Дене қызуы орташа немесе субфебрильді
Құтыру: қауіпті вирустық зооноз
Құтыру — жыртқыш немесе үй жануары тістеп, тері зақымданған жерге оның сілекейі түскен кезде жұғатын, адамның ми жасушаларын ауыр зақымдайтын вирустық зоонозды жұқпа. Бұл дерт көбіне өлімге әкелетін жүйке жүйесінің бұзылыстарымен сипатталады: қозғыштық, агрессия, ойлау қабілетінің төмендеуі және жалпы мінез-құлықтың өзгеруі.
Тарихи дерек
Құтыруды алғаш Авл Корнелий Цельс (б.з.д. I ғасыр) сипаттап, оны «судан үрей» деп атаған. 1885 жылы Луи Пастер адамды аурудан сақтайтын антирабиялық вакцинаны жасап шығарды.
Жұғу көздері және таралу жолдары
Аурудың қоздырғышы — вирус. Жұқпа көзі әрі жұқпа қоры — жұқтырған жануар. Құтыру адамдарға көбінесе үй жануарларынан (ит, мысық — сирегірек), сондай-ақ етқоректі жабайы аңдардан (қасқыр, түлкі) жұғады.
Негізгі механизм
Қарым-қатынас арқылы: көбіне жануар тістегенде немесе тырнағанда, сондай-ақ құтырумен ауырған адамның сілекейі арқылы жұғуы ықтимал.
Сирек жолдар
Аэрогенді жол (жарқанаттар мекендейтін үңгірлерде, зертханалық жұқтыру), тағам арқылы, сондай-ақ трансмиссивтік жол (жәндіктер шағуы) ықтимал деп қарастырылады.
Маңызды: вирус ауру басталардан бұрын 8–10 күн ішінде жұқпалы сілекеймен бөлінуі мүмкін. Қаңғыма иттер арасында айналымда болып, мысықтар мен ауыл шаруашылық малдарына таралуы ықтимал.
Клиникалық ағымы: 3 кезең
Құтырудың клиникалық ағымында үш кезең ажыратылады: бастапқы (депрессиялық), қозушылық және сал аурулар кезеңі.
1) Бастапқы (депрессиялық) кезең
- Бұрынғы жара орны солқылдап ауырып, күйдіріп-ашытады; шаққан/тырнаған жер қызарып, ісінуі мүмкін.
- Дене қызуы орташа немесе субфебрильді деңгейде көтеріледі.
- Мұңайып-түңілу, ашуланшақтық, тәбеттің төмендеуі, әлсіздік, бас ауруы, ұйқының бұзылуы байқалады.
- Кеуденің қысылуы сезілуі мүмкін.
2) Қозушылық кезеңі
Жалпы қозғыштық күшейеді, дене қызуы шамамен 37 °C болуы мүмкін. Бұл кезеңнің айқын белгісі — судан үрей (гидрофобия).
3) Сал аурулар кезеңі
Жүйке жүйесінің ауыр зақымдануына байланысты салдану белгілері дамиды. Бұл кезең өмірге аса қауіпті.
Неліктен ауру әлі де кездеседі?
Құтырудың белең алуына көбіне дәрігерге кеш қаралу, егу тәртібін бұзу және вакцинация курсын толық аяқтамау себеп болады.
Алдын алу шаралары
Қоғамдық деңгейде
- Алдын алу егулері және мал арасында жоспарлы жүйелі күрес жүргізу.
- Қаңғыма және құтырған иттерді жою шаралары.
- Үй жануарларын тасымалдауды бақылау (ҚР және басқа елдер арасында).
- Елді мекендерде иттер мен мысықтарды ұстау, тіркеу және есепке алу тәртібін жергілікті әкімшілік белгілейді.
Қауіпті кәсіптер үшін
Ит аулаушылар, ветеринариялық зертхана қызметкерлері, аңшылар сияқты топтарда жұқтырудың алдын алу үшін профилактикалық егу курсы жүргізіледі.
Жануар тістеген немесе тырнаған жағдайда науқас дереу травматология бөлімшесіне, ал ол болмаған кезде — егу тағайындап, жасау үшін хирургия бөлімшесіне жіберілуі тиіс.
Вакцинация қашан тиімді?
Құтыруға қарсы вакцинация курсы ит қапқаннан кейін 14 күннен кешіктірмей басталғанда ғана тиімді.