Компьютерлік вирустардың жіктелуі
Сабақтың тақырыбы
Компьютерлік вирустар және олардың түрлері
Сабақтың типі
Жаңа тақырыпты түсіндіру сабағы
Сабақтың түрі
Аралас сабақ
Сабақтың мақсаты
Оқушыларға компьютерлік ақпаратты қорғау ұғымын және архивтеу бағдарламалары туралы түсінікті меңгерту.
Дамытушылық
Тапсырмаларды орындату арқылы танымдық қабілетін, зейінін және белсенділігін дамыту; пәнге қызығушылығын арттыру.
Тәрбиелік
Өз бетінше жұмыс істеуге, жинақтылыққа және ұқыптылыққа тәрбиелеу.
Сабақтың көрнекілігі
- Мультимедиа құралдары
- Компьютер
- Презентация
- Деңгейлік тапсырмалар
Сабақтың барысы
- Ұйымдастыру кезеңі
- Үй тапсырмасын сұрау
- Жаңа сабақты түсіндіру
- Қорытынды: практикалық жұмыс
- Бағалау
- Үйге тапсырма
Негізгі бөлім
Тақырып құрылымы және негізгі ұғымдар
Қарастырылатын мәселелер
- 1 Компьютерлік вирустар
- 2 Компьютерге вирус жұққанын білдіретін негізгі белгілер
- 3 Компьютерлік вирустардың жіктелуі
- 4 Антивирустық бағдарламалардың түрлері және негізгі мүмкіндіктері
- 5 Компьютерді вирус жұқтырудан сақтау тәсілдері
Маңызды анықтама
Компьютерлік вирустар — өз көшірмелерін жасап, оларды компьютерлік жүйелер мен желілердегі әртүрлі объектілерге жасырын енгізетін және пайдаланушыға білдірмей зиянды әрекеттер орындайтын бағдарламалар тобы. Бұл көшірмелер әрі қарай көбейіп, таралу қасиетін сақтайды.
Вирустар — ЭЕМ ішінде «тіршілік ететін» микроорганизмдер емес. Олар әдейі зиян келтіру мақсатында жазылады. Мұндай бағдарламаларды кейде кракерлер немесе вандалдар жасайды.
Вирустың жұмыс істеу логикасы
«Залалданған» бағдарлама қалай әрекет етеді?
Ішіне вирус енген бағдарламаны залалданған немесе инфекциясы бар бағдарлама деп атайды. Мұндай бағдарлама іске қосылғанда, алдымен вирус белсенділенеді: ол басқа бағдарламаларға жұғып, жоспарланған зиянды әрекеттерін орындауға кіріседі.
Неге вирус бірден байқалмайды?
Вирус өз әрекеттерін сездірмеу үшін бірден белсенділік танытпай, белгілі бір шарттардың орындалуын күтуі мүмкін:
- Белгілі бір уақыт кезеңінің өтуі
- Операциялардың нақты бір санының орындалуы
- Белгілі бір күн-ай мерзімінің немесе аптаның нақты бір күнінің келуі
Вирусқа қарсы бағдарламалар көп болғанымен, вирустар саны күннен-күнге артып келеді.
Компьютерге вирус жұққанын көрсететін негізгі белгілер
-
Жұмыс баяулауы
Кейбір бағдарламалардың жұмыс істеуі баяулайды.
-
Файл көлемінің өсуі
Файлдардың көлемі, әсіресе бағдарламалардың, ұлғаюы мүмкін.
-
Кездейсоқ файлдар
Бұрын болмаған файлдар кенет пайда болады.
-
Жедел жадтың азаюы
Қолжетімді жедел жад көлемі әдеттегіден азаяды.
-
Бейне/дыбыс эффектілері
Кенеттен әртүрлі бейнелік және дыбыстық эффектілер шығады.
-
ОЖ қателері
Операциялық жүйе қателер беріп, тұрып қалуы мүмкін.
-
Диск белсенділігі
Дерек жазылмайтын кезде де дискке жазу басталады.
-
Бағдарламаның тоқтап қалуы
Бұрын жұмыс істеген бағдарлама тоқтап қалады немесе «ілініп» қалады.
-
Күмәнді хаттар
Белгісіз жіберушіден орындалатын файл тіркелген хат келуі мүмкін.
Тарихи деректер
Фред Коэн және алғашқы зерттеулер
Компьютерлік вирустар мәселесіне алғашқылардың бірі болып назар аударған ғалымдардың бірі — Фред Коэн (F. Cohen). Оның 1983 жылы шыққан «Компьютерлік вирустар: теориясы мен эксперименті» атты еңбегі осы бағыттағы маңызды қадамдардың бірі саналады.
Сол жылы, 10 қыркүйекте, Оңтүстік Калифорния университетіндегі қауіпсіздік семинары кезінде вирустардың таралуы бойынша алғашқы эксперимент те жүргізілді.
1988 жылғы кең таралған оқиға
Желілер арқылы бақылауға көнбейтін таралу құбылысы қоғам назарын ерекше аудартқан оқиғалардың бірі 1988 жылдың 2 қарашасында тіркелді. Корнель университетінің соңғы курс студенті Роберт Таппан Моррис таратқан бағдарламаның салдарынан 6200 компьютер тоқтап қалды.
Нәтижесінде желіге қосылған машиналардың шамамен 7,3%-ы істен шыққан.
Компьютерлік вирустардың жіктелуі
Жіктеу белгілері
Таралу ортасы бойынша
Желі, файл, жүктеу секторлары және аралас түрлер.
Жұғу тәсілі бойынша
Бағдарламаға, құжатқа, секторға әртүрлі әдіспен енуі.
Зияндылық деңгейі бойынша
Әсер ету күші мен келтіретін залалына қарай.
Алгоритм ерекшелігі бойынша
Жұмыс істеу тәсілі, жасырыну механизмі, көбею логикасы.
Көлемінің тұрақтылығы бойынша
Өлшемі өзгеретін/өзгермейтін үлгілер болуы мүмкін.
Таралу ортасына қарай
Желі вирустары
Компьютерлік желі арқылы таралады. Мысал ретінде Melissa вирусын атауға болады.
Файлдық вирустар
Көбіне .com және .exe сияқты орындалатын файлдарға жұғып таралады. Бұл топқа макровирустар да кіреді: олар Word, Excel секілді бағдарламалардағы құжаттарға макрокомандалар арқылы жұғады.
Жүктелетін вирустар (Boot)
Дискінің жүктелу секторына (Boot-сектор) немесе винчестердің жүйелік секторына (MBR — Master Boot Record) жабысады. Кейбір түрлері ақпаратты дискінің бос секторларына жазып, оларды FAT-кестеде «ақаулы аймақ» (Bad Cluster) ретінде белгілеп жасыруы мүмкін.
Файлдық-жүктелу вирустары
Файлдарды да, дискінің жүктелу секторларын да зақымдайды. Әдетте күрделі алгоритммен жұмыс істеп, жылдам зиян келтіреді.
Қолданылған әдебиеттер
-
Ахметов К. С. Современный персональный компьютер. — М.: «Компьютер пресс», 1995.
-
Балапанов Е. Қ., Бөрібаев Б. Б., Дәулетқұлов А. Қ. Жаңа ақпараттық технологиялар: Информатикадан 30 сабақ.
-
Семенов С. В. Информатика. Базовый курс, 2002.
-
Леонтьев В. П. Персональный компьютер, 2004.