Африкалық балалар анағұрлым сабырлы
Шыдамдылық: өзін-өзі бақылаудың өлшемі
Африкалық балалардың сабырлылығы жиі айтылады. Германиялық балалармен салыстырғанда, Африка құрлығындағы кейбір қоғамдарда балалар өз қалауын тежеуге, яғни «қазір» мен «кейіннің» арасын таразылауға бейімірек екені байқалады. Адам психикасының маңызды ерекшеліктерінің бірі — күте білу.
Неге күте білу маңызды?
Мысалы, сізге шағын сыйлық ұсынылды делік: қазір алсаңыз — біреу, ал аздап күте тұрсаңыз — көбейіп беріледі. Көбеюін күткен дұрыс сияқты көрінеді, бірақ бәрі бірдей сабыр сақтай алмайды.
Шыдамдылық тек материалдық игілікке немесе қаржылық жоспарлауға қатысты емес. Ол сондай-ақ адамдармен ортақ тіл табысуда, күрделі психологиялық қатынастарда асығыс шешім қабылдамай, уақыт ұта білуге тікелей байланысты. Шыдамдылық пен сабыр — адамның өзін-өзі бақылауда ұстауы.
Маршмеллоу тесті: классикалық тәжірибе
Психологтар адамның сабырлылық қасиеті қалай дамитынын зерттеу барысында әйгілі маршмеллоу тестін ұсынған. Алғашқы тәжірибелер өткен ғасырдың 70-жылдары жүргізілді: балаға маршмеллоу тәттісі беріледі де, оны қазір жеуге болатыны немесе 5–10 минут күте алса, үстінен тағы бір тәтті қосылып берілетіні айтылады.
Тәжірибедегі негізгі таңдау
- Қазір жеу — бір тәтті.
- Күту — қосымша тәтті алу мүмкіндігі.
Нәтиженің жалпы көрінісі
Балалардың бір бөлігі тәттіні бірден жеп қойған, ал бір бөлігі күте алған. Дегенмен, алғашқы зерттеулерде бірден жеп қоятындар саны басым болғаны айтылады.
Германия мен Камерун: салыстырмалы эксперимент
Бұл тәжірибе ұзақ уақыт басқа елдердің балаларына бірдей форматта жүргізілмеді. Кейін Оснабрюк университетінің зерттеушілері Германиядағы өзге орталықтармен бірлесіп, төрт жасар неміс балалары мен камерундық балаларды салыстыруға шешім қабылдайды. Бұл жолы маршмеллоудың орнына Камерунда кең тараған тәтті ұсынылған.
Сандар не дейді?
Айырмашылықтың түбі: тәрбие мен мәдениет
Зерттеу авторлары мұндай айырмашылықтың маңызды бөлігі тәрбие тәсілдеріне байланысты екенін айтады. Батыс мәдениетінде балаға қысым түсірмеу, ойын ашық айту, еркін әрі тәуелсіз болуын қолдау алдыңғы орынға шығады. Ал Камерунда аналар балаларының қасында көбірек болуын қалауы, түрлі ойын ұйымдастыруы және үлкендердің алдында эмоцияны тежей білуге үйретуі жиірек кездеседі.
Балалардың күту кезіндегі мінез-құлқы
- Назарын басқаға аудару үшін бөлмені айналып жүрген
- Өлең айтып, жүгіріп, қимыл-қозғалыс жасаған
- Кейбірі тіпті сыртқа шығып кеткен
- Байсалды қалып сақтаған, эмоцияға берілмеген
- Кейбірі күтіп отырып ұйықтап қалған
Бір ғана түсіндірме жеткілікті ме?
Кейбір психологтардың пікірінше, бұл нәтижелерді «африкалық балалардың өзін-өзі бақылауы жоғары» деп біржақты түсіндіру дұрыс емес. Яғни, бұл балалардың ішкі түсінігі мен жеке таңдауының нәтижесі емес, үлкендердің күтуіне бағынудың салдары болуы да мүмкін. Сондықтан нақты қорытындыға келу үшін тәжірибені әлемнің әр өңірінде кеңірек қайталау қажет деген тұжырым айтылады.
Шыдамдылық тек адамға тән емес
Шыдамдылық қасиеті тек адамдарда ғана емес, кей жануарларда да байқалады. Маршмеллоу тестіне ұқсас тапсырмалар маймылдарға да жасалған. Құзғындардың шыдамдылығы 10 минутқа дейін жеткені айтылып, бұл көрсеткіш кей жағдайда шимпанзеден де жоғары болған.
Түйін
Қазақ «Сабыр түбі — сары алтын» деп бекер айтпаған. Сіздің балаңыз сабыр сақтай біле ме?
Дайындаған: Жадыра