Оқушыларды топқа бөліп отырғызу
Сабақтың мақсаты
-
Шәкәрім Құдайбердіұлының шығармашылығымен таныстыру, «еріншек» сөзінің мағынасын ашу және адам бойындағы жағымды мен жағымсыз қасиеттерді ажыратуға үйрету.
-
Оқушылардың дүниетанымын кеңейту, мәнерлеп оқу дағдыларын дамыту; көркем сөздер мен тіркестердің мағынасын меңгерте отырып сөздік қорын байыту.
-
Жаман әдеттер мен жат қылықтардан аулақ болуға тәрбиелеу, өзін-өзі тәрбиелеудің маңызын ұғындыру.
Ұйымдастыру кезеңі
Психологиялық сәт
Үлкенге де сіз,
Кішіге де сіз,
Сәлем бердік сіздерге,
Әдеппенен біз.
Топқа бөлу
Оқушылар топтарға бөлініп отырады. Әр топ өз топ басшысын таныстырып, бір-біріне жақсы тілектер айтады.
Сабаққа кіріспе: өлең арқылы ой ашу
Абай сөзі
«Өлең — сөздің патшасы, сөз сарасы,
Қиыннан қиыстырар ер данасы».
Шәкәрімнен үзінді
Адамдық борышың —
Халқыңа еңбек қыл.
Ақ жолдан айнымай,
Ар сақта — оны біл.
Талаптан да білім мен өнер үйрен,
Білімсіз, өнерсіз —
Болады ақыл тұл.
Талқылау сұрақтары
- Өлең не туралы? (Адамдық борыш туралы.)
- Бұл кімнің өлеңі?
- Бүгін қандай шығармаға тоқталамыз?
Жаңа сабақ: Шәкәрім туралы қысқаша мәлімет
Шәкәрім Құдайбердіұлы (1858–1931) — Шығыс Қазақстан өңірінде туған, ұлы Абайдың немере інісі. Жеті жасында әкесінен айырылып, атасы Құнанбайдың тәрбиесін көреді. Абайдың ақыл-кеңесімен өлең жаза бастайды.
Шәкәрімнің қырлары
- Ұлы ақын
- Тарихшы
- Аудармашы
- Абай дәстүрін жалғастырушы
Ой қозғау: «Еріншек» деген кім?
«Еріншек» ұғымы бір ғана жалқаулықпен шектелмейді. Ол көбіне мына белгілермен бірге байқалады: жалқау, ұйқышыл, жігерсіз, тілазар, салақ, надан.
Тілазар
Үлкеннің тілін алмайтын, тапсырған іске құлықсыз, шақырғанға бармайтын баланы сипаттайды. Бұл — жағымсыз қасиет.
Салақ
Үсті-басын, құралдарын, киімін күтіп ұстай алмайтын адам. Салақтық көбіне еріншектіктен туындайды.
Жігерсіз
Іске ынта-қайраты жетпейтін, табандылық танытпайтын күй. Жігерсіздік те еріншектіктің салдары болуы мүмкін.
Түйін
Еріншектік күшейген сайын адам бойында ұқыптылық пен талап әлсіреп, білімге құштарлық кемиді. Нәтижесінде жағымсыз мінездер тамыр жаяды.
Мәтінмен жұмыс: оқылым және талдау
Оқу кезеңдері
- 1Мұғалімнің мәнерлеп оқуы
- 2Оқушылардың мәнерлеп оқуы (әр топтан бірнеше оқушы)
- 3Сөздік жұмысы және мазмұнын талдау
Сөздік жұмысы
- Ғибадат
- Үлгі-өнеге, тағылым.
- Қарекет
- Әрекет, іс-қимыл.
- Кесел
- Дерт, сор, зиянды әдет.
Талдауға арналған сұрақтар
- Ақынның айтуынша адам бойындағы адамдық қасиеттер қалай әлсірейді немесе жоғалады?
- Өлеңдегі қорытынды ой қай шумақта берілген? Тауып оқып, мағынасын түсіндір.
- Өлеңдегі еріншектік жайлы ойды Абай қалай түсіндіреді?
Абай мен Шәкәрім үндестігі
Абай еріншектікті «бес дұшпанның» бірі ретінде атап, «Ғылым таппай мақтанба» өлеңінде «бес нәрсеге асық бол, бес нәрседен қашық бол» деп бағыт береді. Шәкәрім де жас ұрпақты еңбекке, өнер мен білімге ұмтылуға шақырады.
Ортақ ой
Екі ақын да адамды кемелдікке жеткізетін жол — талап, еңбек, білім, тәртіп және жауапкершілік екенін айтады.
Сергіту сәті
Абайдың қара сөздерінен үзінді мәнерлеп оқылады, ой түйінделеді.
Дәптермен жұмыс: қасиеттерді топтастыру
Жағымды қасиеттер
- Сергектік
- Еңбексүйгіштік
- Ұқыптылық
- Білімділік
- Тілалғыштық
Жағымсыз қылықтар
- Ұйқышылдық
- Еріншектік
- Салақтық
- Надандық
- Тілазарлық
Өзіндік ой
«Өз бойыңда осы қасиеттердің қайсысы бар?» деген сұраққа әр оқушы ойланып жауап береді. Оқушы жаман қылықты жою үшін ең алдымен өзіне жауапкершілік алып, өзін-өзі тәрбиелеуі керек.
Мәнерлеп оқу минуты
Мәнерлеп оқу — мәтінді сезіммен жеткізу, ойды анық айту және тыңдаушыға әсер ете білу дағдысы. Әр топтан бірнеше оқушы шығып, Шәкәрім өлеңдерін жатқа, мәнерлеп айтады.
Оқуға ұсынылатын өлеңдер
- «Жаз»
- «Адамдық борышым»
- «Сен ғылымға»
- «Бүгінгі жастарға»
- «Мен кетемін, келеді…»
Қорытынды: сабақтан түйгеніміз
Қорытынды сұрақтар
- Бүгінгі сабақта кім туралы айтылды?
- Шәкәрім кім?
- «Еріншек» өлеңі арқылы нені үйрендік?
Жазылым тапсырмасы
«Еріншек» тақырыбында шағын эссе (ой толғау) жазу. Әр топтан бір оқушы өз жұмысын оқып береді.
Түйінді пікір
Еріншектік — жаман қасиет. Одан сақ болып, елгезек, тілалғыш, еңбексүйгіш болуға ұмтылайық.
Ән
«Болайықшы осындай»
Бағалау және үй тапсырмасы
Бағалау
Әр топ өз ұпайын есептейді. Топ басшысы топ мүшелерін бағалайды. Нәтижесіне қарай топтар «Ақылдылар», «Білімділер», «Ынталылар» атақтарымен марапатталады.
Үй тапсырмасы
- «Еріншек» өлеңін мәнерлеп оқу.
- Еріншектікке байланысты мақал-мәтелдер жазу.