Жапонияның басқыншылық соғыстары
Мақсаты
Бұл материал 8-сыныптың Дүниежүзі тарихы пәніне арналған. Мақсат — оқушыларға ХІХ ғасырдағы Жапонияның саяси-экономикалық жағдайын, еуропалық державалардың «Жапонияны ашуын», 1867–1868 жылдардағы Мэйдзи төңкерісін, капитализмнің дамуын түсіндіру және тарихи үдерістердің себеп-салдарын ұғындыру.
Дамытушылық бағыт
- Саяси көзқарасты дамыту
- Салыстыра білу дағдысын қалыптастыру
- Пікір айту мәдениетін дамыту
- Іскерлікке баулу
Негізгі тақырыптар
Токугава сегунатының дағдарысы, шетелдік қысым мен келісімдер, Мэйдзи дәуіріндегі реформалар, капитализмнің орнығуы және Жапонияның аймақтағы әскери-саяси күшеюі.
«Ой шақыру»: ұғымдар мен дәуірлер
Негізгі ұғымдар
Жапонияның дәстүрлі басқару құрылымын түсіну үшін төмендегі атаулардың мағынасы маңызды.
Микадо
Император
Мемлекеттің жоғары билігін білдіретін дәстүрлі атау.
Сегун
Әскери қолбасшы
Сегундық билік көбіне атадан балаға мұрагерлікпен беріліп отырған.
Сегунат кезеңдері
- 1192–1333
- Миномото мен Ходзе
- 1335–1592
- Асикага
- 1603–1867
- Токугава
«Си-но-ко-се» жүйесі нені білдіреді?
Бұл — қоғамның әлеуметтік жіктелуін көрсететін жүйе:
- Си — самурай
- Но — шаруалар
- Ко — қолөнершілер
- Се — саудагерлер
Сабақ жоспары
- 1. ХІХ ғасырдағы Жапонияның экономикалық жағдайы және Токугава сегунатының дағдарысы
- 2. Еуропалықтардың «Жапонияны ашуы»
- 3. 1867–1868 жылдардағы Мэйдзи төңкерісі және реформалар
- 4. Жапонияда капитализмнің дамуы
- 5. Жапонияның басқыншылық соғыстары
- 6. ХХ ғасырдың басындағы мемлекеттің дамуы
Токугава дәуірінің соңындағы дағдарыс және өзгерістер
ХІХ ғасырдың алғашқы жартысындағы негізгі үрдістер
- Ауыл шаруашылығы күйзеліске ұшырады.
- Өңделетін жер көлемі азайды.
- Халық санының өсуі баяулап, әлеуметтік қысым артты.
- Экономикалық дағдарыс күшейді.
- Жерсіз қалған шаруалар қайыршылыққа түсті.
- Мануфактуралар саны 180-нен асты.
- Сауда дамып, шаруаларды кәсіпкерлікке тәуелді етті.
- Капитализмнің алғашқы белгілері феодалдық құрылымды әлсірете бастады.
Ішкі рыноктың қалыптасуы
Қолөнер мен сауданың жандануына байланысты аймақтық мамандану күшейіп, ішкі рыноктың негізі қаланды.
Жаңа кәсіпшіліктер
Жібек, қағаз, қант, қыш, фарфор, тоқыма
Қалалардың өсуі
Экономиканың жаңғыруы урбанизацияға әсер етіп, ірі қалалар күшейді.
- Эдо
- Осака
- Киото
- Нагасаки
- Хаката
Әлеуметтік толқулар: 1837 жылғы Осио Хайхатиро көтерілісі
Оқиға орны
Осака
Себебі
Күріш бағасының күрт қымбаттауы
Мақсаты
Сегундық билікті құлату
Наразылықтың күшеюі қала кедейлері мен шаруалардың жағдайының нашарлауымен тікелей байланысты болды. Кей деректерде көтеріліске қатысқан самурайлардың өз кітапханасындағы кітаптарын сатып, көрші ауылдардан шаруаларды жалдағаны айтылады.
Еуропалықтардың «Жапонияны ашуы» және «жабық есік» саясаты
Алғашқы байланыстар және оқшаулану
1542 жылы португалдар, кейін ағылшындар мен голландиялықтар Жапониямен сауда байланыстарын күшейтті. Католик дінін тарату әрекеттері де қатар жүрді. Алайда ХVII ғасырда Токугава Иэмицу «жабық есік» саясатын ұстанып, сыртқы ықпалды шектеуге тырысты.
ХVIII ғасырдың соңы мен ХІХ ғасырдың І жартысында АҚШ, Англия, Франция, Ресей бұл оқшаулануды бұзуға белсенді әрекет етті.
Келісімдер мен дипломатиялық әрекеттер (қысқаша хронология)
ХІХ ғасырдың ортасына қарай Жапония халықаралық келісімдер арқылы порттарын ашуға мәжбүр болды.
- 1792–1793 А. Лаксман елшілігі.
- 1804 Н. Резанов елшілігі сәтсіз аяқталды.
- 1854 АҚШ командоры М. Перри әскери-дипломатиялық миссия жүргізіп, Симода мен Хакодатэ порттарының ашылуына қол жеткізді.
- 1854 Жапон-ағылшын келісімі.
- 1855 Орыс-жапон келісімі.
- 1856 Голланд-жапон келісімі.
- 1858 Француз-жапон келісімі.
Мэйдзи дәуірі (1867–1912): «қалпына келтіру» және реформалар
Саяси өзгерістер
Мэйдзи дәуірі Жапонияны ірі державаға айналдырған реформалар кезеңі ретінде сипатталады. Астана Эдодан Токиоға көшірілді.
Императордың өкілеттігі
- Армия мен флоттың жоғарғы қолбасшысы
- Соғыс жарлықтарын шығару
- Заңдарды бекіту
- Парламентті тарату құқығы
Парламент құрылымы
Жоғарғы палата
Императордың туыстары мен ақсүйек топ өкілдері.
Төменгі палата
Сайлау арқылы жасақталды (шектеулі сайлау құқығы).
Сайлау талаптары
25 жасқа толған ер азаматтар ғана қатыса алды және кемінде 15 иен мөлшерінде салық төлеуі тиіс болды. Нәтижесінде халықтың шамамен 1% ғана сайлауға қатысқан.
Білім беру реформасы
1872 жылы жалпыға бірдей бастауыш білім беру жүйесі енгізілді. Бұл — елді жаңғыртудың маңызды тіректерінің бірі болды.
Жапонияның басқыншылық саясаты және державалыққа ұмтылысы
1894 жыл: Қытаймен соғыс
Жапония Қытайға қарсы соғыс бастап, нәтижесінде Тайвань мен Пэнху аралдарын басып алды.
Орыс-жапон соғысы және ықпал аймағы
Қақтығыстардың нәтижесінде Жапония Корея мен Маньчжуриядағы ықпалын күшейтті.
Нәтиже
- Әскери держава ретінде танылды.
- Экономикасы дамыған ірі мемлекетке айналды.
- Отар елден отарлаушы елге өтті.
- Артта қалушылықты жоюға бағытталған реформалар орнықты.
Сәйкестендіру кестесі
Жылдар
- 1867–1912
- 1867–1868
- 1869
- 1872
Оқиғалар
- Мэйдзи билік құрған кезең.
- Император билігінің «қалпына келтірілуі» (Мэйдзи төңкерісі).
- Астананың Киотодан Токиоға көшірілуі.
- Жалпыға бірдей бастауыш мектеп жүйесінің енгізілуі.
Қорытынды ой
Мэйдзи реформалары Жапонияны қысқа тарихи мерзімде жаңғыртып, оны Азиядағы ғана емес, әлемдегі ықпалды державалардың қатарына шығарды.