Қазақша рефераттар

Электр зарядының бөлінгіштігі

Сабақтың тақырыбы

Атом құрылысы. Элементар электр заряды.

Сабақтың түрі

Жаңа білімді қалыптастыру, жалпылау.

Әдіс-тәсілдер

  • Әңгіме, сұрақ-жауап, дискуссия
  • Флипчартпен жұмыс
  • Тесттік құрылғымен және кітаппен жұмыс

Көрнекіліктер

  • Слайдтар, таратпа кестелер, флипчарттар
  • Электроскоптар, Activote құрылғысы
  • Менделеевтің периодтық кестесі

Сабақтың мақсаты

Білімділік

Атомның және атом ядросының құрылысы, элементар электр заряды, электрон туралы түсінік қалыптастыру; зат құрылысы жөніндегі білімді кеңейту.

Дамытушылық

Білім деңгейін және білім мазмұнының тұрақтылығын арттыру; оқу әрекетіндегі іскерлік пен дағдыларды дамыту; молекула мен атом туралы ғылыми түсініктерді тереңдету.

Тәрбиелік

Адамгершілікке, ұқыптылыққа, алғырлыққа, отансүйгіштікке, табиғатты аялауға, сыйластық пен әдептілікке баулу.

Сабақтың барысы

I. Ұйымдастыру кезеңі (1–2 минут)

  1. 1Сәлемдесу.
  2. 2Оқушыларды түгендеу.
  3. 3Сынып бөлмесінің тазалығын тексеру.
  4. 4Оқушылардың назарын сабаққа аудару.

II. Үй тапсырмасын тексеру (10 минут)

A) Әр оқушыға алдын ала дайындалған физикалық диктант сұрақтары таратылады. Интерактивті тақтадағы жауаптар арқылы оқушылар бірін-бірі тексереді. Әр дұрыс жауапқа 1 балл беріледі.

Физикалық диктант сұрақтары

  1. 1.Электрлену құбылысына әрқашан екі дене қатысады.
  2. 2.Зарядтар оң және теріс таңбалармен белгіленеді.
  3. 3.Электр өткізгіштігіне қарай заттар өткізгіштер және өткізбейтіндер болып бөлінеді.
  4. 4.Үйкеліс кезінде екі дене әрқашан қарама-қарсы заряд алады.
  5. 5.Ежелгі гректер теріге немесе жүнге үйкелгенде ұсақ нәрселерді тартатын янтарды «электрон» деп атаған.
  6. 6.Аттас зарядталған денелер бір-бірінен тебіледі.
  7. 7.Әр аттас зарядталған денелер бір-біріне тартылады.

B) Екі оқушы интерактивті тақтада берілген сөздерден өткізгіштер мен өткізбейтіндерді бөліп, екі бағанға жазады.

C) Үйден жасап келген электроскоптарды қорғау: екі оқушының бірі электроскоптың құрылысын түсіндіреді, екіншісі тәжірибе жасап, нәтижесін талдайды.

III. Жаңа материалды қабылдауға әзірлік (2–3 минут)

Оқушылар сабақтың мақсатымен танысады, алдағы тақырыптар қысқаша жоспар түрінде ұсынылады:

  • 1) Электр зарядының бөлінгіштігі

  • 2) Элементар электр заряды және Иоффе–Милликен тәжірибесі

  • 3) Резерфорд тәжірибесі

  • 4) Томсон ұсынған атом моделі

  • 5) Атомның планетарлық моделі

  • 6) Атом және атом ядросы туралы түсінік

  • 7) Оң және теріс иондар

IV. Жаңа сабақты түсіндіру (15 минут)

Электр зарядының бөлінгіштігі: электроскоппен бақылау

Тәжірибе барысы

  1. 1Электроскопты зарядтаймыз.
  2. 2Оны зарядталмаған дәл сондай электроскоппен диэлектриктен жасалған тұтқасы бар металл сым арқылы жалғаймыз.
  3. 3Зарядтың екі электроскопқа тең бөлінетінін байқаймыз.
  4. 4Бір электроскоптағы зарядты қолмен тигізіп жоямыз да, тәжірибені қайта қайталаймыз.

Нәтижесінде зарядтың қайтадан екіге бөлінгенін көреміз. Осыдан табиғи сұрақ туындайды: зарядты бөлудің шегі бар ма? Одан әрі бөлінбейтін ең кіші зарядты алуға бола ма?

Бұл сұрақтарға жауап беру үшін әлдеқайда күрделі тәжірибелер мен сезімтал аспаптар қажет, өйткені электроскоп өте аз зарядты тіркей алмайды.

Элементар электр заряды: Иоффе–Милликен тәжірибелері

Осындай зерттеулерді кеңес физигі А. Ф. Иоффе мен америкалық ғалым Р. Милликен жүргізді. Тәжірибелерінде олар мырыштың ұсақ тозаңдарын электрлеп, тозаңның зарядын бірнеше рет өзгертті.

Негізгі қорытынды

Заряд әр жолы әртүрлі болғанымен, оның барлық өзгерісі бүтін санға ғана артып немесе кеміп отырды. Демек, тозаңға ең кіші зарядтың өзі немесе оның бүтін еселігі ғана қосылады (не одан бөлініп кетеді).

Бұл ең кіші әрі бөлінбейтін заряд электронға тән деп түсіндіріледі. Электр заряды — электронның негізгі қасиеттерінің бірі, оны электроннан бөліп алу мүмкін емес.

Белгіленуі

q

Өлшем бірлігі

Кулон (Кл)

Мағынасы

Электрон — ең кіші зарядқа ие бөлшек.

Атом құрылысы: Резерфорд тәжірибесінің логикасы

Атом құрылысы туралы маңызды нәтижелер 1911 жылы ағылшын ғалымы Э. Резерфорд жетекшілік еткен тәжірибелер арқылы алынған. Зерттеудің мақсаты — жылдам бөлшектер зат атомдары арқылы өткен кезде қандай процестер болатынын анықтау.

Бұл кезеңге дейін радиоактивтік құбылыс ашылып, кейбір заттардың (уран, радий және т.б.) көзге көрінбейтін сәулелер шығаратыны анықталған еді. Зерттеу нәтижесінде радиоактивті сәулелердің электр заряды бойынша ажыратылатын үш құраушысы бар екені белгілі болды: α (альфа), β (бета) және γ (гамма).

Бақылау

Резерфорд альфа-бөлшектерін атомдарды «атқылауға» болатын «зеңбірек оғы» ретінде қолдануды ұсынды. Ол альфа-бөлшектердің жіңішке шоғымен жұқа фольганы атқылап, бөлшектердің көпшілігі фольгадан кедергісіз өтетінін, ал өте аз бөлігі атом ішіндегі бір нәрсемен соқтығысып, кері қайтатынын анықтады.