Эвфемизм мен дисфемизм сөздерінің жеткізу жолдарын ұғындыру
Сабақтың тақырыбы: Эвфемизм мен дисфемизм
Бұл сабақта оқушылар сөз мәдениетінің маңызды қыры — эвфемизм мен дисфемизмді ажыратуды үйренеді. Сөйлеуде сыпайылықты сақтау, орынсыз дөрекіліктен қашу және тілдің тәрбиелік мүмкіндігін тану негізгі назарда болады.
Сабақтың мақсаты
Білімділік
Эвфемизм мен дисфемизм туралы толық мағлұмат беру; олардың мағынаны жеткізу тәсілдерін түсіндіру және ажырата білуге үйрету.
Дамытушылық
Оқу және жаттығу жұмыстары, пікірлесу мен ізденіс арқылы оқушының ойлауын, дүниетанымын және тіл байлығын дамыту.
Тәрбиелік
Тыйым сөздердің мәнін аша отырып адамгершілікке тәрбиелеу, ізгілікке баулу.
Сабақтың түрі мен әдістері
Сабақтың түрі
Аралас сабақ.
Әдіс-тәсілдер
- Сұрақ-жауап
- Баяндау
- Талдау
- Түсіндіру
- Топтастыру
Пәнаралық байланыс
Әдебиет.
Көрнекіліктер
Кесте, Венн диаграммасы, интербелсенді тақта.
Негізгі ұғымдар
Дисфемизм
Дисфемизм — мағынасы жағынан эвфемизмге қарама-қарсы, әдеби тілге жатпайтын, тұрпайы және дөрекі түрде айтылатын сөздер. Ол көбіне біреуді қорлау не кеміту мақсатында қолданылады.
Эвфемизм
Эвфемизм (грек. eu — «жақсы», phemі — «айтамын») — мағынасы тұрпайы немесе қолайсыз сөздерді басқа атаумен алмастырып, ойды сыпайылап жеткізу тәсілі.
Екі ұғымды салыстырғанда басты өлшем — сөйлеудегі мақсат пен этикалық реңк: эвфемизм сыпайылықты күшейтсе, дисфемизм жағымсыз әсерді күшейтеді.
Сабақ барысы
I. Ұйымдастыру кезеңі
- Сәлемдесу, оқушыларды түгелдеу.
- Оқушылардың назарын жаңа сабаққа аудару.
II. Өткен тақырыптарды қайталау
«Асықтар» ойыны арқылы өткен сабақ бекітіледі: дорбадағы асықтарға байланған сұрақтарға оқушылар жауап береді.
III. Жаңа сабақты түсіндіру
Тақырып интербелсенді тақтадағы сызбалар арқылы түсіндіріледі. Оқушылар эвфемизм мен дисфемизмнің анықтамаларын талдап, қолданыс ерекшеліктерін мысалмен нақтылайды.
Оқулықпен жұмыс (106-жаттығу)
Берілген сөздерді эвфемизмдермен алмастырып жазыңдар:
Ескерту: мәтіндегі кейбір сөздер тұрпайы не қорлайтын реңкке ие. Жаттығу оларды сыпайы баламамен ауыстыруды үйретуге бағытталған.
Диалог құру
«Сені ата-анаң қалай еркелетіп айтады?» тақырыбында қысқа диалог құрастырыңдар.
Сергіту сәті
«Эвфемизм» және «дисфемизм» сөздерін мұрын ұшымен ауада «жазып» көріңдер.
V. Сабақты бекіту
Жинақтау және қорытындылау жұмысы тест тапсырмалары арқылы жүргізіледі.
VI. Үй тапсырмасы
102-жаттығу: жаттығуды көшіріп жазыңдар және қарамен жазылған сөздердің мағынасын түсіндіріңдер.
VII. Бағалау
Оқушылардың сабаққа қатысуы, тапсырмаларды орындауы және жауаптарының нақтылығы бойынша бағаланады.