Жарық сүйгіш және көлеңкеге төзімді өсімдіктер
Жарық сүйгіш және көлеңкеге төзімді өсімдіктер
Бұл сабақта өсімдіктердің жарыққа қатынасына қарай қалай бөлінетінін, олардың сыртқы құрылысындағы бейімделу ерекшеліктерін және жарықтың өсімдік тіршілігіндегі рөлін талқылаймыз.
Ұйымдастыру және психологиялық дайындық
Мұғалім оқушылармен амандасып, көңіл күйін сұрайды және сабаққа жағымды көңіл күй қалыптастыру үшін қысқа өлең жолдарын қайталатады.
Өлең жолдары:
Жер байлығы көп екен,
Меңгеруді қалайды.
Осының бәрін білдірген —
Дүниетану сабағы.
Оқушыларға жылы қолдау көрсетіліп, сабаққа дайын екені бекітіледі.
Ауа райын бақылау және үй тапсырмасын тексеру
Сыныппен бірге күнделікті бақылау сұрақтары арқылы ауа райы талқыланады, кейін өткен сабаққа шолу жасалып, үй тапсырмасы тыңдалады.
Ауа райына қатысты сұрақтар
- Бүгін ауа райы қандай?
- Жылдың қай мезгілі?
- Қандай ай?
- Қар жауып тұр ма?
- Күн жылы ма, салқын ба?
- Температура қанша градус?
Үй тапсырмасын тексеру
- Өткен сабақтың тақырыбы қандай болды?
- Мәтінді оқып келдіңдер ме?
- Кім мазмұндайды?
Мұғалім жауаптарды толықтырып, дұрыс қорытынды жасайды.
Жаңа сабақ: негізгі ұғымдар
Өсімдіктерді жарық сүйгіш және көлеңкеге төзімді деп бөлуіміздің себебі — олардың жарыққа деген қажеттілігі әртүрлі. Жарық өсімдіктің қоректік зат түзуіне тікелей әсер етеді.
Жарық сүйгіш өсімдіктер
Көп жарық қажетЖарық сүйгіш өсімдіктер күн сәулесі жеткілікті болғанда жақсы өседі және мол өнім береді. Ал жарық жетіспесе, жапырақтарында қоректік заттар жеткілікті түзілмей, өсімдік әлсіреп, жапырақтары қурауы мүмкін.
Мысалдар:
жүгері, мақта, қызанақ, күнбағыс, жолжелкен, өгейшөп, қоңыраубас.
Көлеңкеге төзімді өсімдіктер
Жарық азда да өседіКөлеңкеге төзімді өсімдіктер жарығы салыстырмалы түрде аз ортада да тіршілік ете алады. Олар көлеңкелі жерде өссе де, қалыпты дамуын жалғастырады, бірақ түріне қарай өсу қарқыны мен өнімділігі өзгеруі мүмкін.
Талқылау сұрағы:
Неліктен кейбір өсімдіктер күн сәулесін көп қажет етсе, кейбірі көлеңкеде де өсе алады?
Назар аударыңдар: жарық фотосинтез үшін қажет. Жарық жеткіліксіз болса, өсімдік қоректік заттарды аз түзеді, нәтижесінде әлсіреп, қурауы мүмкін.