Жаңа сабаққа даярлық
Тақырып
Аңыздар: Алдар көсе мен Шықбермес Шығайбай
Мақсат
- Аңыз жанры туралы түсінік қалыптастыру.
- Сөздік қорын, тіл байлығын дамыту.
- Адалдыққа тәрбиелеу.
- Ізденуге, ойлауға және өздігінен тұжырым жасауға баулу.
Ұйымдастыру
- Сабақ түрі
- Аралас
- Әдістер
- Түсіндіру, сұрақ-жауап, әңгімелеу, ізденушілік, өзіндік жұмыс
- Көрнекілік
- Оқулық, суреттер, сызбалар
Сабақ барысы
I. Ұйымдастыру кезеңі
- Амандасу.
- Түгендеу.
- Оқушылардың зейінін сабаққа аудару.
II. Үй тапсырмасын сұрау
Сұрақ 1
Шұбар ат неліктен жүргісі келмеді деп ойлайсың? — Балаша аунап, шөбі қалың жерге оттап, боз баладай шапқылап жүгіргісі келді.
Сұрақ 2
«Түсінде аян берді» дегенді қалай түсінесің? — Түсінде көру, түс арқылы белгі алу.
III. Өткенді қорыту
- Шұбардың сырт келбетін суреттеу үшін қандай сөздер қолданылған?
- Саған бұл бөлім қандай әсер қалдырды?
IV. Мақсат қою және жаңа сабаққа дайындық
Сабақтың тақырыбы мен мақсаты хабарланады. Бұған дейін 2–3-сыныптарда танысқан аңыздар еске түсіріледі: «Қожанасыр мен ашқарақ», «Қожанасыр мен Алдар көсе», «Бетпақдала» (Ақселеу Сейдімбек), «Алдардың айласы».
Талқылау: Алдар көсе деген кім? Ол туралы не білесіңдер?
V. Жаңа сабақ
Аңыз көбіне тарихта болған адамның өміріне, іс-әрекетіне негізделіп құрылады. Аңыз әңгімелерде шындық пен қиял-ғажайып оқиғалар араласа келеді. Қазақ аңыздарында Асанқайғы, Жиренше, Қорқыт сияқты ерекше тұлғалармен қатар, Алдар көсе секілді ел ішінен шыққан қарапайым адамдар туралы оқиғалар да айтылады. Алдар жөніндегі күлдіргі аңыздардың бірі — Шықбермес Шығайбайды алдауы.
Аңыз дегеніміз
Тарихта болған адамдардың іс-әрекеті баяндалатын шығарма.
Кейіпкерлері
Асанқайғы, Жиренше, Қорқыт, Қожанасыр, Алдар көсе.
Ерекшелігі
Шындық пен қиял-ғажайып оқиға қатар жүреді.
Оқу түрлері
- Мәтінді оқу.
- Іштей оқу.
- Тізбектей оқу.
- Тауып оқу.
Сөздік жұмысы
| Тіркес | Мағынасы |
|---|---|
| Тауы шағылыпты | Ісі аспапты, жолы болмапты. |
| Әккіленіп алған | Қуланып алған, айлакерленген. |
| Түзге | Далаға. |
Талқылау сұрақтары
- Аңыздың басында Шықбермес Шығайбай туралы оқығанда көз алдыңа қандай адам елестеді?
- Шықбермес Шығайбайды алдау үшін Алдар қандай айла ойлап тапты?
- Үй ішінің түгел сараң екенін олардың қандай әрекеттері мен сөздерінен аңғаруға болады?
- Бүгінгі күні Шығайбай секілді адамдар бар ма? Мысал келтіріп көр.
VI. Түсінгендерін тексеру
Алдар Шығайбайдың үйіне кіргенде жасырылған дүниелерді түрлі теңеулер арқылы сипаттайды. Төмендегі сәйкестіктерді табу — мәтінді терең түсінуге көмектесетін тапсырма.
| Сұрақ | Теңеу |
|---|---|
| Жыланның жуандығы қандай? | Байдың тығып қойған қазысындай. |
| Жыланды ұрған тастың үлкендігі қандай? | Бәйбіше астындағы қойдың басындай. |
| Былш етіп иленіп түскенін неге теңейді? | Тоқал астындағы қамырға. |
| Сақалының жұлынғанын неге теңейді? | Қызы тығып қойған тырнаның жүніне. |
Ескерту: Бұл тапсырманы сызба (кластер) құрастыру арқылы да орындатуға болады.