Әдеби хат қандай хат
Сабақ туралы мәлімет
Пән / сынып
Қазақ тілі, 10-сынып
Тақырып
Мекеме ұйымдарына қатысты іс қағаздар
Негізгі бағыт
Ресми стиль, құрылым, терминдер
Жұмыс форматы
Жеке, жұптық және топтық жұмыс
Сабақтың мақсаты
Іс қағаздардың түрлері мен тілдік-құрылымдық ерекшеліктерін меңгерту; ресми стильге тән лексикалық және стильдік сипаттарды, қолданылу аясын, қызметін жүйелі түрде түсіндіру.
Оқу нәтижелері
- Кеңсе қағаздарын қазақ тілінде жүргізудің тарихын саралайды.
- Іс жүргізу терминдері мен ресми іс қағаздары стилін меңгеру арқылы кәсіби құзыреттілігін арттырады және мамандыққа бейімделеді.
Түйінді идеялар
- Сыйластық пен мәдени қарым-қатынас қалыптастыру.
- Бір-бірінің пікірін тыңдау және дәлелді жауап беру дағдысын дамыту.
Әдіс-тәсілдер
Сабақтың барысы
I. Ұйымдастыру кезеңі
- Сынып оқушыларын түгелдеу, назарын сабаққа шоғырландыру.
- Сыныпты шағын топтарға бөлу (мысалы: «Ұшақ», «Кептер», «Поезд»).
- Бағалау критерийлерін түсіндіру: өзін-өзі бағалау, досының бағалауы, мұғалім бағалауы және қорытынды баға.
II. Үй тапсырмасын тексеру
Тақырып: хат туралы түсінік. Оқушылар хаттың түрлеріне байланысты үлгі хат жазып келеді.
Сұрақ-жауап (ашық және жабық сұрақтар)
- Хат қандай мақсатта жазылады?
- Ұсыныс хат пен сұраныс хаттың айырмашылығы бар ма?
- Әдеби хат дегеніміз қандай хат?
- Хаттың маңыздылығы неде?
Проблемалық сұрақ
Қазіргі кезде хаттың қандай түрлері жиі қолданылады? Оқушылар АКТ мүмкіндіктері туралы пікір білдіреді: электронды пошта, SMS және басқа цифрлық хабарламалар.
Өткен сабақты қорытындылау
Хаттың пайда болғанына шамамен 480 жыл болғаны атап өтіледі. Сонымен қатар эпистолярлық жанр ұғымы еске түсіріледі.
III. Актуалдау
- Хат қандай іс қағазы?
- Іс қағаздар стилінің түрлері нешеге бөлінеді?
Тапсырма: қажетті сөздерді топтастыру
IV. Жаңа сабақ
1) Қызығушылықты ояту
Оқушыларға сұрақ қойылады: бүгінгі сабақтың тақырыбы қандай және ол не үшін маңызды?
2) Мағынаны тану: терминдер және балама аудармалар
| Термин | Балама / түсіндірме | Ескерту |
|---|---|---|
| Виза | Рұқсат белгісі (құжатқа қойылатын бекіту белгісі) | Ресми құжаттарда қолданылады |
| Мекенжай | Алушының/жіберушінің адресі | Құрылымы нақты болуы тиіс |
| Бюллетень | Сайлау парағы; сондай-ақ денсаулық парағы | Көп мағыналы термин |
| Дубликат | Құжаттың көшірме-нұсқасы (екінші дана) | Мазмұны түпнұсқаға тең |
| Ксерокопия | Көшірме | Тұрмыстық және кеңселік қолданыс |
| Хаттама | Жиналыс/мәжіліс барысын тіркейтін құжат | Ресми стиль талап етіледі |
| Түбіртек | Төлем/қабылдау фактісін растайтын бөлік | Нақты дерек пен күн маңызды |
| Сауалнама | Сұрақтар арқылы мәлімет жинау құралы | Қысқа әрі түсінікті болады |
| Төлқұжат | Жеке тұлғаны куәландыратын құжат | Дереккөз ретінде жиі қолданылады |
Талқылау сұрақтары
- Сендер мемлекеттік мекемеде іс қағаздармен жұмыс істеп көрдіңдер ме?
- Іс қағаздарын толтыру кезінде қандай қиындықтар туындайды?
Қысқаша тарихи дерек
Іс қағаздарын қазақ тілінде жүргізу мәселесі алғаш рет 1923 жылғы 22 қарашада қарастырылды. Кейін 1930 жылы Қазақстан автономиялы Кеңес республикасы құрамына қосылған кезеңде де іс жүргізу ана тілінде жалғасты.
Практикалық бөлім
Оқушыларға іс қағаздарының үлгілері таратылады. Сол арқылы төмендегі құжаттардың құрылымы мен рәсімделу ережелері анықталады: хабарландыру, жарнама, анықтама, хаттама.
Хабарландыру
Қысқа, нақты, кімге/қайда/қашан анық.
Жарнама
Нысаналы аудитория, артықшылық, байланыс дерегі.
Анықтама
Нақты дерек, негіздеме, берілген күні мен орны.
Хаттама
Күн тәртібі, баяндама, шешімдер дәл жазылады.
Оқушыдан күтілетін нәтиже
Оқушылар мекеме мен ұйымдарға қатысты іс қағаздардың түрлерін ажыратып, оларды дұрыс рәсімдеуге қажетті талаптарды қолдана алады.