Стандартты емес өлшеуіштермен өлшеудің тәжірибелік дағдыларын қалыптастыру
Оқу мақсаттары
Ұзындық, масса, көлем (сыйымдылық) сияқты шамаларды өлшеуге арналған әдістер мен құралдарды таңдау және өлшеу.
см, кг, л өлшем бірліктерін қолдану арқылы шамаларды өлшеу.
Сабақтың мақсаты
- Стандартты емес өлшеуіштермен өлшеудің практикалық дағдыларын қалыптастыру.
- Ұзындықты өлшем бірліктері арқылы бақылау және салыстыру тәсілдерімен таныстыру.
- Ұзындықтың стандарт өлшем бірлігі ретінде сантиметр ұғымын енгізу.
Негізгі ұғымдар: стандартты және стандартты емес өлшеу
Сабақ барысында оқушылар сантиметр ұғымымен танысып, практикалық әрекеттер арқылы кесінділерді сызғышпен өлшеу дағдысын қалыптастырады. Нәтижені сантиметрмен көрсете білуге үйренеді.
Өлшеуіш дегеніміз не?
Өлшеуіш — белгілі бір тұрақты ұзындыққа ие, ұзындықты (және кей жағдайларда көлем мен массаны) өлшеуге арналған құрал немесе эталон ретінде алынған өлшем.
Мысалы, адамның бойын оның табан ұзындығымен өлшеуге болады. Бұл жағдайда табан ізі — бойды өлшеуге арналған стандартты емес өлшеуіш қызметін атқарады.
Оқушыларға адамдар ерте кезден-ақ ортақ түсінікті қамтамасыз ету үшін бірдей өлшем бірліктерін енгізгенін түсіндіру маңызды. Бүгінгі сабақта ұзындықтың стандарт өлшем бірлігі ретінде сантиметрмен танысады.
Практикалық бөлім: жолақтармен өлшеу
Екі түрлі жолақты көрсетіңіз: біреуі 1 см, екіншісі 10 см. 1 сантиметрлік жолақты “кішкентай өлшеуіш” деп атауға болады, ал 10 сантиметрлік жолақ — қалың қағаздан жасалған жолақ.
Жұппен орындалатын тапсырма
- 1 Кішкентай өлшеуіш жолақты үлкен жолақтың үстіне қатарлап қойып, ұзындығын өлшеңдер.
- 2 Үлкен жолақтың ұзындығы 10 өлшеуіш екенін анықтаңдар.
- 3 Кішкентай өлшеуіштің ұзындығы 1 см екенін бекітіңдер.
Қорытынды: “Қалың қағаздан жасалған жолақтың ұзындығы 10 см” деп айтуға болады.
Сызғышпен өлшеу: негізгі ережелер
Оқушыларға ұзындықты өлшейтін құралдың бірі — сызғыш екенін айтып, сызғыштың өзін көрсетіңіз. Содан кейін талқылауды сұрақтар арқылы ұйымдастырыңыз.
Талқылау сұрақтары
- Сызғыш неге ұқсайды?
- Онда нелер бейнеленген? (цифрлар мен бөлініс сызықтары)
- Сызғыш сандық сәулеге ұқсай ма?
Маңызды түсініктер
- Үлкен бөліктердің арақашықтығы бірдей.
- Екі бөлік арасындағы арақашықтық 1 см.
- “1 сантиметр” қысқаша 1 см деп жазылады.
Өлшеу алгоритмі
- 1 Кесіндінің бір ұшын сызғыштағы 0 санына дәл келтіріп қойыңдар.
- 2 Кесіндінің екінші ұшы қай санға дәл келсе, сол сан кесіндінің ұзындығын сантиметрмен көрсетеді.
- 3 Нәтижені “см” бірлігімен жазыңдар.
Ескерту: Өлшеу дәл болуы үшін кесіндінің басын міндетті түрде 0 белгісінен бастау қажет.
Күтілетін нәтиже
- Оқушылар стандартты емес өлшеуішпен өлшеуді тәжірибе жүзінде орындай алады.
- Ұзындықты сантиметрмен өлшеп, нәтижені дұрыс жазады (см).
- Сызғыштағы белгілерді түсініп, кесіндіні 0-ден бастап өлшеудің маңызын біледі.