Қазақша рефераттар

Қарын мен тоқ ішекті байланыстыратын мүше

Сабақ тақырыбы және мақсаттары

Тақырыбы: §45 Ас қорыту мүшелерінің құрылысы.

Білімділік

Ас қорыту мүшелері, олардың құрылысы мен қызметі туралы түсінікті қалыптастырып, оқушылардың білімін толықтыру.

Дамытушылық

Ойлау және сөйлеу дағдыларын дамыту, сабаққа қызығушылық пен білімге құштарлықты арттыру, логикалық тапсырмалар арқылы шығармашылық қабілетті жетілдіру.

Тәрбиелік

Ас қорыту жүйесінің ағза үшін маңызын түсіндіре отырып, дұрыс және толыққанды тамақтану мәдениетін, салауатты өмір салтын қалыптастыру.

Сабақтың ресурстары мен форматы

Көрнекілігі
Интерактивті тақтадағы слайдтар, адамның ішкі құрылысы муляжы.
Сабақтың түрі
Жаңа білімді меңгерту.
Сабақтың әдістері
Сызбанұсқа арқылы түсіндіру, әңгімелеу, суретпен жұмыс, сұрақ-жауап, логикалық тапсырмалар.
Пәнаралық байланыс
Валеология, гигиена, математика, медицина және т.б.

Сабақтың барысы

  1. 1

    Ұйымдастыру бөлімі

    Оқушылармен амандасу, танысу, түгендеу.

  2. 2

    Үй тапсырмасын сұрау

    «Ер дәулеті — еңбек» айдары.

  3. 3

    Жаңа сабақты түсіндіру

    «Білгенге — маржан» айдары.

  4. 4

    Бекіту

    «Көңілге түйгенің» айдары.

  5. 5

    Қорытындылау

  6. 6

    Бағалау

    «Бейнет түбі — зейнет» айдары.

  7. 7

    Үй тапсырмасын беру

Үй тапсырмасын қайталау: «Кім шапшаң?»

Қысқа сұрақтарға жедел жауап беру арқылы өткен тақырыпты еске түсіреміз.

  1. Қоректік заттар дегеніміз не?

    Нәруыздар, көмірсулар, майлар, минералды тұздар, су және витаминдер.

  2. Ферменттер деген не?

    Нәруыз текті заттар.

  3. Тамақ өнімдері деген не?

    Адам рационына кіретін өсімдіктекті және жануартекті өнімдер.

  4. Ас қорыту дегеніміз не?

    Тамақ өнімдерінің қарапайым, ағзаға сіңірілетін заттарға дейін ұсақталуы және ыдырауы.

  5. Адам ағзасындағы нәруыздың тәуліктік мөлшері қандай?

    Шамамен 100 г.

  6. Көмірсулар қандай қызмет атқарады?

    Негізгі энергия көзі.

  7. Майлардың тәуліктік мөлшері қандай?

    Шамамен 80–90 г.

  8. Витаминдер не үшін қажет?

    Ағзаның өсуі мен дамуына, зат алмасудың дұрыс жүруіне қажет.

  9. Ұлттық тағамдар мен сусындарды ата.

    Ет, қуырдақ, қазы-қарта, құрт, шұбат, айран және т.б.

  10. Адам ағзасына тәулігіне қажетті су мөлшері қандай?

    Шамамен 1,5–2,5 л.

Практикалық бөлім: «Биологиялық есептер»

Есеп №1: Тұз мөлшері

Егер бір адамға тәулігіне 6 г тұз жеткілікті болса, әр отбасы бір аптада және бір айда қанша тұз жұмсайды? Әр оқушы өз отбасы мүшелерінің санына қарай есептей алады.

Үлгі жауап (5 адам)

  • Апта: (6 г × 5) × 7 = 210 г
  • Ай: (6 г × 5) × 30 = 900 г

Есеп №2: Нан шығыны

Тамақтанған кезде әр адам 1 г нанды шығындайды. Халқы 50 000 болатын елді мекенде бір жылда қанша нан шығындалады?

Жауабы

  • Күніне: (1 г × 4 мезгіл) × 50 000 = 200 000 г = 200 кг
  • Жылына: 200 кг × 365 күн = 73 000 кг = 73 т

Жаңа тақырып: «Білгенге — маржан»

«Апыл-ғұпыл ішкен ас,
Асқазанға түскен тас.»
М. Әлімбаев

Ас қорыту жүйесі ас қорыту жолынан және ас қорыту бездерінен тұрады. Адамда ас қорыту жолының ұзындығы шамамен 8–10 м.

Слайдтар арқылы қарастырылатын бөлімдер

  • Ас қорыту жүйесі (кесте).
  • Ас қорыту жолының қабырғасы (кесте).
  • Ауыз қуысының құрылысы (сызба).
  • Ас қорыту мүшелері (муляж арқылы көрсету).
  • Ұйқы безінің құрылысы мен қызметі.

Назар аударатын негізгі ой

Ас қорыту — тек мүшелердің атауы емес, ол тағамның механикалық және химиялық өңделуі арқылы ағзаға сіңетін қоректік заттарға айналу үдерісі.

Бекіту: «Көңілге түйгенің»

Ізден, ойлан, тап

Ас қорыту мүшелерінің суреті бойынша әр мүшенің орналасуын және қызметін әңгімелеу.

Біліміңді сына

  1. Ас қорыту жүйесі қандай мүшелерден тұрады?
  2. Төменгі бөлімі қарынмен жалғасатын мүше қайсы?
  3. Тоқ ішектің соңғы бөлімі қалай аталады?
  4. Қарын мен тоқ ішекті байланыстыратын мүше қайсы?
  5. Адам ағзасындағы ең ірі ас қорыту безі қайсы?
  6. Ауыз қуысы кіреберісіне қандай мүшелер жатады?

Биологиялық диктант

Тақтада және дәптерде орындалады. Төмендегі сөйлемдердегі бос орындарды тиісті сөздермен толықтырыңыз.

  1. Ас қорыту __________ басталады.
  2. __________ — ас қорыту және тыныс алу жолдары қиылысатын бөлім.
  3. Қарынның пішіні __________ немесе қапшық тәрізді.
  4. Ас қорыту жолының ең ұзын бөлігі __________ деп аталады.
  5. Тоқ ішектің тұйықталған бөлігі __________ деп аталады.

Сөздер жиынтығы

  • ауыз қуысынан
  • жұтқыншақ
  • алмұрт
  • ащы ішек
  • бүйен

Тест тапсырмалары

1) Адамда ас қорыту жолының ұзындығы:

  • A) 3–5 м
  • Ә) 8–10 м
  • Б) 15–18 м

2) Дәм сезу рецепторлары қайда орналасқан?

  • A) жұмсақ таңдайда
  • Ә) ұрттың сілекейлі қабығында
  • Б) тілде

3) Ас қорыту және тыныс жолдары қай жерде қиылысады?

  • A) ауыз қуысында
  • Ә) жұтқыншақта
  • Б) өңеште

4) Ас қорыту жолында асқазаннан кейін не орналасады?

  • A) аш ішек
  • Ә) тоқ ішек
  • Б) ұлтабар

5) Тоқ ішектің бөлімдері:

  • A) аш ішек, жиек ішек, тік ішек
  • Ә) соқыр ішек, тік ішек, ұлтабар
  • Б) соқыр ішек, жиек ішек, тік ішек

Ескерту: нұсқалардың ішінде дұрыс жауап біреу.

6) Аш ішектің бөлімдері:

  • A) ұлтабар, тік ішек, аш ішек
  • Ә) ұлтабар, аш ішек, мықын ішек
  • Б) соқыр ішек, жиек ішек, тік ішек

Қорытынды, бағалау және үй жұмысы

Қорытындылау

Ас қорыту жүйесінің негізгі бөліктерін, олардың қызметін және ас қорыту жолының жалпы ұзындығын қайталау.

Бағалау

«Бейнет түбі — зейнет» қағидасы бойынша белсенділік, жауап сапасы және тапсырмаларды орындау деңгейі ескеріледі.

Үйге тапсырма

  • §45 — «Ас қорыту мүшелерінің құрылысы» тақырыбын оқу.
  • Ас туралы 5 мақал-мәтел жазу.