Microsoft тілдің маңызын түсініп, кейін 1996 жылдың тамызында Internet Explorer - дің
JavaScript неге осыншалықты кең тарады?
JavaScript тілінің қазіргі мүмкіндіктері өте кең: вебсайт жасау, смартфонға арналған бағдарламалар шығару, 3D ойындар жазу, тіпті микроконтроллерді басқару — бәрі оның қолынан келеді. Бірақ компьютерлік ғылым тұрғысынан қарағанда бастапқыда қарапайым әрі кемшілігі көп болып көрінген JS қалайша Қайрат Нұртастай танымал болып кетті? Бұл сұраққа жауап беру үшін тарихқа үңілейік.
Негізгі идея
Вебке «аз ғана динамика» қосу және тілдің үйренуге жеңіл болуы.
Нәтиже
Кең таралу → қауымдастықтың өсуі → сәтті жобалардың көбейуі → экожүйенің күшеюі.
Қысқаша тарих: шешуші кезеңдер
JavaScript-ті 1995 жылы Netscape компаниясының қызметкері Брендан Айк жасап шығарды. Компанияның мақсаты — Netscape браузерін Microsoft-тың Internet Explorer браузерінен озық ету. Сол кезде статикалық веб-беттерге шағын динамика қосу пайдаланушылардың қызығушылығын арттыруы тиіс еді. Сонымен қатар әуесқой бағдарламашыларға қолжетімді болу үшін тіл қарапайым болуы қажет болды. Netscape бұл бағытты дәл тапты: JavaScript қысқа уақытта веб-беттерге арналған скрипт тілі ретінде кең тарады.
1996: Internet Explorer-де қолдау
Таралу қарқыны өседі
Microsoft тілдің маңызын түсініп, 1996 жылдың тамызында Internet Explorer 3.0 нұсқасына JavaScript қолдауын қосты. Нәтижесінде 90-жылдардың соңына қарай JS интернеттегі ең танымал клиент-жақ бағдарламалау тіліне айналды. Алайда бастапқы аудиториясы веб-авторлар мен «әуесқойлар» болғандықтан, көптеген кәсіби бағдарламашылар оны менсінбеді — мұндай көзқарас қазір де кездеседі.
2005: Google Maps және Ajax
Веб «тіріліп» кетті
2005 жылдың ақпанында Google Google Maps өнімін таныстырды. Бұл адамдардың мекенжайды іздеу тәсілін өзгертіп қана қойған жоқ, JavaScript-пен тығыз байланысты Ajax технологиясын кең танытты. Ajax парақшаны толық қайта жүктемей-ақ, серверден деректерді асинхронды түрде қабылдап, беттің тек қажетті бөлігін жаңартуға мүмкіндік берді. Бұл ғаламтор тарихындағы маңызды ілгері қадам саналды.
Мағынасы: қолданушы әрекетін тоқтатпай, фондық режимде дерек алып, интерфейсті жылдам жаңарту.
2005: CouchDB және JSON
JS дерекқорлар әлеміне енді
Сол жылы CouchDB дерекқор жүйесі пайда болды. Бұл жүйе ақпаратты JSON форматында (JavaScript-тің «туған» форматы) сақтайды, ал индекстері мен көріністері JavaScript функциялары арқылы анықталады. Осылайша, JS вебпен бірге NoSQL дерекқорлары бағытына да нық қадам жасады.
2006: jQuery
DOM-пен жұмыс жеңілдеді
2006 жылы браузердің DOM элементтерімен жұмыс істеуді айтарлықтай жеңілдеткен jQuery кітапханасы шықты. Оның көмегімен миллиондаған сайттар іске қосылды және ұзақ уақыт бойы фронтендтің басты құралдарының бірі болды.
2008: Chrome және V8
Жылдамдық туралы түсінік өзгерді
2008 жылы Google Chrome браузерін таныстырды. Оның басты ерекшеліктерінің бірі — V8 атты жылдам JavaScript қозғалтқышы. Бұл «JavaScript баяу» деген пікірді әлсіретті және браузер жасаушыларды өнімділік бойынша жарысуға итермеледі. Сонымен қатар V8 бастапқы коды ашық жарияланып, кез келген адамға оны өз қажетіне қолдануға мүмкіндік туды.
2009: Node.js
JS серверге шықты
2009 жылы V8 негізінде Node.js жасалды — жылдам әрі үлкен жүктемелерге төзімді серверлік платформа. Осы сәттен бастап бастапта «әуесқойларға арналған» деп қаралған JavaScript мамандары өздеріне үйреншікті тілмен серверлік міндеттерді де атқара бастады. Яғни, JS арқылы сайттың клиент-жақ бөлігі ғана емес, сервер-жақ бөлігі де басқа тілдерден кем түспейтін деңгейде жасалатын болды.
2010: Three.js
Браузердегі 3D
2010 жылы Three.js пайда болды — браузерде 3D графика жасауға арналған кітапхана. Ойындардан бастап сәулет модельдерін құруға дейінгі көптеген қолданбаларды енді компьютерге орнатпай-ақ, браузерде қажетті сайтқа кіріп қолдануға болатын кезеңді елестетіп көріңіз.
2012–2014: Роботтар және микроконтроллерлер
JavaScript «темірге» жақындады
2012 жылы Node.js үшін Johnny-Five модулі кеңінен танылып, Arduino микроконтроллерлерін басқаруға жол ашты. Ал 2014 жылдың басында Kickstarter қолдауы арқылы Espruino микроконтроллері өндіріле бастады. Оның Arduino-дан басты айырмашылығы — JavaScript оның ана тілі. Нәтижесінде әуесқой робототехникамен айналысатын адамдар саны әлем бойынша арта түсті.
2014: OS X Yosemite және автоматтандыру
Жүйелік деңгейдегі сценарийлер
2014 жылдың күзінде Apple Mac OS X жүйесінің Yosemite нұсқасын жариялады. Маңызды жаңалықтарының бірі — жүйедегі процестерді JavaScript арқылы автоматтандыру мүмкіндігі.
Қорытынды: үстемдікке әкелген негізгі себеп
Соңғы жылдардағы тілдің қарқынды дамуын бақылай отырып мынадай қорытынды жасауға болады: JavaScript-тің компьютер әлемінде осындай үстемдік орнатуы — ғаламтордың кең таралуының, әрі интернетпен бірге JS-тің де жаппай қолданысқа енуінің нәтижесі. Ал кең таралу өз кезегінде JavaScript-ке байланысты сәтті жобалардың үлесін арттырды, өйткені оларды қолдайтын адамдар саны басқа тілдерге қарағанда әлдеқайда көп болды.
ECMAScript 6 және жаңа мүмкіндіктер
Қазіргі уақытта ECMAScript 6 — JavaScript стандартының 6-нұсқасы — біртіндеп енгізіліп жатыр. Бұл стандарт алдыңғы жылдардағы бірқатар кемшіліктерді жоятын жаңа синтаксис ұсынады. Оның толық орнығуымен әлемді тағы да дүр сілкіндіретін жаңа жобалар пайда болады деп күтуге негіз бар.