қайраткері, ғұлама ғалым.
Туған жері
Шығыс Қазақстан облысы, Абай ауданы.
Отбасы және тәрбие
Әкесі — Омархан; атасы — Әуез; әжесі — Дінәсіл. Алғаш сауатын ашуға атасы ықпал еткен.
Шығармашылығы
«Абай жолы» роман-эпопеясын жазды. Балаларға арналған «Көксерек» әңгімесінде адам мен табиғат байланысы көрінеді.
Мұхтар Әуезов 1908 жылы Семей қаласындағы Камалиддин хазірет медресесінде оқып, кейін орыс мектебінің даярлық курсына ауысады. Бала Мұхтар алты жасынан бастап Абай өлеңдерін жаттап, ауылдастарына оқып беретін деңгейге жеткен.
Тақырыпқа кіріспе: «Жетім» ұғымы
«Жетім» сөзі — ата-анасының біреуі немесе екеуі де жоқ, толық емес отбасында өсіп жатқан баланың жағдайын білдіреді.
Тарихтың түрлі кезеңдерінде, әсіресе ауыр жылдарда, тағдыр тауқыметін тартқан жетім балалар көбейген. Сондықтан бұл мәселе қай дәуірде де өзектілігін жоғалтпайды.
Негізгі ой
«Жетім көрсең, жебей жүр» — мұндай балаларға әрдайым жылы шырай танытып, қолдан келгенше көмек көрсету керек.
Қазіргі таңда да балалар үйінде әртүрлі жағдайдағы балалар тәрбиеленеді: тұрмысы төмен отбасылардың балалары, ата-анасы зиянды әдетке салынған отбасылардың балалары және т.б.
Оқулықпен жұмыс
- Мәтінді оқушыларға тізбектей оқыту.
- Сөздікпен жұмыс: «түртіп алу» стратегиясы бойынша негізгі тірек сөздерді белгілеу.
- Мәтін соңындағы сұрақтарға жауап беру, пікір айту.
Негізгі сұрақтар
- Жетім кім?
- Қорлық көрсетуші кім?
- Қасымның тағдыры не болды?
Тереңдетілген талдау
- Табиғат балаға қалай көрінеді?
- Қасым неліктен жеті түнде жалғыз, жаяу келе жатыр?
- Қасымның тағдыры неліктен қиын болды?
- Әңгіме неге «Жетім» деп аталады?
Қорытынды пікір: «Жетімді есіркегенді ел елейді». Осы ойды негізге ала отырып, қазіргі жетім балалардың жағдайын сол кезеңдегі балалардың тағдырымен салыстыру (ауызша талқылау).
IV. Ой толғау
Шығармашылық тапсырма
Авторға хат
- Егер сен автор болсаң, әңгімені қалай аяқтар едің?
- Әңгіме саған қалай әсер етті?
- Мәтіндегі негізгі ой қандай?
Рефлексия
Оқушылар өз пікірін дәлелмен жеткізеді: кейіпкердің ішкі күйі, авторлық ұстаным, қоғамның әсері және адамгершілік құндылықтар тұрғысынан ой қорытады.
V. Үй тапсырмасы және бағалау
Жұмысты бекіту
Үй тапсырмасы
Мәтінді оқып, мазмұнын айту. Негізгі ойды бір абзацпен түйіндеу.
Бағалау
Оқу белсенділігі, сұрақтарға жауаптың дәлдігі, талдау тереңдігі және шығармашылық тапсырманың орындалуы бойынша бағаланады.