Ленталы іргетас
Бүгінгі сабақ тақырыбы
Іргетас.
Тақырып бойынша қарастырылатын сұрақтар
- Іргетастар
- Іргетастарды орнату
- Іргетастарды күшейту ерекшеліктері
1-сұрақ: Іргетас (фундамент) дегеніміз не?
Іргетас (лат. fundamentum — негіз) — ғимараттың немесе құрылыстың өз салмағын және пайдаланудан түсетін жүктемені жердің негізгі қабатына беретін, жер асты немесе су астында орналасатын бөлігі. Ол ғимараттың топыраққа түсіретін салмағын қабылдап, қауіпсіз және тұрақты жұмыс істеуін қамтамасыз етеді.
Негізгі қызметі
Жүктемені қабылдап, оны топыраққа бірқалыпты тарату.
Орналасуы
Жер астында немесе су астында орналасатын конструкциялық бөлік.
2-сұрақ: Іргетастарды орнату
Негіздер мен іргетастарды жобалау кезінде оларды орнатудың бірнеше нұсқасы қарастырылады. Табиғи негізге орнатылатын іргетастарды таңдау көбіне: құрылымдық шешімге (құрама, тұтасқұймалы және т.б.), ену тереңдігіне, қолданылатын материалдар мен бұйымдарға, сондай-ақ орнату тәсіліне байланысты болады.
Жобалық шешім қабылдау логикасы
- 1 Мүмкін болатын орнату нұсқаларын талдау.
- 2 Ұсыныстарды негіздеу және салыстыру.
- 3 Кейінгі есептер үшін табиғи негізге орнатылатын іргетастың нақты бір түрін таңдау.
Іргетас түрлері
Іргетастар құрылымына және материалына қарай жіктеледі.
Құрылымына қарай
- Ленталы іргетас
- Бағаналы іргетас
- Плиталы іргетас
- Қадалы іргетас
Материалына қарай
- Бетон іргетас
- Бутобетон іргетас
- Ағаш іргетас
Плиталы іргетас
Ғимарат табаны бойынша тұтас плита түрінде орындалады. Әлсіз немесе біркелкі емес топырақтарда жүктемені жақсы таратады.
Ленталы іргетас
Қабырға сызығы бойымен үздіксіз лента түрінде орындалады. Тұрғын үйлер мен шағын ғимараттарда кең қолданылады.
Қадалы іргетас
Жүктемені тереңірек, берік қабаттарға жеткізетін қада элементтері арқылы жұмыс істейді. Әлсіз үстіңгі қабаттары бар аймақтарда тиімді.
Бағаналы іргетас
Нүктелік тіректер (бағаналар) арқылы жүктемені топыраққа береді. Материал үнемді, бірақ қолдану шарттарына талап жоғары.
Ағаш іргетас
Ағаш конструкциялармен байланысты нысандарда қолданылуы мүмкін. Ылғалға, шіруге және ұзақмерзімділікке қатысты қорғаныс шараларын талап етеді.
3-сұрақ: Іргетастарды күшейту ерекшеліктері
Жаңа құрылыс жүргізу барысында ескі ғимараттардың іргетастарының орнықтылығын сақтау — аса маңызды міндет. Сондықтан іргетастар мен негіздерді күшейту, қайта құру және орнықтылығын қамтамасыз ету бүгінгі күні өзекті мәселелердің бірі болып отыр.
Күшейту жұмыстары кезінде ғимараттың басқа конструкциялары деформацияланбауы үшін барлық процесс алдын ала зерттеліп, технологиялық тәртіп қатаң сақталып, өте мұқият орындалуы тиіс. Жаңа ғимарат тұрғызу кезінде көршілес ескі ғимарат конструкциялары ешқандай өзгеріске ұшырамауы қажет.
Деформацияның негізгі себептері
Ғимаратты ұзақ пайдалану барысында конструкциялар деформацияға ұшырауы мүмкін. Берік емес негізге ғимарат тұрғызғанда ең қауіпті факторлардың бірі — біркелкі емес шөгу. Бұл іргетастың, қабырғалардың және бағаналардың бұзылуына әкелуі ықтимал.
Күшейту қажеттілігінің себептері (Б. И. Далматов бойынша)
- Іргетасқа түсетін салмақтың артуы.
- Іргетас қалауының бұзылуы немесе гидрооқшаулаудың қасиеттерінің төмендеуі.
- Іргетастың немесе негіздің орнықтылығының төмендеуі.
- Топырақтың деформацияланғыштығының артуы.
- Конструкциялардың ретсіз орын ауыстыруларының үздіксіз дамуы.
Күшейту жұмыстарының үлгілік тәртібі
- 1 Күшейтілетін іргетас 1,5–2,0 м ұзындықтағы бірнеше аймаққа бөлінеді.
- 2 Әр аймақта ені 1,2–2,0 м болатын траншея іргетас табанына дейінгі тереңдікте қазылады.
- 3 Іргетасқа металл штырлар қағылады, опалубка орнатылып, кеңейтілген бөлікке бетон құйылады.
- 4 Траншея өңделгеннен кейін іргетаспен жанасатын қырлар бойына қалаумен монолитті байланыстырмай, банкеттерге бетон құйылады.
- 5 Гидравликалық домкратқа тіреу болатын болат арқалықтар орнатылады. Домкраттар негіз топырағын нығыздайды.
- 6 Топырақ нығыздалған соң домкрат алынып, банкеттер бетонмен толық аяқталады.
Үй тапсырмасы
- Іргетастың анықтамасын және негізгі қызметін қысқаша конспект түрінде жазыңыз.
- Іргетастардың құрылымына және материалына қарай жіктелуін кесте түрінде құрастырыңыз.
- Іргетасты күшейту қажеттілігінің себептерін мысалдармен түсіндіріңіз.
Пайдаланылған әдебиеттер тізімі
Әдебиеттер тізімі презентацияда және оқу-әдістемелік материалдарда нақты дереккөздермен толықтырылады.
Қысқаша қорытынды
Іргетас — ғимараттың сенімділігі мен орнықтылығын анықтайтын негізгі конструкциялардың бірі. Дұрыс таңдалған іргетас түрі, орнату технологиясының сақталуы және қажет болған жағдайда уақтылы күшейту жұмыстары ғимараттың қауіпсіз қызмет ету мерзімін ұзартады.