Қазақша рефераттар

Ауа қабығы

Дүниетану • 4-сынып Аралас сабақ Әдісі: түсіндіру, тәжірибе

Ауаның құрамы. Ауа қабығы

Бұл сабақта оқушылар ауаның құрамы мен атмосфера (ауа қабығы) туралы негізгі түсініктерді меңгереді, ауаның бар екенін қарапайым тәжірибелер арқылы дәлелдейді және ауаның тіршілік үшін маңызын талқылайды.

Сабақтың мақсаттары

  • 1 Ауаның құрамы мен ауа қабығы туралы түсінік беру; ауаның сезілетінін тәжірибе арқылы дәлелдеу; Жер бетін ауаның қоршайтынын және оның тірі табиғат үшін пайдасын ашу.
  • 2 Сөздік қорды кеңейту; елестету қабілетін және өз ойын анық жеткізу дағдыларын дамыту.
  • 3 Табиғатты қорғауға, аялауға және қоғамға пайдалы үлес қоса алатын жауапты азамат болуға тәрбиелеу.

Қажетті көрнекілік

Құралдар

Доп, шар.

Оқу-танымдық материал

Тірек сызба, суреттер, интерактивті тақта/слайд.

Сабақтың барысы

1) Ұйымдастыру және қызығушылықты ояту

Мұғалім оқушылардың назарын сабаққа шоғырландырып, сыныппен бірге қысқа ұран-өлеңді айтады:

Балалар (хормен): Әрбір адам – туысым, досым, жұрағат. Әрбір сабақ – үйрену, ұғыну, ұлағат. Әрбір ісің – тірлік, тірек, адамдық. Әрбір сөзің – шындық, бірлік, адалдық.

Бүгінгі сабақ ерекше: сыныпқа қонақтар келді. Оқушылар әдеп пен жауапкершілік сақтай отырып, белсенді жұмыс істеуге бағытталады.

2) Үй тапсырмасын тексеру

Өткен тақырып: «Суды қорғау». Бір оқушы қысқаша әңгімелейді, кейін 4–6 оқушы сұрақ-жауапқа қатысады:

  1. Табиғаттағы судың ластануы туралы не білесің?
  2. Суға қандай зиянды қалдықтар түседі? Олар ағзаларға қалай әсер етеді?
  3. Арал қасіреті туралы не білесің?
  4. «Ластанған су» деп қандай суды айтады?
  5. Суды қорғауға өзің қандай үлес қоса аласың?

3) Жаңа тақырыпқа кіріспе

Сусыз тіршілік жоқ. Ал тіршілік үшін ең қажетті жағдайлардың бірі — ауа.

Мұғалім оқушылармен бірге тіршілікке қажетті жағдайларды атайды: ауа, су, жарық, қорек, жылу. Содан кейін сұрақ қойылады: тіршілік үшін ең алдымен не қажет? Жауап: ауа.

Ауаның негізгі қасиеттері: иіссіз, түссіз, мөлдір, дәмсіз. Бүгін біз ауаның құрамымен және ауа қабығымен танысамыз.

4) Тәжірибе арқылы дәлелдеу

Тәжірибе 1: Дем алудың маңызы

  1. Аузыңды жауып, танауыңды қысып көр.
  2. Ішіңнен сана. Не байқадың?
  3. Тұншыққанда саған не жетіспейді?

Қорытынды: адамға өмір сүру үшін ауа қажет.

Тәжірибе 2: Ауаның сығылуы

Допты қысып көр. Ішіндегі ауа сығылады, кейін қайта серпіліп, допты бастапқы қалпына келтіреді.

Қорытынды: ауа сығылады және серпімді.

Орман, адам және жан-жануар бейнелері арқылы: ауасыз тіршілік жоқ. Сондықтан ауаны ластанудан қорғау — ортақ міндет.

5) Ауаның ластануы туралы әңгіме

Ауаны ластайтын негізгі көздер: зауыт-фабрикалар, өндіріс орындары, көліктер, шаң-тозаң. Оқушылар өз өңірінің экологиялық жағдайын талқылап, ластану себептерін анықтайды (мысалы, мұнай өнімдерін өндірудің әсері).

6) Ауаның құрамы

Ауа — газдардың қоспасы. Тіршілік үшін аса қажетті оттегі ауаның шамамен бестен бір бөлігін құрайды. Ауа қоспасындағы ең көп газ — азот.

Азот

78%

Ауа құрамының негізгі бөлігі.

Оттегі

21%

Тыныс алу үшін қажет.

Көмірқышқыл газы

~1%

Өте аз мөлшерде болады.

Ескерту: көмірқышқыл газының үлесі оттегіден әлдеқайда аз; оқулықтағы нақты мәндер тақырыпқа сай нақтылауға болады.

7) Ауа қабығы (атмосфера) және оның қабаттары

Ауа Жер шарын тұтас қоршап, қабат түзеді. Оның қалыңдығы бірнеше жүз километрге дейін созылады. Біз газдардан тұратын «ауа мұхитының» түбінде өмір сүреміз.

Төменгі қабат

Жер бетіне жақын бөлігінде су буы көбірек болады. Осы қабатта бұлттар түзіліп, жауын-шашын жауады.

Ортаңғы қабат

Газдар сирей түседі, су буы азаяды. Сондықтан бұлттар түзілмейді немесе өте сирек түзіледі.

Сыртқы қабат

Газдар одан әрі азайып, ғарыш кеңістігіне өтпелі аймақ басталады.

Атмосфера қабаттары ауа шарлары, ұшақтар, жасанды Жер серіктері және ғарыш кемелері арқылы зерттелген. Оның Жердегі тіршілік үшін маңызы айқын.

8) Атмосфераның қорғаныш қызметі

Жылудың таралуы

Күндіз атмосфераның төменгі қабатындағы ауа бірден қызбайды. Алдымен Жер беті жылынады, содан кейін жылу ауаға тарайды.

Метеориттерден қорғаныс

Ғарыштан Жерге қарай темір мен тас бөлшектері ұшып келеді. Олар атмосферада ауамен үйкелісіп қатты қызып, жанып кетеді. Жерге жеткендері метеориттер деп аталады.

9) Оқулықпен жұмыс

Оқушылар мәтінді кезекпен оқиды және төмендегі тапсырмаларды орындайды:

  1. Ауаның газдардың қоспасы екенін дәлелдейтін абзацты тауып оқы.
  2. Жұмсалған оттегінің орнын толтыратын үдеріс/бөлім туралы жолдарды тауып оқы.
  3. Тіршілік үшін маңызды ауаның бөліктері туралы абзацты тауып оқы.
  4. Ауа қабығы бірнеше қабаттан тұратыны жазылған бөлікті тауып оқы.
  5. Аспан денелерінің Жерге қарай ұшып түсуі туралы бөлікті тап.

10) Сергіту сәті

Қысқа қимыл-қозғалысқа арналған жаттығулар орындалады (мұғалімнің таңдауы бойынша).

11) Шығармашылық жұмыс

3 минут: «Ауаның құрамы» және «Ауа қабығы» тақырыптары бойынша шағын әңгіме жаз.

12) Қорытындылау (сұрақ-жауап)

  1. Ауа неліктен қоспаларға жатады?
  2. Ауа қабаты (атмосфера) дегенді қалай түсінесің?
  3. «Аққан жұлдыз» деп жүргеніміз не?
  4. Ауа қабатының Жерге қорғаныш болатынына мысал келтір.
  5. Ауа мен тірі ағзалар арасында қандай байланыс бар?

13) Бағалау және үй тапсырмасы

Бағалау

Оқушылардың белсенділігі, жауаптарының нақтылығы, тәжірибе қорытындысын дұрыс тұжырымдауы және шығармашылық жұмысы ескеріледі.

Үй тапсырмасы

«Ауаның құрамы» және «Ауа қабығы» тақырыптарын оқып, мазмұнын айтып келу.