Тіс дәрігеріне жиі көріну
Солтүстік Қазақстан облысы · Ақжар ауданы · Дәуіт ауылы
Дәуіт орта мектебінің ағылшын тілі пәні мұғалімі: Абдугапарова Арайгүл Қахармановна
Тақырыбы
Тіс саулығы
Мақсаты
Тіс гигиенасын дұрыс қалыптастыру және тіс ауруларының алдын алу.
Жұмыстың өзектілігі
Әр адам өз денсаулығына жауапты. Сау тістермен күлімсіреу — саулықтың, әдеміліктің және өзіне сенімділіктің айқын белгісі.
Міндеттері
- Тіс гигиенасын сақтау дағдыларын бекіту.
- Аурулардың алдын алу жолдарын түсіндіру.
- Тісті сақтауға көмектесетін тиімді іс-шараларды ұсыну.
Кіріспе: экология мен тіс саулығының байланысы
Қазіргі уақытта экология мәселесі әлемдегі ең өзекті тақырыптардың бірі. Қоршаған ортаның ластануы адамның жалпы денсаулығына ғана емес, ауыз қуысы мен тістердің жағдайына да кері әсер етуі мүмкін. Сондықтан тіс саулығы туралы әңгіме — тек стоматология шеңберіндегі мәселе емес, күнделікті өмір салтымен, тамақтану мәдениетімен және гигиенамен тікелей байланысты тақырып.
Өзекті сұрақтар
- Бізде неше тіс болады?
- Тамақтан кейін тісті жуып-тазалауды ұмыт қалдырып жүрміз бе?
Гипотеза
Егер тіс пен ауыз қуысы ауруларының дамуына әсер ететін факторларды зерттеп, түсіндірсек, онда халық арасында аурулардың санын азайтуға бағытталған тиімді ағартушылық жұмыс жүргізуге болады.
Денсаулықты жақсарту мақсатында жыл сайын 18 жасқа дейінгі балалар профилактикалық медициналық байқаудан өтеді. Бұл тексеріс барысында стоматолог қабылдауы да қарастырылған. Мемлекет те стоматология саласын қолдап отырады: 18 жасқа дейінгі оқушыда тісжегі (кариес) анықталса, оны тегін емдеу мүмкіндігі бар.
Мектеп тәжірибесі: бақылау қорытындысы
Мектептің бастауыш сынып оқушылары арасында 2008–2010 жылдардағы тексеріс нәтижелерін салыстыру кезінде тісжегі анықталған балалардың үлесі жылдан жылға артқаны байқалды. Негізгі себептер: гигиена талаптарын сақтамау және дұрыс тамақтанбау.
Негізгі бөлім: тісжегінің себептері және алдын алу
Тісжегінің жиі кездесетін себептері
- Дұрыс тамақтанбау: қантты шамадан тыс тұтыну, ұннан жасалған тәтті тағамдарды жиі жеу.
- Жеміс-жидек пен көкөністің аз болуы: шикі өнімдерді шайнау тістердің өзіндік тазалануына көмектеседі.
- Жеке гигиенаны сақтамау: тісті дұрыс әрі тұрақты тазаламау кариес қаупін арттырады.
- Тексеріске сирек бару: жарты жылда бір рет дәрігерге көріну әдетінің болмауы жасырын мәселелердің асқынуына әкелуі мүмкін.
Бактерия және тіс қағы
Ауыз қуысында бактериялар үнемі болады. Бактериялардың тіршілік әрекеті нәтижесінде қышқылдар түзіліп, олар тіс эмалін әлсіретіп, бұзылу процесін бастатуы мүмкін. Тіс қағындағы бактерияларды алғаш рет голланд ғалымы А. Левенгук 1683 жылы сипаттаған.
Тіс туралы қысқаша мәлімет
Тіс — адам ағзасындағы ең қатты тіндердің бірі. Негізгі қызметі — тамақты шайнау. Тістер жақ сүйекте орналасады және кезең-кезеңімен ауысып отырады.
6 ай шамасында
Сүт тістер шыға бастайды
Алғашқы тістердің пайда болуы осы кезеңде байқалады.
6 жастан бастап
Тіс ауысуы жүреді
Сүт тістер түсіп, орнына тұрақты тістер өседі.
20 жас шамасында
Көпшілігінде 32 тіс
Ересек жаста тістер толық қалыптасады.
Эмаль неге әлсірейді?
Тіс бетін эмаль қаптайды. Тамақты шайнау кезінде және ауыз қуысындағы бактериялар әсерінен қышқылдар бөлініп, эмальді әлсіретуі мүмкін. Сондықтан тамақтан кейін ауызды шайып, тісті уақытылы тазалау маңызды.
Тіс щеткасы: қысқаша тарих және таңдау
Қысқаша тарих
Тіс щеткасына ұқсас құралдар мың жылға жуық бұрын араб елдерінде қолданылған: арак ағашынан дайындалған «мисуәк» кең тараған. Кейінірек Қытайда щетка түрлері жасалып, сауда арқылы Еуропаға жеткен. Уақыт өте келе қылшық қаттылығы мен жұмсақтығын теңестіретін нейлон талшығынан щеткалар пайда болды. АҚШ-та электрлі тіс щеткасы қолданысқа енді.
Қалай таңдау керек?
- Балаларға: сабы қалыңдау болғаны ыңғайлы, қолда жақсы ұсталады.
- Қылшықтары жиі, ұштары дөңгеленген, жұмсақ немесе орташа жұмсақ щетка тіс етін жарақаттамауға көмектеседі.
Тісті дұрыс тазалау техникасы
Қашан және қанша уақыт?
- Күніне 2 рет: таңертең және кешке (ұйқы алдында), тамақтан кейін.
- Әр тазалау кемінде 3 минут болуы керек.
Қадамдар
- 1 Щетканы күрек тістерден азу тістерге қарай жеңіл айналмалы қозғалыспен жүргізіңіз.
- 2 Күрек тістер арқылы екінші жақ бөлікке өтіп, дәл сол тәсілді қайталаңыз.
- 3 Үстіңгі және астыңғы тістерді кезекпен, барлық беттерін қамтып тазалаңыз.
Ескерту: дұрыс техника тіс қағын тиімді кетіруге және тіс етін зақымдамауға көмектеседі.
Тіс гигиенасы: күнделікті ережелер
- Тісті күніне 2 рет орташа жұмсақ щеткамен тазалау.
- Тіс щеткасын әр 3 ай сайын ауыстыру.
- Тамақтан кейін ауызды шаюды әдетке айналдыру.
- Жылына 2 рет стоматологқа қаралу.
- Қатты өнімдерді тістеп сындырмау, тісіңізді «құрал» ретінде қолданбау.
- Тіс щеткасы әр адамда міндетті түрде жеке болуы керек.
- Қантты, кәмпитті, тәтті тоқаштарды шектеген дұрыс.
Қосымша күтім құралдары
Бүгінде тісі мүлде сау адамды сирек кездестіреміз. Сондықтан ауыз қуысын күтуді жүйелі түрде күшейту маңызды:
- Күніне кемінде бір рет тіс араларын тіс жібімен (флосс) тазалау.
- Ауыз қуысын шаятын арнайы сұйықтықтарды пайдалану.
- Қажет жағдайда тіс тазалағыштарды қолдану.
- Дұрыс тамақтануды ұстану.
Қорытынды: тіс саулығын сақтаудың қысқа жоспары
Тіс саулығын сақтау үшін ең тиімді тәсіл — күнделікті тұрақты гигиена, дұрыс тамақтану және алдын ала тексерілу. Әр тамақтан кейін ауызды шаю, бактерияға қарсы қорғанысты ұзақ сақтауға көмектесетін фторы бар тіс пастасын қолдану, тіс жібін және ауыз шаятын сұйықтықтарды пайдалану пайдалы. Ең маңыздысы — жылына кемінде екі рет стоматологқа көріну.
Сау тістермен күлімсіреу — саулықтың, әдеміліктің, жинақылықтың және мәртебенің көрінісі.
Есте сақтайтын 7 ереже
- 1.Тісті күніне 2 рет тазалау.
- 2.Тамақтан соң ауызды шаю.
- 3.Ыстық тағамнан кейін бірден суық су ішпеу.
- 4.Қатты заттарды тіспен шақпау.
- 5.Тәттіні шамадан тыс тұтынбау.
- 6.Тіс дәрігеріне жиі (жылына 2 рет) көріну.
- 7.Әр адам жеке тіс щеткасын қолдану.
Назар аударатын негізгі ой
Кариес көбіне «кішігірім әдеттерден» басталады: тісті толық тазаламау, тәттіні жиі жеу, стоматологқа сирек бару. Ал алдын алу — әрдайым емнен жеңіл әрі тиімді.