Еңбек тәрбиесіБалабақшадағы балалар еңбегінің негізгі төрт түрі бар: өзіне - өзі қызмет көрсету, шаруашылық - тұрмыстық еңбек, табиғаттағы еңбек жәнеқол еңбегі
Еңбек тәрбиесі: балабақшадағы еңбек түрлері
Балабақшадағы балалар еңбегінің негізгі төрт түрі бар: өзіне-өзі қызмет көрсету, шаруашылық-тұрмыстық еңбек, табиғаттағы еңбек және қол еңбегі. Еңбектің жекелеген түрлерінің үлес салмағы әр жас кезеңінде бірдей емес. Дегенмен олардың әрқайсысы тәрбиелік міндеттерді шешуде өзіндік мүмкіндіктерге ие.
Өзіне-өзі қызмет көрсету
Өзіне-өзі қызмет көрсету өзін күтуге бағытталады: жуыну, шешіну-киіну, төсегін жинау, жұмыс орнын әзірлеу және басқа да күнделікті әрекеттер. Бұл еңбек түрінің тәрбиелік маңызы ең алдымен оның өмірлік қажеттілігінде. Іс-әрекеттер күн сайын қайталанатындықтан, балалар бұл дағдыларды берік меңгереді және оны біртіндеп міндет ретінде ұғына бастайды.
Сәбилік шақтағы ерекшеліктер
- Саусақ бұлшық еттерінің жеткілікті дамымауы.
- Әрекеттердің бірізділігін меңгерудің қиындығы.
- Жоспарлай білмеу, көңілінің тез бөлінуі.
- Кейде қажетті әрекетті орындауға құлықсыздықтың пайда болуы.
Тәрбиешінің қолдауы
Тәрбиеші осы кезеңнің өзінде-ақ балалардың өзіне-өзі қызмет көрсету қабілетін дамытады: ұқыптылық пен мұқияттылыққа, дербестікке баулиды, тазалық пен мұнтаздық әдетін қалыптастырады. Бұл жұмыс сабырлылықты, табандылықты, ізгі қарым-қатынасты және тұрақты көтермелеуді талап етеді.
Жеке жұмыс және тіл дамыту
Өз-өзіне қызмет көрсетуге байланысты тәрбиеші әр баламен жеке жұмыс жүргізіп, алуан түрлі байланыс орнатады, көтеріңкі көңіл күйін қолдайды. Киімнің бөлшектері мен қажетті құралдардың атауларын дұрыс атап, балалардың ана тіліндегі сөздік қорын кеңейтеді. Бала өзіне қамқорлық жасалғанын сезініп, ересектерге сүйіспеншілік пен сенім қалыптастырады.
Естияр шақ
Бұл кезеңде балалар өзіне-өзі қызмет көрсетуде едәуір дербестікке қол жеткізеді, ал еңбек түрі олардың тұрақты міндетіне айналады. Тәрбиелік талаптар әрекеттердің сапасына, ұйымдасқан тәртіпке және өзін күтуге жұмсалатын уақытқа қатысты күшейеді.
Өзара көмектесу дағдылары
Тәрбиеші балаларды бір-біріне көмектесуге үйретеді: жолдасынан қалай көмек сұрауды, қалай көмек көрсетуді, көмектескені үшін алғыс айтуды қалыптастырады.
Ересек шақ: жаңа міндеттер
Мектепке дейінгі ересек шақта өзіне-өзі қызмет көрсетудің жаңа түрлері меңгеріледі: төсегін жинау, шашы мен аяқ киімін күту, үзілген түймелерін өзі қадау және т.б. Бұл кезеңдегі міндеттер күрделене түсіп, мұнтаздық пен тазалық әдеттерін, құрбыларының арасында өзін дұрыс ұстау дағдысын қалыптастыруға бағытталады.
Бала басқа балалармен араласа жүріп өзіне-өзі қызмет көрсететіндіктен, айналасындағылардың қажеттілігін түсінуге және ескеруге үйренуі тиіс. Тәрбиеші нақты мысалдармен: шешінетін жерде жол беру, кезекшілерді алдымен жіберу, кранның алдында ұзақ тұрмау, өтуге рұқсат сұрау сияқты әрекеттердің маңызын түсіндіреді. Бұл балаларды қарапайым еңбекте сақтыққа және өзгені құрметтеуге дағдыландырады.
Шаруашылық-тұрмыстық еңбек
Мектепке дейінгі балалардың шаруашылық-тұрмыстық еңбегінің нәтижелері еңбек қызметінің басқа түрлерімен салыстырғанда аса елеулі болмауы мүмкін, бірақ ол балабақшаның күнделікті өмірі үшін өте қажет. Бұл еңбек бөлме мен аулада тазалық пен тәртіп сақтауға, режимдік үдерістерді ұйымдастыруда ересектерге қолғабыс етуге үйретеді.
Ұжымға қызмет ету
Шаруашылық-тұрмыстық еңбек ұжымға қызмет көрсетуге бағытталған. Сондықтан ол балаларды өз тобындағы жолдастарына қамқорлықпен қарауға тәрбиелеуде мол мүмкіндік береді.
Сәбилік шақтағы қарапайым дағдылар
- Үйді сыпыру, жинауға көмектесу.
- Үстел жасауға қатысу.
- Ойыннан кейін ойыншықтарды ретке келтіру және жуу.
- Ауладағы жапырақтарды жинау.
- Бақтағы орындықтардағы қарды сыпыру.