Әңгіме тақырыбы Бай баласы мен жарлы баласы
Сабақтың тақырыбы
«Тарқаған өкпе» (Толымбек Әбдірайым)
Пәнаралық байланыс
- Тіл дамыту
- Бейнелеу өнері
- Ән-музыка
Көрнекіліктер
Сабақтың мақсаты
1) Түсіну және идеяны ашу
Мәтін мазмұнын түсініп, негізгі идеясын ашуға негіз жасау; өмірлік тәжірибе мен теорияны ұштастыру; қолайсыз жағдайдың алдын алуға және оны болдырмауға жетелейтін тәрбиенің құндылығын ұғындыру.
2) Сыни ойлау дағдыларын дамыту
Қорытынды жасау, салыстыру, толықтыру, негізгі ойды түйіндеу, сипаттау; алған білімді жаңа жағдаяттарда қолдану; өзіндік ойлау мен еркін сөйлеуге мүмкіндік беру және қолдау.
3) Құндылықтарды қалыптастыру
Өмірдегі қарама-қайшылықтарды және жағымды-жағымсыз әрекеттерді ажыратып, баға беру арқылы шындыққа, адалдыққа, достыққа деген қатынасты қалыптастыру; өмірдің түрлі жағдайына дұрыс көзқараспен қарап, өкініш пен жан қиналысы сияқты сезімдерді түсіне отырып, кемшілікті түзетуге бағытталған әрекеттерді дұрыс қалыптастыру.
Сабақ құрылымы: қысқа карта
-
I
Ұйымдастыру
Жылы атмосфера орнату, сыныптың назарын жинақтау.
-
II
Үй тапсырмасын тексеру
Алдыңғы мәтінді талдау және негізгі ойды анықтау.
-
III
Жаңа сабақ
Қызығушылықты ояту, мәтінмен жұмыс, топтық талдау, ойтолғау.
-
IV
Қорытындылау
Достық туралы мақал-мәтелдер арқылы бекіту.
-
V
Бағалау
Кері байланыс және нәтижені белгілеу.
-
VI
Үй жұмысы
«Менің досым» тақырыбында эссе; мәтінді қайта оқып, мазмұндауға дайындалу.
I. Ұйымдастыру бөлімі
Психологиялық ахуал
Күлім қағып қолымды 1, 2, 3 деп ұрайын.
Қасымдағы құрбыма қолымды мен бұлғайын.
Жылы-жылы сөзіммен жүрегімді сыйлайын.
Ыстық алақаныңмен қолыңды бер, қысайын.
Негізгі ой
Балалар бір-біріне алақан жылуын сездіру арқылы сабаққа сеніммен кіріседі: ортақ көңіл күй — нәтижелі жұмыстың бастауы.
II. Үй тапсырмасын тексеру және қорытындылау
Тексеру бағыттары
- С. Кенжеғұлов «Қазантаста» мәтінінің мазмұнын талдау.
- Шығармаларды салыстыру кестесін құрастыру.
- Соңғы сөйлем арқылы негізгі ойды ашу.
Салыстыру кестесі (қысқаша)
| Өлшем | «Бай баласы мен жарлы баласы» | «Қазантаста» |
|---|---|---|
| Автор | Ы. Алтынсарин | С. Кенжеғұлов |
| Оқиға орны | Көшкен елдің жұрты | Көшкен елдің жұрты |
| Кейіпкерлер | Асан, Үсен | Баттал, Қойшыбай |
| Оқиға | Жұртта адасып қалу | Жұртта қалып қою |
| Неге жылады? | Қорықты, қарны ашты | Қорықты, қарны ашты |
| Аяқталуы | Екеуі аман-есен елге оралды | Бір бала тасқа айналды |
| Түйін | Ақылды тыңдау — қауіптен сақтайды | Білгеннің тілін алмау — өкінішке әкеледі |
«Қазантаста» — жалқау болмауға, ақылға құлақ асуға шақыратын ескерту-символ.
III. Жаңа сабақ
1) Қызығушылықты ояту: жағдайға сырттай қарап, дұрыс шешім табу
Белгілі бір жағдайға дұрыс баға беру үшін оны сырттай бақылап, жан-жақты қарастыру маңызды. Қай қырынан көбірек талдай алсақ, соғұрлым жақынырақ танып, дұрыс шешімге келуге мүмкіндік аламыз.
Сұрақ
Кемпірқосақ қашан және қалай пайда болады?
Қажет дерек (танымдық толықтыру)
Кемпірқосақ әдетте жаңбыр жауған жақтан көрінеді: ауада сансыз су тамшылары болады, әр тамшы кішкентай призма сияқты жарықты сындыру арқылы түстерді таратады. Призмалар өте көп болғандықтан, кемпірқосақ аспанның бір бөлігін доға тәрізді орап көрінеді.
Дереккөз ретінде көрсетілген: «Негеш», 1995 жыл, 88-бет.
2) Мағынаны тану: мәтінмен жұмыс
Автор туралы қысқаша мәлімет
Толымбек Әбдірайым 1955 жылы 12 қыркүйекте Шығыс Қазақстан облысы, Аягөз қаласында дүниеге келген. 1991 жылы ҚазҰУ-ды бітірген. 1997 жылдан бастап «Қазақ әдебиеті» газетінің Астанадағы меншікті тілшісі. Алғашқы әңгімесі 1970 жылы жарияланған.
Негізгі еңбектері
- «Еркешора» (әңгімелер, ертегілер, повесть), 1996
- «Мақтаншақ сары сағат» (ертегілер), 2001
- «Ине мен жіп» (ертегілер), 2001
Оқу стратегиялары
-
«Болжау» стратегиясы:
— Әңгіме не туралы болуы мүмкін?
— Олай ойлауыңа не себеп?
— Қандай белгілерге сүйеніп отырсың?
-
«Түртіп алу» стратегиясы:
Оқушылар мәтінді тізбектей оқып, маңызды тұстарды белгілейді.
-
Сөздік жұмысы:
Күн құрғатпай — күнде, күн сайын.
Негізгі сұрақтар (түйіндеу кезеңі)
- Әңгіменің негізгі ойы неде?
- Мәтін арқылы қандай тәлім-тәрбие алуға болады?
- Алған білімді өмірлік жағдайда қалай қолданамыз?
3) Топтық талдау: «Кемпірқосақ» әдісі
Әр топқа кемпірқосақтың түсіне сай лента беріледі. Топтар өз түсінің мағынасына сәйкес тапсырманы орындайды. Бұл тәсіл оқиғаны бірнеше қырынан қарастырып, дәлелмен сөйлеуге үйретеді.
Қызыл түс — шынайылық
- Алданның ішкі жан дүниесінде не болып жатыр?
- Өзіңді оның орнына қойып көрсең, не сезінер едің?
- Алдан Сәруарға деген достығын көрсете алды ма?
- Достық міндеті мен борыш қалай орындалды?
- Әңгіме соңында кейіпкерлер қандай жағдайда қалды?
Қызғылт сары түс — себеп-салдар
Әңгімедегі келеңсіз жағдай неге орын алды? Нақты себептері қандай? Топтастыру (кластер) арқылы дәлелдеңдер.
Сары түс — жақсы жағын табу
Оқиғаның қандай пайдалы қыры бар? Қандай тәрбиелік мән береді? «Т-кесте» арқылы жақсы/үйрететін тұстарын айқындаңдар.
Жасыл түс — шығармашылық
Оқиғаны суреттеп, шағын өлең құрастырыңдар немесе иллюстрация жасаңыздар.
Көгілдір түс — үйлесім
Бұл оқиғаның бізге өмірлік сабақ болатын жақсы және жаман жақтарын атаңдар. Венн диаграммасы арқылы салыстырыңдар.
Көк түс — ұнайтын/ұнамайтын тұстар
Бала үшін жағымды болған және ұнамай тұрған нәрселерді нақты мысалмен бөліп көрсетіңдер.
Күлгін түс — «Автор орындығы»
Автор рөліне еніп, бұл әңгімені жазуда нені жеткізгісі келгенін айтыңдар: қандай ойға сүйенді, қандай мәселені көтерді, нені ескертті?
Талқылаудан кейінгі ортақ түйін
Өмірде түрлі жағдайлар кездеседі. Сол сәтте эмоцияны сырттай бақылап, жағдайға жан-жақты баға беруді үйренсек, шыдамдылық пен дұрыс шешім қабылдау дағдысы қалыптасады. Бұл сабақ достық пен қамқорлықтың мәнін тереңірек түсінуге бағыттайды.
Рефлексиялық сұрақ
Өзің Алданның орнында болсаң, не істер едің?
4) Ойтолғау: әсерді бекіту
Оқушылар бүгінгі жұмысты қорытындылап, «кемпірқосаққа» алғыс білдіреді: сабақтан алған әсерін стикерге жазып, сурет айналасына жапсырады. Бұл қадам әр оқушының ойын нақтылап, ортақ нәтижені көрнекі етеді.
IV–VI. Қорытындылау, бағалау, үй тапсырмасы
Қорытындылау
Дос туралы мақал-мәтелдер айту арқылы негізгі ойды бекіту.
Бағалау
Топтық жұмыс нәтижесі, жауаптың дәлелі, белсенділік және сөйлеу мәдениеті бойынша бағалау.
Үй тапсырмасы
- «Менің досым» тақырыбында эссе жазу.
- Мәтінді қайта оқып, мазмұндауға дайындалу.
Автор туралы
Батыс Қазақстан облысы, Зеленов ауданы, Белес жалпы орта білім беретін мектептің бастауыш сынып мұғалімі — Гайсина Дамели Бақтығалиевна.