XVI - XVII ғасырлардағы Қазақ хандығы
11-сыныпқа арналған сабақ жоспары: XVI–XVII ғасырлардағы Қазақ хандығы
Бұл сабақ XVI–XVII ғасырлардағы Қазақ хандығының тарихын жүйелеуге, біртұтас қазақ мемлекетінің қалыптасуы туралы білімді жаңғыртып, бекітуге бағытталған.
Сабақ негізделген оқу мақсаты
Біртұтас қазақ мемлекетінің құрылуы мен тарихы туралы білімді жаңғырту және бекіту.
Алдыңғы тақырып
Қазақ хандығы және қазақ хандары.
Негізгі ұғымдар
- Қазақ хандығы
- Керей мен Жәнібек
- Қасым хан, Хақназар хан
- Тәуекел хан, Есім хан, Тәуке хан
Сабақтың мақсаттары
Барлық оқушылар
- Қазақ хандығының хронологиялық шегін, хандарын және билеушілерінің ішкі-сыртқы саясатын біледі.
- Қазақ хандығының қоныстанған аумақтарын және қоғамдық құрылысын түсінеді.
Оқушылардың басым бөлігі
- Қазақ хандығының ішкі-сыртқы жағдайына қатысты жазба деректерді талдайды.
- Қазақ хандарына тән ерекшеліктерді сипаттайды.
Кейбір оқушылар
- Қазақ хандығының тарихи маңызын өз сөзімен түсіндіріп, әңгімелейді.
- Қазақ хандығының құрылу себептерін талдап, жеке тұжырым жасайды.
- Қазақ хандығының тарихы мен қоғамдық құрылысына баға береді.
Тілдік мақсат және коммуникация
Тілдік мақсат
- Мәтіндегі негізгі бөліктерге қатысты көзқарасын білдіреді және пікірталасқа қатысады.
- Қысқа сұхбат, пікірталас, талқылауда негізгі мәселелерді шешуге қатысып, өз ойын дәлелдейді.
Диалог пен жазылымға арналған үлгі сұрақ
Егер Керей мен Жәнібек сұлтандар Әбілхайыр хандығынан бөлініп шықпағанда, Қазақ хандығы құрылары ма еді?
Бұл сұрақ тарихи себеп-салдар байланысын талдауға және дәлелді пікір айтуға бағыттайды.
Талқылауға арналған бағыттар
1) Алғышарттар
Қазақ хандығының құрылуына ықпал еткен алғышарттарды атаңыз.
2) Саясат
Қазақ хандарының ішкі және сыртқы саясатына сипаттама беріңіз.
3) Құрылым
Мемлекеттік-әкімшілік құрылымды талдаңыз.
Сабақтың құрылымы
Басталуы (шамамен 1 минут)
- Сәлемдесу, ынтымақтастық атмосферасын қалыптастыру.
- «Миға шабуыл»: «Менің вассалымның вассалы — менің вассалым емес» дегенді қалай түсінесіз?
Нақтылау сұрақтары
- Вассал деген кім? (бағынушы)
- Бұл сөз кімге қатысты? (билеуші)
- Кейіпкерлер қай қоғамда өмір сүрген? (феодалдық қоғам)
- Тұжырым нені меңзейді? (жер қатынастары, иерархия)
Ортасы: кіріспе және драма элементі
«Оқудағы драма» әдісі арқылы жоғарыдағы тұжырымды сахналау ұсынылады:
1-оқушы
Тұжырымның иесі — мемлекет басшысы. (Қолына А2 плакаты беріледі.)
2-оқушы
«Қорғаныс», «мемлекет», «патша», «жер», «иерархия» ұғымдарын қолдана отырып, биліктің қалыптасуын түсіндіреді.
Талқылау: Қазақстанда XV–XVII ғасырларда осындай құрылым болды ма? Ерекшелігі неде?
Негізгі ерекшелік ретінде көшпелі өмір салты мен мал шаруашылығына негізделген әлеуметтік-экономикалық жүйе көрсетіледі.
Жаңа сабақ: Қазақ хандығы қалай пайда болды?
Сабақ мазмұны XVI–XVII ғасырлардағы Қазақ хандығының даму кезеңдерін жүйелеуге және хронологиялық тұрғыдан талдауға бағытталады.
1) Түйіндеме және хронология
XVI–XVII ғасырлардағы негізгі оқиғаларды уақыт сызығына түсіру, хандардың билік кезеңдерін салыстыру.
2) Сараланған тапсырма: сәйкестендіру
Оқушының ойлау деңгейіне сай тарихи тұлғалар мен оқиғаларды сәйкестендіру.
3) Жазылым және талдау
Тарихи диктант (жылдар мен сөздері түсірілген мәтінді толықтыру) және еркін жазу арқылы себеп-салдарды дәлелдеу.
Еркін жазу стратегиясы (негізгі сұрақ)
Егер Керей мен Жәнібек сұлтандар Әбілхайыр хандығынан бөлініп шықпағанда, Қазақ хандығы құрылары ма еді? Өз жауабыңызды тарихи дәлелдермен негіздеңіз.
Бағалау және кері байланыс
Бағалау құралдары
- Бағалау парағы
- «Шолиер табақшасы» (қалыптастырушы бағалау форматы ретінде)
Қорытынды бағалау критерийлері
| Ұпай | Деңгей |
|---|---|
| 11–12 | Өте жақсы |
| 8–10 | Жақсы |
| 6–7 | Қанағаттанарлық |
Үй тапсырмасы
- Дәптермен жұмыс: мәтіндегі жаңа сөздерді жазып келу.
- Тест тапсырмалары бойынша жұмыс жасау.
- Тақырыпты қайталау: XVI–XVII ғасырлардағы Қазақ хандығы.