Жаңа нәтижеге бағытталған білім - инновациялық білім
Қазақ тілі мен әдебиеті сабағында инновациялық технологияларды пайдалану
Ахмет Байтұрсынов: «Білім — біліктілікке жеткізер баспалдақ, ал біліктілік — сол білімді іске асыру дағдысы».
Жас ұрпаққа саналы білім беру ісінде мұғалімдер қауымдастығының үлесі ерекше. Білім мен тәрбие, ең алдымен, тіл арқылы беріледі. Елбасы Н. Ә. Назарбаев атап көрсеткендей, Қазақстанның болашағы қазақ тілінің дамуына тікелей байланысты. Сондықтан мемлекеттік тілдің оқытылу жағдайына ерекше көңіл бөлінуі заңды.
Мемлекеттік тіл мәртебесін асқақтатып, қолдану аясын кеңейтуде оқытудың жаңа технологиялары маңызды рөл атқарады. Осы орайда қазақ тілі сабақтарында инновациялық технологияларды, әсіресе интерактивті тақтаны жиі қолдану оқу үдерісін жандандырып, оқушының белсенділігін арттыруға мүмкіндік береді.
«Инновация», «новация» және жаңалық енгізу ұғымдары
Инновация термині ағылшын тіліндегі innovation сөзінен шыққан, мағынасы — жаңашылдықты енгізу. «Жаңа» ұғымы ғылымда да, тәжірибеде де әртүрлі қырынан қарастырылады: бұрын болмаған идея, ашылмаған тәсіл, немесе тәжірибеге енгізілмеген шешім болуы мүмкін.
- Практикалық идея — мекемелер мен ұйымдарда жаңа ойды нақты іске асыруға бағытталған ұсыныс.
- Лабораториялық іс-тәжірибе — жаңа әдіс пен тәсілдің тиімділігін тексеруге арналған сынақ алаңы.
- Новация — лабораториялық деңгейден тыс жаңа идеяны алғаш рет практикада жүзеге асыру; ғылымда белгілі болғанымен, оқу-тәрбие үдерісінде нақты негізделіп, іске қосылған жаңалық.
- Жаңалық енгізу — ұйымға, аймақтық не мемлекеттік деңгейдегі құрылымдарға енгізілетін үлгі мен тетіктер жүйесі.
Инновация, новация және жаңалық енгізу ұғымдары өзара тығыз байланысты. Ал инновациялық процесс жаңалықтар саласындағы өзгерістерді қамтитын, динамикалық және көпқырлы үдеріс ретінде қарастырылады.
Білім беру жүйесіндегі инновацияның мәні
Білім беру жүйесіндегі инновация білім мақсатына жаңашылдық енгізуді көздейді: оқыту мен тәрбиенің жаңа әдістері мен түрлерін қалыптастыру, мазмұнын жаңарту, қолданыстағы педагогикалық жүйені тарату және енгізу, сондай-ақ мектепті басқарудың жаңа технологияларын әзірлеу. Бұл — мақсат, мазмұн, әдіс, форма және басқа да компоненттері өзара байланысқан жүйелі өзгерістер жиынтығы.
Инновациялық процестің дамуына әсер ететін факторлар
Объективті фактор
Инновациялық қызметтің дамуына ықпал ететін және нәтижесінің жүзеге асуына жағдай жасайтын орта мен ұйымдастырушылық тетіктер.
Субъективті фактор
Инновациялық процестің субъектілерімен байланысты факторлар: педагог-ғалымдар, мұғалімдер және инновациялық бағыттағы білім саласының қызметкерлері.
Әдістемелік инновациялар және құзыреттілікке бағдарланған білім
Педагогикалық инновацияларды жіктей отырып, тәжірибеде көбіне әдістемелік инновацияларға сүйенеміз. Әдістемелік инновациялар — оқыту мен тәрбиелеу, сабақ беру мен оқыту, оқу-тәрбие үдерісін ұйымдастыру әдістемесі саласындағы жаңашылдықтар. Олар мектепке дейінгі тәрбиеден жоғары білімге дейінгі барлық деңгейлерде, сондай-ақ кадр даярлау және қайта даярлау жүйесінде кеңінен қолданылады.
Жаңа нәтижеге бағытталған білім — инновациялық білім. Құзыреттілікке негізделген білім беру жағдайында оқушы қоғамның мәдени, әлеуметтік, экономикалық сұранысына жауап бере алатын, әлемдік бәсекеге төтеп беретін, теориялық білімін кез келген жағдайда іс-тәжірибеде қолдануға қабілетті тұлға ретінде қалыптасады.
Инновациялық білім беру: мұғалім мен оқушыға берер пайдасы
Инновациялық білім беру — іскерліктің жаңа түрі. Инновациялық қызмет оқу ісін дамытуға, пән мазмұнын тереңдетуге, оқытушының кәсіби шеберлігін арттыруға, жаңа технологияларды енгізіп, тиімді пайдалануға және шығармашылық жұмыстар жүргізуге бағытталады.
Технологияны қолданудың екіжақты нәтижесі
- Мұғалім ұтады: сабақты тиімді ұйымдастыру жеңілдейді, оқыту үдерісі жүйеленеді.
- Оқушы ұтады: пәнге қызығушылығы артады, тақырып бойынша танымы кеңейеді.
Білім берудің қалыптасқан әдістемесіне жаңа технология тұрғысынан мақсатты өзгерістер енгізілсе, білім сапасы да арта түседі. Орыс педагогі К. Д. Ушинскийдің пікірінше, заман талабына сай әр мұғалім өз білімін жетілдіріп, бірсарынды сабақтардан гөрі, күнделікті тәжірибесінде инновациялық технологияларды қолданса, сабақтың тартымдылығы мен нәтижелілігі күшейеді.
Мұғалімнің айтқанын жай ғана қайталау орнына, оқушыларды ізденіске бағыттап, ой-пікірін тайсалмай айтуға ынталандыру — баланың ойлау қабілетін дамытудың тиімді жолы. Технология қарқынды дамыған бүгінгі қоғамда бұл тәсілдердің мектеп және кәсіптік білім беру жүйесінде қолданылуының тиімділігі жоғары.
Қорытынды бағыт
Қазақ тілі сабағында инновациялық технологияларды жүйелі қолдана отырып, өз іс-тәжірибемде нәтижеге бағытталған құрылым қалыптастыруды мақсат етемін.