Өлеңнің негізгі түйіні
Қазақ әдебиеті • 8-сынып
Мағжан Жұмабаевтың «Сағындым» өлеңін оқыту: «Мағжан сөзі» шеберханасы
Сабақтың мақсаты
Оқушыларды «Мағжан сөзіне» қызықтыра отырып, қабілеттеріне сай тапсырмалар арқылы «Сағындым» өлеңін талдауға үйрету, пікір айтуға және өз ойын дәлелдеуге бағыттау.
Күтілетін нәтиже
- Мағжан Жұмабаев туралы негізгі мәлімет алады.
- Туған елге, Отанға деген сүйіспеншілігі оянады.
- Өздігінен білім алуға талпынады; интерактивті тапсырмаларды орындауға мүмкіндік алады.
- Шығармашылық және зерттеу жұмысына дағдыланады.
Сабақ міндеттері
Білімділік
Ақынның өмір жолы мен шығармашылық қызметінен қысқаша мағлұмат беру; өлеңнің негізгі идеясын табуға дағдыландыру.
Дамытушылық
Оқушыларды өзіндік ізденіске баулу; ой-өрісін, рухани жан дүниесін байыту; сөйлеу машықтарын жетілдіру; білімін жаңамен ұштастыру.
Тәрбиелік
Елжандылыққа, адамгершілікке, әдебиетті сүюге, өзара көмектесуге, бірін-бірін тыңдап, қолдауға тәрбиелеу.
Әдіс-тәсілдер мен ресурстар
Әдістер
- Топтық жұмыс, пікірталас, сұрақ–жауап
- Ассоциация құру, ой салу, ойланту
- Зерттеу, талдау, суреттеу
- Интерактивті тақтамен жұмыс
Көрнекілік
- Интерактивті тақта және қосымша материалдар
- Ақынның өмірі мен шығармашылығына қатысты мәтіндер
- Зерттеу тапсырмалары мен кестелер
Сабақ алгоритмі: 7 кезең
1-кезең. Индуктор
Шығармашылық үдеріске ену, тақырыпқа қызықтыру. Мағжан Жұмабаевтың өмірі туралы «Мағжан ақын» фильмінен үзінді көру.
Негізгі мақсат
Жаңа ұғымдар мен білімнің «түйінді дәндерін» бөліп алу, білімді шығармашылық жолмен тәжірибеде қолдануға бағыттау.
2-кезең. Реконструкция
Оқушыны сабаққа бейімдеу, ассоциациялық қатар құру.
Жетелеуші сұрақ
«Сөзбен байланысты қандай ойындар білесіңдер?» (сөзжұмбақ, анаграмма, сөз құрау, «саңырау телефон», «Қалалар», «Таңғажайып әлем» т.б.)
Ассоциациялар
Мағжан — ақын, суреткер, сезімтал, азамат…
3-кезең. Социализация
Жалпы сыныпқа бейімдеу және «Сағындым» өлеңімен танысу: ақынның негізгі ойын ұғыну.
- 1 Өлеңді іштей жеке оқып танысу.
- 2 Өлеңді оқығаннан кейінгі сезіміңді айту: ұнады ма, неліктен, қалай әсер етті?
- 3 Ақын өлеңде қандай мәселені көтереді?
4-кезең. Бөлу, жіктеу
Білімнің қаншалықты меңгерілгенін пайымдау, оқушы тәжірибесін өз өмірімен байланыстыру.
Тапсырма
Өз ауылыңды/аймағыңды/қалаңды неге ерекше ыстық көресің? Себебін түсіндір. Ақын ойымен сенің ойың тоғысатын тұс бар ма?
«Өшпес мұра» шолуы
Ақын шығармалары: «Мен жастарға сенемін», «Мен кім?», «Анама», «Қазақ тілі», «Түркістан», «Ертегі», «Қорқыт», «Батыр Баян», «Қойлыбайдың қобызы» және т.б.
5-кезең. Пластика
«Мағжан сөзі» туралы ойды қорытындылап, образбен жеткізу: суреттеу, символ табу, қысқа мәтін/эссе арқылы бейнелеу.
6-кезең. Жарнамалау
Орындаған жұмысты жария ету: сынып алдында таныстыру. «Сағындым» өлеңін оқуға шақыру, әсерлі үзінділерді ұсыну.
7-кезең. Рефлексия
Рефлексия сұрақтары
- Өлең ұнады ма? Неліктен?
- «Сағындым» өлеңін лирикалық шығарма деуге бола ма?
- Ақын туралы не айтар едің?
Өзіндік талдау
«Нені түсіндім, нені толық түсіне алмадым?» деген сұрақтарға жауап беріп, ой-түйін жаса.
Өлеңді талдау: топтық жұмыс құрылымы
Зерттеушілер тобы
Мақсат: ақынның ішкі ойын, сезімін түсіну.
1) Кесте
| Кімдерді сағынды? | Нелерді сағынды? |
|---|---|
2) Сұрақ
Ақын абақтыға кімдер үшін түсті?
3) Қорытынды
Бұл дерек ақынның еліне, жеріне, халқына деген сүйіспеншілігін қалай танытады?
Шығармашылық тобы
Мақсат: жаңа білімді саралап, өз ойымен өрбіту; дәлелдеу; жаңалық ашуға талпыну.
Негізгі тапсырма
«Кінәні жүрекке қой, қойма маған…» деген жолды ақын неге айтады? Өз болжамыңды өлең мазмұнымен негізде.
Қайталанымға назар
Өлеңде қайталанатын «сағындым» (ағайынды, анамды, жарымды, елімді, Сарыарқамды) тіркестері ақынның қандай күйін байқатады?
Сарапшылар тобы
Мақсат: деректен басты ойды бөліп алып, дәлелдеу; интерактивті тақтамен жұмыс арқылы тұжырым жасау.
Интерактивті тапсырма
Жазушының өмірінен берілген хабарламадан негізгі ойды тауып, белгілеу; түсіндіру және дәлел келтіру.
Жұмыс форматы
Тыңдау, қайталау, жазу, дәптермен жұмыс; мәтінмен жұмыс: мәнерлеп оқу, жеке және топтық талдау.
Әдеби-теориялық тіректер
Сатылай кешенді талдау (элементтері)
- Тақырыбы
- Еліне, жеріне, анасына деген сағыныш.
- Идеясы
- Шындық өмір көріністерін суреттей отырып, еркіндік пен бостандықтың қадірін бағалау.
- Құрылымы
- Шумақ — аяқталған синтаксистік біртұтас ой. Өлең 8 шумақтан тұрады. Әр шумақ 4 тармақты, 3 бунақты.
- Ұйқасы
- Қара өлең ұйқасы: а-а-б-б.
- Көркемдік тәсіл
- Теңеулер кездеседі.
Түсіндірме сөздік және түйін
Түсіндірме
- Абақты — түрме.
- Ауыр иіс — жағымсыз иіс.
- Жүйрік жел — қатты жел.
Негізгі түйін
Туған жерге, туған табиғатқа, туыс-бауырға деген махаббат — өлеңнің жүрек өзегі.
Лирика туралы
Адамның көңіл күйін, жүрек сезімін, күйініш-сүйінішін, ішкі жан сырын жырлайтын өлең лирикалық өлең деп аталады. Лириканың бас кейіпкері — ақынның өзі.
Дәйексөз
«Мағжан өлеңдері өкіндіреді, мұңайтады, жылатады, аятады, есіркетеді, жігер береді». — Жүсіпбек Аймауытов
Сергіту және салауаттылық бағыты
Сергіту сәті
Оқушылардың шаршамауын қамтамасыз ету: қысқа демалыс, дене қимылы мен жеңіл жаттығулар.
Музыкалық үзіліс
Мағжан сөзіне жазылған «Сен сұлу» өлеңін тыңдау (тыңдалым арқылы эмоциялық әсерді күшейту).
Мағжан туралы пікірлер мен дерек
«Мен шығыс поэзиясын жоғары бағалаймын. Өйткені шығыс поэзиясы халқы сияқты мол тынысты, кең құлашты, сөздері саф аятындай. Абай өлеңдерін оқи отырып, өзіме көп нәрсе сіңірдім, ал Мағжан поэзиясынан оның халқы мен туған жері туралы көп нәрсе білдім».
«Мағжанның керемет лирикасы».
«Мағжан — мәдениеті зор ақын. Абай — ақылдың ақыны, ал Мағжан — ақынның ақыны, сондықтан біз Мағжаннан үйренуіміз керек».
Естелік-дерек
Мағжанның атасы Жұмабай қажы үш жасар немересінің басынан сипап: «Осы балдырғаным түбінде менің атымды күллі ғаламға әйгілі етеді», — деп болжағаны айтылады.
Үй тапсырмасы
Негізгі тапсырма
Өлеңнен өзіңе ұнаған үзіндіні жаттау және қысқа ойтолғау жазу.
Өздігінен орындау
«Мағжандай болу — арманым» тақырыбында шағын шығарма жазу.