Апама айтайын
«Адасқан арман» (5 көріністі қойылым)
Төмендегі мәтін — ауылдан қалаға аттанған екі жасөспірімнің студенттік өмірге қатысты иллюзиясы, жатақхана тәртібі, орта ықпалы және дұрыс таңдау тақырыптарын қозғайтын сахналық қойылымның үзіндісі. Мәтін редакцияланып, грамматикасы түзетілді.
1-көрініс: Үй ішіндегі әңгіме — «Қалаға кетеміз»
Сахна нұсқауы
Көңілді музыка. Бөлме іші. Интернет қарап отырған Қосай мен Парасат отырады. Қосайдың анасы — Толқын.
Парасат: Қарашы, Қосай, біздің қаладан бізге лайық мамандық таптым.
Қосай: Жақсы болды ғой. Қайсы, көрсетші. Апама айтайын. Апа, апа...
Толқын: Не болды? Айтыңдаршы. Бірдеңе таптыңдар ма?
Толқын: О, құдай-ай... Осы күнгі балалар да көп нәрсені ойлай бермейді. «9-сыныптан шығыңдар» дейтіндер көбейіп барады. Ол балалардың жататын жері қандай, оқитын ортасы қандай болмақ — соны ойлап жатқан ешкім жоқ. Әйтеуір 9-дан шығарып құтылса болды. Мұны естіген балалар «қалаға кетеміз» деп жанұшырып мәз.
Қой, енді шәй қойып қояйын.
Қосай: Зухраларға хабарласайық. Қыздар не деп шешіп жатыр екен?
Телефондағы әңгіме
Қосай: Алло, Зухра! Біз Парасат екеуміз 9-сыныптан шығатын болдық. Колледжге тапсырамыз. Сендер не істейсіңдер? Мәссаған, тапсырмайтын болдыңдар ма? Өкінішті-ақ...
Біз екі-үш күннен кейін қалаға жүреміз. Қызық дәурен сүріп, жаңа достар табамыз. Көрікті жерлерін аралап, дискотекаға, 3D, 5D-ға барамыз. Міне, қаланың өмірі! «ҰБТ тапсыра алмайсыңдар, мектептен шығыңдар» дегені де жақсы болды. Әйтпесе бізді қалаға кім жібереді дейсің.
Өлең жолдары
Қосай:
Пай-пай, өмір, өтесің-ау бір күні,
Тиярсың-ау қуанышты, күлкіні.
Өмір деген бір жарқ еткен найзағай,
Өмір деген көк аспанның күркірі.
Парасат: Қосай, қыздарымызды ұмытып кетіп жүрме.
Қосай: Жоқ, қалай ұмытам? Қуаныштан шабыттанып, өлең жолдары ойыма оралып тұр.
Дүниенің ағын да, қарасын да
Мыңқ етпейсің, қабылдап аласың да.
Қарасымен шамаң жоқ таласуға,
Әй, өмір, зымырап барасың ба?
Парасат: Пай-пай! Біздің ақын жанды Қосайымыз талай қыздың арманы ғой. Мына өлеңдерді өзің шығарып жатырсың ба?
Қосай: Жоқ, бұл — Мұқағали ағамыздың өлеңдері. Мұқағалидай өлең шығарсам, арманым бар ма?
Негізгі ой
Қала өмірі жасөспірімге «еркіндік» болып көрінеді. Бірақ бұл еркіндік жауапкершілікпен келмесе, адасуға бастайтын ең қысқа жолға айналады.
Ар жақтан анасының «шәй ішіңдер» деген дауысы естіледі. Қосай мен Парасат шайға кетеді. Жарық сөнеді.
2-көрініс: Жатақхана — тәртіп пен «еркіндік»
Сахна нұсқауы
Жатақхана бөлмесі. Әуен ойнап тұрады. Парасат пен Қосай асынып сөмкелерімен кіріп келеді. Арттарынан қолында көп кілті бар комендант еріп кіреді.
Комендант: Ал, жігіттер. Мынау — сіздердің бөлмелеріңіз, 362-бөлме. Барлық жағдай бар: ыстық-салқын су ағады, жылуы жақсы. Кереует, шкаф — бәрі орнында. Бірақ 10-нан кейін сыртқа шығуға да, сырттан кіруге де болмайды.
Арақ ішпейсіңдер, темекі тартпайсыңдар. Бөгде қылық көрсетсеңдер — бірінші жатақханадан, екінші колледжден шығарыласыңдар. Түсінікті ме?
Екеуі: Түсінікті, жолдас комендант!
Парасат: Студенттік өмір — міне! Ай-хай, шіркін, жастық шақ!
Парасат: Жаңа өмір басталды деген осы. Еркіндік. Азатпыз!
Қосай: Қой, неден азатсың?
Парасат: Ұрсып, кешке шығармайтын әке-шеше жоқ. «Кеше қайда болдың?» дейтін мұғалімдер жоқ. Рахат өмір емес пе?
Ортаның ықпалы
Осы кезде бөлмеге бірнеше жас кіріп келеді: бірі — дінге шақырып, бірі — «көңіл көтерудің» жолын ұсынып, әрқайсысы өз «ақиқатын» тықпалайды.
Руслан: Ассалаумағалейкум, жігіттер. Алланың құлы, пайғамбардың үмбеті...
Эдик: Менің атым — Эдик. Қазақша айтқанда Еркінбек.
Руслан: Бірге намаз оқыңдар. Қателіктеріңді намазбен жуып-шаюға болады...
Мағжан: Ой, сен де... Бізді «уахаб» қызықтырмайды. Басқаларды үгіттесейші.
Қауіпті ұсыныс
Мағжан жігіттерге шылым мен «бір реттен ештеңе болмайды» деген алдаусыратуды ұсынып, оны «өмірдің қызығы» ретінде көрсетеді.
Қосай: Қой ондайды. «Шегу» деген не өзі?
Мағжан: Дым да етпейді. Бір рет тартып көрсең, ештеңе болмайды.
Парасат: Болды. Барыңдар. Темекілерің де, «ғажаптарың» да өздеріңе!
Қосай: Қандай ғажаптан айырдың. Бір шеккеннен ештеңеміз кетпес.
Парасат: Қойшы. Одан да көшеге шығып келейік.
Жарық сөнеді.
3-көрініс: Шақыру, қысым және алғашқы сырғу
Сахна нұсқауы
Бөлме іші. Үстел. Парасат пен Қосай кітап оқып отыр. Мағжан кіріп келеді.
Мағжан: Әу, жігіттер, не істеп отырсыңдар?
Парасат: Жай. Қосай, өлең оқып жіберші. Өлең тыңдамағаныма көп болды.
Қосай: Мен өлең оқи алмаймын.
Парасат: Мә, қасқа. Мінез бар екен. Мінез болғаны жақсы. Мінезді адамнан жақсы өлең шығады.
Осы кезде есік ашылып, Ләззат кіріп келеді. Қосай абдырап, орнынан ұшып тұрады.
Ләззат: Сәлем, жігіттер. Мен келдім.
Қосай: Сәлем...
Ләззат: Мағжан мақтаған жігіт осы екен ғой.
Кернеу
Мағжан қасына тағы бір жігітті ертіп келеді. Әзіл аралас жауаптардан кейін Парасат шақырылмаған қонақтарға ренжіп, бөлмеден шығып кетеді. Қосай болса үнсіз қалып, ортаның ырқына жығыла бастайды.
Қауіпті бұрылыс
Музыка қойылып, арақ ішіліп, жастар билейді. Бірі телефонмен тағы адамдарды шақырады. Қосай масаңдап, диванға отырады. Кейбір жігіттер есірткі қолдана бастайды.
Осы көріністің түйіні
- «Бір реттен ештеңе болмайды» — ең жиі айтылатын әрі ең қауіпті алдау.
- Дос таңдауы мен орта қысымы — жас адамның тағдырын тез өзгертетін фактор.
- Шынайы еркіндік — бақылаусыздық емес, өзіңді ұстай білу.
Мәтіндегі белгі
Соңында «Онды ауылының драма ұжымы. Авторы: Демесін Мәдина. Толық нұсқасын жүктеу» деген ақпарат берілген. Бұл үзіндінің қойылымға тиесілі екенін көрсетеді.