Қазақша рефераттар

Логикалық сұрақ

Ашық сабақ (5-сынып): Гидросфера. Су — ерекше, қайталанбас зат

Бұл сабақта оқушылар гидросфера ұғымымен танысып, судың негізгі қасиеттерін тәжірибе арқылы анықтайды. Сонымен бірге дүниежүзілік су айналымының кезеңдерін талдап, оның табиғаттағы маңызын түсінеді.

Сабақтың мақсаты

  • Білімділік: тәжірибе жасау арқылы судың негізгі қасиеттерін меңгерту; «гидросфера» туралы түсінік қалыптастыру; дүниежүзілік су айналымы және оның маңызы жөніндегі білімді кеңейту.
  • Дамытушылық: өз бетімен іздену, картамен жұмыс істеу, теорияны тәжірибемен байланыстыру дағдыларын дамыту.
  • Тәрбиелік: ойын элементтері арқылы жеке, жұптық, топтық жұмысқа баулу; өз ойын еркін әрі дәл айтуға тәрбиелеу.

Құрал-жабдық және ұйымдастыру

Көрнекіліктер

Глобус, слайдтар, жетондар, шыны пробирка, құрғақ отын, мұз, су.

Сабақ түрі

Кіріктірілген, аралас сабақ.

Әдіс-тәсілдер

Баяндау, әңгімелеу, тәжірибе, анықтау, ой толғау, тапсырма орындау, жинақтау.

Сабақ барысы

I. Ұйымдастыру кезеңі

Оқушылардың назарын сабаққа аудару, түгендеу, журнал толтыру.

II. Үй тапсырмасын тексеру

1-тапсырма: Сұрақ-жауап
Негізгі деректер
Сұрақ Жауап
Жер бетінің ауданы 510 млн км²
Дүниежүзілік мұхиттың ауданы 361 млн км²
Жер шарының неше пайызы су? 71%
Жер шарының неше пайызы құрлық? 29%
Су Жер шарының неше бөлігін құрайды? 2/3 бөлігі
Картада және глобуста су қандай түспен беріледі? Көк
2-тапсырма: Гидросфераның құрам бөліктерін атау

Оқушылар гидросфераның негізгі құрамдас бөліктерін атап, сызба бойынша көрсетеді (мұхиттар, теңіздер, өзендер, көлдер, мұздықтар, жер асты сулары, атмосфералық ылғал).

3-тапсырма: Картамен жұмыс
  • Ең үлкен мұхит: Тынық мұхиты
  • Ең ұзын мұхит: Атлант мұхиты
  • Көп бөлігі оңтүстік жарты шарда: Үнді мұхиты
  • Ең кішкентай мұхит: Солтүстік Мұзды мұхит
  • Ең тұзды теңіз: Қызыл теңіз
  • Ең үлкен көл: Каспий теңізі (көл)
  • Ең терең көл: Байкал көлі
  • Суы ең мол өзен: Амазонка
  • Ең ұзын өзен: Ніл
4-тапсырма: «Кім жылдам?»
Сурет бойынша тізбек құрастыру

Дүниежүзілік су айналымы сызбасына сүйеніп, төмендегі көмекші сөздермен тізбек құрыңыздар:

Көмекші сөздер
  1. 1) Мұхит
  2. 2) Күн
  3. 3) Бу
  4. 4) Өзен
  5. 5) Жер асты сулары
  6. 6) Бұлт
  7. 7) Жауын-шашын
  8. 8) Құрлық
Үлгі тізбек

2 → 1 → 3 → 6 → 7 → 1 → 8 → 5 → 1

Бұл тізбек күннің жылуы әсерінен мұхиттан булану, бұлттың түзілуі, жауын-шашынның түсуі және судың қайтадан мұхитқа оралу кезеңдерін көрсетеді.

Жаңа сабақты меңгеру жоспары

  1. 1) Тәжірибе жасау (қызығушылықты ояту)
  2. 2) Ой толғау
  3. 3) Мақал-мәтел
  4. 4) Қорытынды
  5. 5) Үй тапсырмасы
  6. 6) Бағалау

Сабақтың мазмұны

I. Тәжірибе жасау

Тәжірибе барысында судың үш күйі, дәмі және ерігіштік қасиеті анықталады. Оқушылар бақылау нәтижелері бойынша кестені толтырады.

Тәжірибе нұсқаулығы

Газ өткізетін түтігі бар шыны пробиркаға мұз салып, қыздырыңыздар. Қыздырғанда мұз алдымен сұйыққа айналады. Қыздыруды жалғастырғанда су буға айналып, пробиркадан шыққан бу қайтадан су тамшыларына конденсацияланады.

№ Тәжірибе Не істелді? Не байқадық?
1 Судың үш агрегаттық күйін анықтау Пробиркаға мұз салып, қыздырдық: мұз суға, кейін буға (газға) айналды. Қатты (мұз), сұйық (су), газ (бу) күйін байқадық.
2 Судың дәмін анықтау Стакандағы суға 35 г тұз қостық. Дәмі кермек, тұзды болды.
3 Су — жақсы еріткіш Суға тұз немесе қант салдық. Еріп, көзге көрінбей кетті.
Тәжірибе қорытындысы
  • Су үш күйде болады: қатты, сұйық, газ.
  • Мұхит суының дәмі кермек (тұзды).
  • Су — жақсы еріткіш.

II. Ой толғау (логикалық сұрақтар)

1) Неліктен мұз су бетіне батып кетпей, қалқып жүреді?

Себебі мұздың тығыздығы сұйық судың тығыздығынан төмен, сондықтан ол қалқып тұрады.

2) Шәйнектегі су қайнағанда неліктен тасып төгіледі?

Қыздырған кезде судың көлемі ұлғаяды, сондай-ақ бу көпіршіктері көтеріліп, судың деңгейін арттырады. Сол себепті су тасуы мүмкін.

III. Мақал-мәтелді толықтыру

Бұл кезеңде оқушылар суға қатысты халқымыздың табиғатты бағалауға, қорғауға және қадірлеуге үндейтін мақал-мәтелдерін жалғастырады:

  • «Дария басы — бұлақ»
  • «Судың да сұрауы бар»
  • «Сулы жер — нулы жер»
  • «Су жүрген жер — береке, ел жүрген жер — мереке»
  • «Су — ырыстың көзі, еңбек — кірістің көзі»

IV. Қорытынды

Су — тіршіліктің тамыры. Су болмаса, өмір де тоқтайды. Сондықтан судың маңызын біле тұра, мол кезде қадірін ұмытпау — бәрімізге ортақ жауапкершілік.

V. Үй тапсырмасы

Оқу

§20. «Су — ерекше, қайталанбас зат»

Жазба жұмысы

1) Неліктен суды қорғау керек?
2) «Су — ерекше бағалы минерал» тақырыбы бойынша шағын шығарма жазу.

VI. Бағалау

Оқушылардың тапсырмаларға қатысуы, тәжірибедегі бақылауы, карта бойынша жұмысы және жауаптарының дәлдігі бойынша бағаланады.