Қазақша рефераттар

Өкпенің тіршілік сыйымдылығы

Биология • 8-сынып

§41. Өкпенің тіршілік сыйымдылығы, тыныс алудың нейрогуморальдық реттелуі, тыныс алу мүшелерінің аурулары және алдын алу

Бұл сабақта өкпенің тіршілік сыйымдылығы (ӨТС) ұғымы, тыныс алудың нейрогуморальдық реттелуі, тыныс алу мүшелері ауруларының негізгі себептері мен алдын алу жолдары қарастырылады. Сонымен қатар тыныс алу гигиенасы және қажет жағдайда жасанды тыныс алдыру туралы бастапқы түсінік беріледі.

Сабақтың мақсаты

  • Білімділік: өкпенің тіршілік сыйымдылығы, тыныс алу мүшелерінің аурулары, тыныс алу гигиенасы және жасанды тыныс алдыру тәсілдері туралы білім қалыптастыру.
  • Дамытушылық: оқушылардың есте сақтау, талдау және жауап беру дағдыларын жетілдіру; пәнге қызығушылығын арттыру.
  • Тәрбиелік: ұйымшылдық пен сыйластықты дамыту; ұқыптылыққа, ізгілікке және салауатты өмір салтына тәрбиелеу.

Сабақтың форматы

Типі:
жаңа сабақты меңгерту
Түрі:
аралас сабақ
Әдістері:
түсіндіру, сұрақ-жауап, баяндау

Көрнекіліктер

  • Интерактивті тақта және слайдтар
  • «Өкпе құрылысы» плакаты
  • Бейнероликтер: «Тыныс алу жолдары», «Первая помощь при утоплении»

Пайдаланылған әдебиеттер

  • 8-сынып «Биология» — Е. Очкур, Л. Аманжолова, Р. Жұмабаева. Алматы: «Мектеп», 2012.
  • 9-сынып «Тәнтану» — З. Жөкебайқызы, С. Сейсенбекқызы. Алматы: «Рауан», 1996.
  • «Жасқа сай физиология және мектеп гигиенасы» — Қ. Дүйсембин, З. Алиакбарова.
  • «Адам физиологиясы» — А. Қ. Сәтпаева, А. Рақышев.
  • «Адам анатомиясы» — М. Дайырбекова.

Сабақтың барысы

I. Ұйымдастыру кезеңі

  • Оқушылармен амандасу және түгендеу.
  • Сабаққа психологиялық дайындық: оқушылар смайликтер арқылы көңіл күйін білдіреді.

II. Үй тапсырмасын тексеру (§40)

«Өкпенің құрылысы мен қызметі» тақырыбын «Ой ашар» сұрақтары арқылы пысықтау және дәптердегі кесте тапсырмасын тексеру.

  1. 1 Өкпенің құрылысы қандай? Ол қайда орналасқан?
  2. 2 Өкпеқап қуысы және өкпеқап сұйықтығы дегеніміз не? Олар қандай рөл атқарады?
  3. 3 Өкпе көпіршіктерінің (альвеолалардың) құрылысы мен қызметі қандай?
  4. 4 Өкпе мен ұлпадағы газ алмасу механизмі қалай жүреді?
  5. 5 Тыныс алу қозғалыстары қалай жүзеге асырылады?
  6. 6 Кітаптың 147-бетіндегі «сәйкестігін анықтау» кестесін дәптерлерден тексеру (бір оқушы оқиды, сынып бірге талдайды).
  7. 7 «Тыныс алу жолдары» бейнеролигін көру.

III. Жаңа сабақ

1) Өкпенің тіршілік сыйымдылығы (ӨТС)

ӨТС — ең терең тыныс алғаннан кейін шығарылатын ауаның ең көп мөлшері. Бұл көрсеткіш организмнің дене дамуы мен денсаулық жағдайын бағалауда маңызды.

Негізгі формула

ӨТС = тыныс алу көлемі (500 мл) + қосымша тыныс алу көлемі (1500 мл) + қосымша тыныс шығару көлемі (1500 мл)

ӨТС = 500 мл + 1500 мл + 1500 мл = 3500 мл

Тыныс алу көлемі

Тыныштық күйде адам шамамен 500 мл ауа жұтып, дәл сонша ауа шығарады. Бұл көлем тыныс алу көлемі деп аталады.

Қосымша тыныс алу көлемі

Жай тыныс алғаннан кейін терең тыныс алса, қосымша шамамен 1500 мл ауа жұтылады. Бұл — қосымша көлем.

Қосымша тыныс шығару көлемі

Жай тыныс шығарғаннан кейін адам тағы шамамен 1500 мл ауа шығара алады. Бұл қордағы (резервтік) көлем деп аталады.

Маңызды деректер

  • Ересек адамда өкпенің тіршілік сыйымдылығы орта есеппен 3500 мл болады.
  • Дене дайындығы жоғары адамдарда (мысалы, жүзгіштерде) ӨТС 6–7 л-ге дейін артуы мүмкін.
  • ӨТС арнайы құрал — спирометр арқылы өлшенеді.
  • ӨТС 6–7 және 15–16 жаста айқын өседі; 16–17 жаста ересектер деңгейіне жуықтайды.

Көрнекі сызбанұсқаға ескерту

Дем алу және дем шығару кезінде өкпе көлемінің ұлғаюы мен кішіреюін көрсететін сызбанұсқада стрелка ауаның қозғалыс бағытын білдіреді.

Келесі бөлімдер

Сабақтың келесі бөлігінде тыныс алудың нейрогуморальдық реттелуі, сондай-ақ тыныс алу мүшелерінің аурулары және олардың алдын алу жолдары қарастырылады.