Бұрынғы қолданылған оқыту әдістерінде мұғалім басты орынды алып, оқушы тек тыңдаушы ғана болса, қазіргі сын тұрғысынан шыңдалған ойлаудың арқасында оқушы білім негіздерімен толығып, болашақты ойлауға құлшыныс алады
Сын тұрғысынан ойлау – шығармашылық ойлаудың негізі
Бүгінгі жас ұрпақтың жаңаша ойлауына, біртұтас дүниетанымының қалыптасуына, әлемдік сапа деңгейіндегі білім мен білік негіздерін меңгеруіне ықпал ететін жаңартылған білім мазмұнын құру — жалпы білім беру жүйесіндегі өзекті мәселелердің бірі.
Дәстүрлі модельден оқушыға бағытталған оқытуға көшу
Бұрынғы оқыту әдістерінде мұғалім негізгі рөлді атқарып, оқушы көбіне тыңдаушы деңгейінде қалып қоятын. Ал сын тұрғысынан ойлау дағдылары дамыған ортада оқушы білім қорын толықтырып қана қоймай, болашаққа бағдар жасап, жауапкершілікпен ойлануға ұмтылады.
Бұл бағытта білім берудің түрлі мазмұндық нұсқалары, құрылымдық үлгілері, ғылым мен тәжірибеге негізделген жаңа идеялар және жаңа технологиялар бар. Сондықтан оқыту технологияларын оқу мазмұнына, сондай-ақ оқушылардың жас және психологиялық ерекшеліктеріне сай таңдап, тәжірибеде сынап көрудің маңызы зор.
Мұғалім үшін жаңа технологияның мәні
Бүгінде білім беру саласында оқытудың озық технологияларын меңгермейінше, сауатты әрі жан-жақты маман болу қиын. Жаңа технологияны игеру мұғалімнің интеллектуалдық, адамгершілік, рухани-азаматтық және өзге де кәсіби қабілеттерінің қалыптасуына ықпал етеді. Сонымен қатар ол өзін-өзі дамытуға және оқу-тәрбие үдерісін тиімді ұйымдастыруға мүмкіндік береді.
Қазіргі уақытта заман талабына сай білім берудің даму бағыты мен үрдістерін қамтитын 50-ден астам педагогикалық технология қолданылып жүр. Болашақта өркениетті елдердің жоғары технологияларын меңгеру және дүниежүзілік білім кеңістігіне шығу — бүгінгі мектептің басты мақсаттарының бірі.
«Қалай үйретеміз?» деген сұрақтың өзектілігі
Демек, бүгінгі күн тәртібінде «Шәкірттерді қалай үйрету керек?» деген түйінді сұрақ тұр. Яғни оқыту мазмұны мен әдістемесі қандай болуы тиіс? Озық ойлы ұстаздардың көбі дәстүрлі оқытудың негізін құрайтын репродуктивті үрдістен бас тартуда.
Қоғамда білімнің тек ойда сақталған мәлімет емес екендігі барған сайын айқындалып келеді. «Білім = ақпарат» формуласы бойынша оқыту әлдеқашан ескірді. Жаңашыл жобалардың философиясы ақпараттың бәрін толық меңгеру адам мүмкіндігінен тыс екенін мойындайды әрі оқыту мен танымның басты мазмұны ақпаратты жаттауда емес екенін алға қояды.
Сондықтан оқу үдерісіндегі негізгі салмақ оқытушыдан оқушыға ауысуы тиіс.
Негізгі қағида
Үйрету мүмкін емес — тек үйренуге болады.
Шығыс даналығындағы «Маған айтсаң — ұмытып қаламын, көрсетсең — есімде қалар, ал істетсең — үйреніп аламын» деген ой оқушының ынтасын оятып, әрекет арқылы үйретудің мәнін дәл көрсетеді.
Белсенді іс-әрекетке негізделген оқу
Оқыту мен үйрету үдерісінің өзегін белсенді іс-әрекет құрауы керек. Оқушы тарапынан белсенді түрде меңгерілген білім ғана маңызды әрі нәтижелі болады. Қазіргі кезде кең таралған жаңашыл оқыту жобалары осы философиялық ұстанымды басшылыққа алады.
RWCT: «Сыни ойлауды оқу мен жазу арқылы дамыту» жобасы
Солардың бірі — Қазақстанда 1997 жылдан бастап кеңінен тарай бастаған «Сыни ойлауды оқу мен жазу арқылы дамыту» (RWCT) жобасы. Бұл бағдарлама оқушылардың ойлау және қабылдау қабілеттерін ашуға, өз ойын жүйелеуге, дәлелдеуге және талдауға бағытталған.
Оқушының ойлау үдерісін байқауда және дамытуда топтық жұмыс ерекше тиімді. Сабақты деңгейлеп оқыту арқылы ұйымдастыру тиянақты білім беруге, қызығушылықты арттыруға, ізденгіштік пен байқампаздықты дамытуға мүмкіндік береді. Нәтижесінде оқушы жеке тұлға ретінде қалыптасудың жаңа сатысына көтеріледі.