Ата деген кім
Бұл жоспар 9-сыныпқа арналған «Қазақ отбасы» тақырыбын меңгертуді көздейді. Сабақта отбасындағы рөлдер мен туыстық атаулар жүйесі талданып, мәтінмен жұмыс, топтық тапсырмалар және мақал-мәтелдер арқылы ой бекітіледі.
Сабақтың мақсаттары
Білімділік
Қазақ отбасындағы дәстүрлер мен отбасылық құндылықтар туралы мәлімет беру.
Дамытушылық
Сөйлеу, әңгімелеу, мәнерлеп оқу дағдыларын жетілдіру.
Тәрбиелік
Адамгершілікке, сыйластық пен жауапкершілікке баулу.
Сабақтың барысы
I. Ұйымдастыру кезеңі
Оқушылардың назарын сабаққа шоғырландыру, сыныптың дайындығын тексеру.
II. Үй тапсырмасын қайталау және тақырыпты ашу
Алдыңғы білімді белсендіру үшін туыстық атаулар бойынша сұрақ-жауап жүргізіледі. Бұл бөлім жаңа тақырыптың атауы мен мақсатын табиғи түрде ашуға көмектеседі.
Сұрақтар мен жауап үлгілері
-
1
Ата деген кім?
Әкенің әкесі.
-
2
Қазақта «шаңырақ иесі» деп кімді айтады?
Ұл баланы (ұрпақ жалғастырушы).
-
3
Ұл бала үлкен болса — аға, ал кіші болса кім?
Іні.
-
4
Ұлдар үшін қыз бала кім?
Қарындас.
-
5
Немере мен шөбере деген кімдер?
Немере — ұлдың баласы, шөбере — немеренің баласы.
-
6
Жиен деп кімді айтады?
Қыздан туған баланы.
-
7
Нағашы деген кім?
Балалардың анасының төркіні (анасы жағынан туыстар).
III. Жаңа тақырыпқа көшу
Оқушылардың ойлауын жетелеу үшін бағыттаушы сұрақ қойылады: «Баланың бас ұстазы кім?» Жауап: ата-анасы.
Одан кейін оқушылар ата-ана мен балаға байланысты жаттаған мақал-мәтелдерін айтады (оқулық, 45-бет):
- Әке – асқар тау, Ана – бауырындағы бұлақ, Бала – жағасындағы құрақ.
- Әкеге қарап ұл өсер, шешеге қарап қыз өсер.
- Атаңа не қылсаң, алдыңа сол келер.
Сыныппен талқылау арқылы сабақтың тақырыбы нақтыланады: «Қазақ отбасы». Мақсаты да айқындалады: қазақтың салт-дәстүрін танып-білу.
IV. Мәтінмен жұмыс (оқулық, 46-бет)
- 1 Бір оқушы мәтінді мәнерлеп оқиды.
- 2 «Мәтінде не туралы айтылған?» сұрағы бойынша талдау жасалады.
- 3 Мазмұнын оқушылар орыс тілінде қысқаша айтып береді (екі тілде ой қорытуға бағыттау).
- 4 Мәтінді ашатын үш сұрақ құрастырылады; екі топ бір-бірінің сұрақтарына жауап береді.
V. Жаттығу жұмыстары
№1 тапсырма
Берілген сөздердің синонимдерін тауып, аударыңдар:
- Үрім-бұтақ
- Қамқорлық
- Міндет
- Ата-ана
VI. «Ш / Ж» әдісі (оқулық, 46-бет, 2-тапсырма)
Оқушылар мәтінді іштей оқып, оқулықтарын жабады. Мұғалім мәтін бойынша сөйлемдерді оқиды. Оқушылар дұрыс болса Ш, бұрыс болса Ж деп хормен жауап береді. Бұрыс сөйлемдер түзетіледі.
- 1) Қазақ отбасында әкенің орны ерекше. Әке — отбасының тірегі. Ш
- 2) Отбасы мүшелері әкені тыңдамайды. Ж
- 3) Қазақ отбасында қыз баланы құрметтейді. Ш
- 4) Қыз баланың орны ерекше емес. Ж
- 5) Ананың орны да ерекше. Әке де, балалар да ананы сыйлайды. Ш
- 6) Әке мен шеше үйленген ұлдарына енші бермейді. Ж
- 7) Қыз тұрмысқа шыққанда жасау берілмейді. Ж
VII. Мақал-мәтелдерді толықтыру (№3 тапсырма)
Мақал-мәтелдерді толықтырып, туынды етістіктерді табыңдар.
Керекті сөздер
-
Ұлың өссе, ұлы жақсымен ауылдас бол,
Қызың өссе, қызы жақсымен ауылдас бол. -
Ата көрген оқ жонар,
Ана көрген тон пішер. - Өзіңді-өзің сыйламасан, өзгеден сый дәметпе.
VIII. Қосымша сұрақ
«Өздерің отбасы туралы қандай мақал-мәтелдер білесіңдер?» — оқушылар өз қоржынын ортаға салады.
IX. Рефлексия
«Бүгін сабақта отбасы туралы не білдіңдер?» сұрағы бойынша ой қорытынды жасалады. Оқушылар жауаптарын тақтада Венн диаграммасы арқылы жүйелейді.
Күтілетін жауаптар
- Отбасы құқығы
- Қазақтың салт-дәстүрі
- Әдеп-ғұрып
- Қазақ отбасындағы тәрбие
X. Құндылықтық түйін: «Тектілік» ұғымы
Қазақта «текті» деген терең мағыналы ұғым бар. Тектілік — ары таза, өз халқының салт-дәстүрін, әдеп қағидаларын қадірлейтін, ата-анасын құрметтейтін қасиет.
Тәрбие түбі — тектілік.
Халқымыздың болашағы — текті ұрпақ.
Осы ойларды қалай түсінесіңдер? Оқушылар өз пікірін дәлелмен айтып, мысал келтіреді.
XI. Үй тапсырмасы
Мұғалім сабақ мақсатына сай үй жұмысын береді (тақырып бойынша мәтін, сұрақтар немесе шығармашылық тапсырма).
XII. Бағалау
Оқушылардың мәтінмен жұмысы, топтағы белсенділігі, тапсырмалардағы дәлдігі және сөйлеу мәдениеті бойынша бағаланады.