Тірек сызбалары
Сабақ тақырыбы
Өсімдіктердің шипалық қасиеті.
Білімділік мақсаты
Пәнге қызығушылықты арттыру, теориялық білімді практикамен ұштастыру. Жергілікті жер табиғатына тән өсімдіктер туралы білімді тереңдету.
Дамытушылық мақсаты
Өсімдіктердің дәрілік қасиеттері жөнінде кеңірек мағлұмат беру, оларды емдік мақсатта қолдану тәсілдері туралы білімді дамыту.
Тәрбиелік мақсаты
Өсімдіктер әлемін қорғауға, табиғатты сүюге және жауапкершілікпен қарауға тәрбиелеу.
Сабақ түрі
Пысықтау сабағы.
Сабақ әдістері
- Рөлдік ойын
- Практикалық жұмыстар
- Тірек сызбалары
- Баяндау
- Сұрақ-жауап
Көрнекіліктер
Сабақ жоспары
- 1 Өсімдіктердің адам өміріндегі маңызы (тірек сызбалары арқылы түсіндіру).
- 2 Өсімдіктердің шипалық қасиеттері туралы жалпы түсінік (реферат).
- 3 Дәрі және дәрілік өсімдіктер (тірек сызбалары).
- 4 Өсімдіктерді дәрілік мақсатта жинау ережелері (плакат).
- 5 Кептіру және сақтау тәсілдері (плакат).
- 6 Қайнатпа, тұндырма, ыстау тәсілдері (плакат).
- 7 Практикалық жұмыстар (кеппешөптер, коллекциялар).
- 8 «Шипагерлік кеңес» (рөлдік ойын, пайдалы кеңестер).
- 9 Өсімдіктерді және табиғатты қорғау.
I. Өсімдіктердің адам өміріндегі маңызы
Өсімдік — табиғат қазынасы, халық байлығы. Өсімдіксіз жер бетінде тіршіліктің болуы мүмкін емес. Өйткені өсімдік — тіршілікке қажетті органикалық зат пен оттегінің негізгі көзі; өсімдікте түзілген органикалық заттарды бүкіл тірі ағзалар пайдаланады.
Нақты дерек
Бір адам тыныс алу үшін жылына шамамен 173 000 л оттегі қажет. Ал ғаламшардағы өсімдіктер жылына 400 млн т-ға жуық оттегі бөледі.
Ауаны тазартады
Улы газдар мен шаң-тозаңның мөлшерін азайтуға көмектеседі.
Қоршаған ортаны жақсартады
- Шуды бәсеңдетеді
- Ауаны салқындатады
- Желге тосқауыл болады (аңызақ желден, аптап ыстықтан қорғайды)
- Қар тоқтатуға және топырақты бекітуге ықпал етеді
Топырақты байытады
Топырақты қарашірікпен байытып, құнарлылықты арттырады.
Тұрмыс пен өндірісте қажет
- Тірі ағзалар үшін азықтың негізгі бөлігі
- Сәндік мақсатта, көгалдандыруға өсіріледі
- Ағаштан 20 мыңнан астам бұйым жасалады
- Бояулар, парфюмерияға арналған эфир майлары алынады
Медицинадағы орны
Өсімдіктер адамның денсаулығын нығайтуға ықпал етеді: хош иісі мен әсем реңі жүйке жүйесіне жағымды әсер етіп, көңіл күйді көтереді.
II. Өсімдіктердің шипалық қасиеті туралы мағлұмат
Адамзат дамуының алғашқы кезеңдерінде негізгі қорек өсімдіктер болды. Тағамға жарайтын өсімдіктер түрі көбейген сайын, адамдар олардың кейбіреуінің ерекше қасиеттерін байқап, уақыт өте келе емдік мақсатта қолдана бастады. Сондықтан адамның тұңғыш ұстазы — табиғат, алғашқы дәріханасы — орман мен дала.
Маңызды дерек
Жер жүзіндегі дәрілердің шамамен 40%-ы өсімдіктерден дайындалады.
Халық даналығы
«Дана көптен шығады, дәрі шөптен шығады».
«Мың теңге тұратын дәрі шарбағыңның түбінде өсіп тұр».
Тарихи тәжірибе және сақтық
Бағзы заманнан-ақ ата-бабаларымыз өсімдіктерді танып, оларға ат қойып, жеміс-жидек пен дәнін азыққа, ал жапырақ, гүл, тамырын дәрі-дәрмекке, тері илеуге және түрлі заттарды бояуға пайдаланған. Дегенмен өсімдіктердің ішінде улы түрлері де бар, сондықтан оларды қолдануда білім мен сақтық қажет.
Қазақстан және дәрілік өсімдіктер
Қазақстанның жер көлемі — 2 750 мың км². Табиғи байлығы сан алуан, әсіресе өсімдіктер дүниесі мол. Мал шаруашылығымен ерте заманнан айналысқан қазақ халқы шөптердің емдік қасиетін ертеден білген.
Ғылыми мұраның ықпалы
Дәрілік өсімдіктерді танып, пайдалануға Әбу Нәсір әл-Фараби, Әбу Әли ибн Сина, Бируни секілді ғұламалардың еңбектері ықпал етті. Сонымен қатар қазақ халық медицинасы көршілес Ресей, Иран, Қытай, Моңғолия, Тибет және Ауғанстан медицинасы деректерімен де толығып, дамыды.
Қорытынды ой
Өсімдік — әрі қорек, әрі табиғи ем, әрі экожүйенің тірегі. Оны қорғау — денсаулықты да, табиғатты да қорғау.
Үйірме жетекшісі: Сүлейменова М. М.
Табиғатты қорғау туралы еске салу
Жинауда ұқыптылық
Дәрілік өсімдікті шамадан тыс жұлу табиғи тепе-теңдікті бұзады. Қажетті мөлшерді ғана алып, өсімдік қорының қалпына келуіне мүмкіндік беріңіз.
Улы түрлерден сақтану
Белгісіз өсімдікті қолданбаңыз; түрін нақты анықтап, қауіпсіздік ережелерін сақтаңыз.
Экологиялық жауапкершілік
Өсімдіктерді қорғау — болашақ ұрпаққа табиғи байлықты сақтау. Көгалдандыруға үлес қосып, табиғатқа жанашыр болыңыз.