Менің байлығымды қалай сақтадыңдар
Тәуелсіздік символы — ұлттық валюта
Ұлттық валюта — тәуелсіз мемлекеттің ең айқын нышандарының бірі. Бұл материалдың мақсаты — оқушыларды төл теңгемізбен таныстыру, теңгенің шығу тарихы мен айналымға енуі туралы мағлұмат беру, сондай-ақ елге деген сүйіспеншілік пен мақтаныш сезімін қалыптастыру.
Мақсат
Теңгенің тарихын таныту, экономикалық тәуелсіздік ұғымын түсіндіру, отансүйгіштікке тәрбиелеу.
Құндылық
Еңбек, ұқыптылық, жауапкершілік, ел мен жерге құрмет.
Көрнекілік
Интерактивті тақта, теңгелер, әртүрлі елдің валюталары.
Сабақтың барысы: ой қозғау және ассоциация
Тәуелсіздігімізді ту етіп көтеріп, егемендігімізді берік орнықтырғанымызға талай жыл өтті. Мектептегі тәуелсіздікке арналған іс-шаралар аясында оқушыларға мынадай сұрақ қойылады: «Қазақстан Республикасы» дегенде ойларыңа не келеді?
Ассоциация жаттығуы
- Әр оқушы карточкаға үш сөз жазып, ортақ «ағашқа» жапсырады.
- Жауаптар арқылы «Отан» ұғымының кең мағынасы ашылады: кең дала, Астана, Президент, Ту, Әнұран, Елтаңба — бәрі тарихымыз бен тұтастығымыз.
«Күннің сәулелері» бойынша құрылым
I сәуле
Теңгенің шығу тарихы
II сәуле
Теңге — ұлттық табыстың кепілі
III сәуле
«Теңге алу» ойыны
IV сәуле
Ақша туралы мақал-мәтелдер
I бөлім. Теңгенің шығу тарихы
1993 жылдың 15 қарашасында ұлттық валюта — теңгенің енгізілуі Қазақстан Республикасының экономикалық тәуелсіздігін айқындаған маңызды қадам болды.
Валюта — белгілі бір елде қолданылатын ресми ұлттық ақша бірлігі. Ұлттық валюта — мемлекеттің ақша жүйесінің өзегі, экономикалық егемендіктің тірегі.
Ақшаның қалыптасуы: қысқаша шолу
- Ерте кезеңдерде ақша рөлін мал, аң терісі атқарды.
- Қытайда шай мен тұз да айырбас құралы болған.
- Қазақстан аумағында кей өңірлерде тоқты немесе саулық қой айырбас өлшемі қызметін атқарған.
- Сауда кеңейіп, өндіріс дамыған сайын ақша рөлі металдарға, әсіресе алтын мен күміске ауысты.
Тарихи сабақтастық
Қазақ жері Ұлы Жібек жолының бойында орналасқандықтан, ақша соғу мен оны айналымға енгізу ерте кезеңнен-ақ өмір қажеттілігіне айналды. Тараз бен Отырар қалаларында қола және мыс теңгелер соғылып, ел экономикасында маңызды міндет атқарды.
Қазіргі теңге туралы
Теңге — бейнеленуі, орындалуы және қорғалуы тұрғысынан әлемдегі заманауи әрі көркем жасалған ақша белгілерінің бірі. Оның кескін-келбетін жасауға қазақстандық дизайнерлердің еңбегі зор.
Бүгінде айналымда негізінен 200, 500, 1000, 2000, 5000 және 10000 теңгелік банкноттар қолданылады. Күнделікті жиі пайдаланылатын ұсақ құнды ақша тез тозатындықтан, олар металл түріндегі тиын ретінде шығарылады.
II бөлім. Теңге — ұлттық табыстың кепілі
Ақша — тек есеп айырысу құралы емес, ол отбасының жоспарлауы, таңдау жасауы және жауапкершілігімен тығыз байланысты. Төмендегі жағдайлар оқушыларды ойлануға, үнем мен қажеттілікті ажыратуға үйретеді.
1-жағдай
Анаңмен базарға денешынықтыру сабағына аяқ киім алуға бардың. Аралап жүріп бағасы 300 теңге тұратын ойыншық машинаны ұнатып қалдың. Анаңда бар болғаны 600 теңге. Сен не істейсің?
2-жағдай
Биыл ана тілі оқулығы жетіспейді. Базардағы бағасы 450 теңге. Анаң таныстардан ескі, мұқабасы жыртық кітап тауып берді. Сенің әрекетің қандай болады?
3-жағдай
Мұғалім бүгін сағат 14:00-де цирк болатынын айтты. Билет 100 теңге. Сонымен бірге ағылшын тілі кітабын алу керек — 130 теңге. Қайсысын таңдайсың? Неге?
Отбасы байлығын арттыруға үлес қосу
Бұл тапсырмалар оқушының тапқырлығын, өз шешімін дәлелдеуді және қаржылық сауаттылықтың алғашқы қағидаларын қалыптастыруды көздейді: жоспарлау, басымдық қою, үнемдеу, еңбектің қадірін білу.
Көрініс: «Екі ұлдың таңдауы»
Бір әкенің екі ұлы болыпты: Асан мен Сапар. Әкесі алыс жолға шығарда: «Мынау — байлығымның бір бөлігі. Бір жылдан соң ораламын. Сол кезде қалай сақтағандарыңды көремін», — дейді.
Бір жылдан соң әкесі қайтып келіп, балаларынан сұрайды: «Мен жоқта қалай тұрдыңдар? Байлығымды қалай сақтадыңдар?» Сапар жерасты орыннан алтын ақшаны сол күйі алып шығып береді.
Ал Асан күлімсіреп, қалтасынан бес алтынды ұсынады: «Мен сен берген ақшаға сиыр сатып алдым. Жақсы күттім, сүті молайды. Сүтін іштік, артылғанын сатып отырдық. Міне, ақшаң көбейді, әрі сиыр да бар», — дейді.
Түйін: байлық еңбектен, ұқыптылықтан және дұрыс жоспардан құралады.
Әр елде — өз валютасы
Сұрақ: байлық неден құралады? Жауап: еңбектен.
IV бөлім. Ақша туралы мақал-мәтелдер
Әр отбасы ақшаның құнын бағалап, оны орынды жұмсай білуі керек. Халық даналығы бұл ойды мақал-мәтел арқылы ықшам да нұсқа жеткізеді.
Мақал-мәтелдер
- Теңге тиыннан өсер, жылқы құлыннан өсер.
- Ақша кетуге тырысады, есеп ұстауға тырысады.
- Есепсіз дүние жоқ.
- Базары жақын байымас.
Төле бидің өсиеті
Бірде Қазыбек би Төле биден: «Кедейлік неден?» — деп сұрағанда, Төле би: «Кедейлік үш ағайынды: тұңғышы — кежірлік, ортаншысы — еріншектік, кенжесі — ұйқы. Осы үшеуін бойына үйір қылмаған адам кедей болмайды», — деп жауап берген екен.
Шағын өлең жолдары
Мен — Теңгемін, теңгемін! Қазақ деген елденмін. Тәуелсіздік — тұғырым, Жарқын менің ғұмырым! Теңге, теңге, теңгелер, Теңге адамға дем берер. Тіршіліктің арбасы — Теңгеменен дөңгелер.
Сұрақ-жауап және қорытынды
Біздің Отанымыз — егемен, тәуелсіз Қазақстан. Көпұлтты елімізде өмір сүретін әрбір азамат өз Отанын қадірлеп, көк байрағын биік ұстауды мақтаныш санайды.
Негізгі ой
Ақша еңбекпен және біліммен келеді. Ұқыптылық пен жауапкершілік — тұрақтылықтың тірегі.
Қорытынды нәтиже
Еліміздің экономикасын дамытатын, икемді, ұқыпты, білімді тұлға — біз боламыз.
Дерек
Солтүстік Қазақстан облысы, Тайынша ауданы, Зеленый Гай ауылы, Зеленогай орта мектебі.
Бастауыш сынып мұғалімі: Ерғалиева Әсел Слямшовна.